فنیلافرین
فنیلافرین قطرهٔ چشمی از دستهٔ داروهای محرکِ گیرندهٔ آلفا-۱-آدرنرژیک (سمپاتومیمتیک) است که مردمکِ چشم را گشاد میکند.
بیشتر پیش از معاینهٔ تهِ چشم یا برخی جراحیهای چشمی، برای گشاد کردنِ مردمک و تسهیلِ دیدِ پزشک به داخلِ چشم استفاده میشود.
این قطره را فقط طبقِ دستور و زیرِ نظرِ پزشک یا داروساز مصرف کنید، چون در افرادی با زاویهٔ باریکِ چشم یا بیماریِ قلبیعروقی میتواند خطرساز باشد.
اگر بعد از چکاندنِ قطره تپشِ قلب، دردِ شدیدِ چشم یا سردردِ ناگهانی رخ داد، یا سابقهٔ بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالا یا گلوکوم دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنیلافرین یک دارویِ محرکِ گیرندهٔ آلفا-۱-آدرنرژیک (Alpha-1 Adrenergic Agonist) است که در شکلِ قطرهٔ چشمیِ ۵٪ برای مصارفِ چشمپزشکی به کار میرود. این دارو با تحریکِ عضلهٔ گشادکنندهٔ مردمک در عنبیه، باعثِ گشاد شدنِ مردمک (میدریاز) میشود، بدون آنکه اثرِ چشمگیری بر توانِ تطابقِ چشم بگذارد. به همین دلیل عمدتاً برای معایناتی که نیاز به دیدِ بازِ داخلِ چشم دارند، یا پیش از برخی جراحیهای چشمی، به کار میرود. این دارو تنها به شکلِ قطرهٔ چشمی و معمولاً تحتِ نظارتِ مستقیمِ پزشک یا کادرِ درمان مصرف میشود، نه بهصورتِ خودسرانه در منزل.
موارد مصرف
- گشاد کردنِ مردمکِ چشم (میدریاز) پیش از معاینهٔ تهِ چشم و شبکیه
- آمادهسازیِ چشم پیش از برخی جراحیهای چشمی، مانندِ جراحیِ آبمروارید
- کمک به معایناتِ دقیقِ چشمپزشکی که نیاز به دیدِ وسیعترِ داخلِ چشم دارند
- استفادهٔ همزمان با سایر قطرههای میدریاتیک برای گشاد کردنِ بیشترِ مردمک در معایناتِ خاصِ چشمپزشکی
روش مصرف
این قطره فقط برای مصرفِ چشمی است و باید طبقِ دستورِ پزشک، معمولاً در مطب یا بیمارستان و پیش از معاینه یا جراحی، در چشم چکانده شود. پیش از استفاده دستها را بشویید و نوکِ قطرهچکان را به چشم یا هر سطحِ دیگری نزنید تا آلوده نشود. اگر لنزِ تماسی دارید، معمولاً باید طبقِ توصیهٔ پزشک پیش از چکاندنِ قطره آن را خارج کنید. بلافاصله پس از چکاندن، فشارِ ملایم و کوتاهِ انگشت روی گوشهٔ داخلیِ چشم، کنارِ بینی، میتواند جذبِ دارو به کلِ بدن و احتمالِ عوارضِ سیستمیک را کم کند؛ این کار را طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز انجام دهید. تعدادِ قطرهها، فاصلهٔ زمانیِ بینِ آنها و نیازِ احتمالی به تکرار را فقط پزشکِ معالج مشخص میکند و نباید خودسرانه تغییر کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گشاد کردن مردمک پیش از معاینهٔ تهِ چشم و شبکیه
پیش از مصرف، وضعیت زاویهٔ اتاق قدامی باید بررسی شود؛ در زاویهٔ باریک یا استعداد گلوکوم زاویهبسته مصرف نشود. تکرار فقط با دستور چشمپزشک.
آمادهسازی چشم پیش از جراحیهای چشمی، مانند جراحی آبمروارید
ممکن است همراه سایر قطرههای گشادکنندهٔ مردمک تجویز شود؛ بین فرآوردههای چشمی حداقل ۵ دقیقه فاصله رعایت شود.
کمک به معاینات دقیق چشمپزشکی که به دید وسیعتر داخل چشم نیاز دارند
تاری دید و حساسیت به نور ممکن است موقت باشد؛ تا بازگشت دید طبیعی از رانندگی و کار با دستگاههای خطرناک پرهیز شود.
استفادهٔ همزمان با سایر قطرههای گشادکنندهٔ مردمک برای گشادشدن بیشتر مردمک
دوز و زمان سایر قطرهها جداگانه تعیین میشود و بین قطرهها حداقل ۵ دقیقه فاصله لازم است؛ از تکرار خودسرانه بهعلت احتمال افزایش فشارخون و عوارض قلبی پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فنیلافرین یا هر یک از اجزای این قطره حساسیت داشتهاید، به پزشک بگویید.
- سابقهٔ فشارِ خونِ بالا، بیماریِ قلبی، ضربانِ نامنظمِ قلب یا پرکاریِ تیروئید را پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پزشک گفته زاویهٔ چشمتان باریک است یا در معرضِ خطرِ گلوکومِ زاویهبسته هستید، حتماً پیش از مصرف اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروهای مصرفیتان، بهویژه هرگونه دارویِ ضدافسردگی یا دارویِ مرتبط با فشارِ خون، را به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- برای کودکان، نوزادان و سالمندان، این قطره فقط با تجویز و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک استفاده شود.
عوارض احتمالی
- سوزش یا تحریکِ خفیف و گذرای چشم بلافاصله پس از چکاندنِ قطره
- تاریِ دیدِ موقت بهدلیلِ گشاد شدنِ مردمک
- حساسیت به نور تا برطرف شدنِ اثرِ دارو
- افزایشِ گذرای اشکریزش یا قرمزیِ خفیفِ چشم
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم یا افزایشِ محسوسِ ضربانِ قلب — در این صورت فوراً به پزشک اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- سردردِ شدید و ناگهانی یا نشانههای افزایشِ فشارِ خون — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- دردِ شدیدِ چشم، دیدنِ هالهٔ رنگی دورِ نور، تاریِ ناگهانیِ دید یا قرمزیِ شدید — میتواند نشانهٔ حملهٔ گلوکوم باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت یا لبها، دشواریِ تنفس یا کهیرِ گسترده — بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فنیلافرین میتواند با داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) و برخی داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای تداخلِ جدی داشته باشد و خطرِ افزایشِ ناگهانیِ فشارِ خون را بالا ببرد. مصرفِ همزمان با سایر داروهای محرکِ سیستمِ سمپاتیک یا برخی داروهای قلبیعروقی نیز ممکن است اثرِ این قطره را روی ضربانِ قلب و فشارِ خون تشدید کند. اگر قرار است بیهوشیِ عمومی یا جراحی داشته باشید، حتماً مصرفِ این قطره را از پیش به تیمِ درمان اطلاع دهید. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و قطرههای چشمیِ دیگری که مصرف میکنید را همیشه به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ این قطره در بارداری و شیردهی در دست است. اگرچه جذبِ سیستمیکِ داروهای چشمی معمولاً کم است، فنیلافرین میتواند بر فشارِ خون و رگها اثر بگذارد؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری یا شیردهی باید فقط پس از بررسی و تأییدِ پزشک و در صورتِ نیازِ واقعیِ بالینی انجام شود.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و رطوبت نگه دارید، مگر آنکه روی بستهٔ آن دستورِ دیگری قید شده باشد. آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و از مصرفِ مشترکِ آن با دیگران خودداری کنید تا خطرِ آلودگی یا عفونتِ چشمی پیش نیاید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگِ محلول تغییر کرد یا کدر شد، آن را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا قطرهٔ فنیلافرین برای رفعِ قرمزیِ روزمرهٔ چشم مناسب است؟
۰۲چرا بعد از این قطره چشمانم به نور حساس شدهاند؟
۰۳آیا بعد از چکاندنِ این قطره میتوانم رانندگی کنم؟
۰۴آیا این قطره میتواند باعثِ گلوکوم شود؟
۰۵اگر لنزِ تماسی دارم، باید پیش از این قطره آن را دربیاورم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01GA55. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.