فنتولامین مزیلات
فنتولامین مزیلات دارویی تزریقی از گروهِ مسدودکنندههای گیرندهٔ آلفا-آدرنرژیک است که رگهای خونی را گشاد میکند و فشارِ خونِ بالارفته بر اثرِ هورمونهای استرسی را پایین میآورد.
این دارو بیشتر در بیمارستان برای کنترلِ نوسانهای شدیدِ فشارِ خون در تومورِ فئوکروموسیتوم، بهویژه پیش و حینِ جراحی، و برایِ پیشگیری از آسیبِ بافتی هنگامِ نشتِ برخی داروهای تزریقیِ تنگکننده از رگ به بافتِ اطراف بهکار میرود.
این دارو را فقط پزشک یا پرستار در محیطِ درمانی و با پایشِ دقیقِ فشارِ خون و ضربانِ قلب تزریق میکند، زیرا میتواند افتِ ناگهانیِ فشار خون و تپشِ قلب ایجاد کند.
اگر پس از تزریق سرگیجهٔ شدید، غش، دردِ قفسهٔ سینه یا ضربانِ قلبِ نامنظم احساس کردید، بلافاصله تیمِ درمانی را مطلع کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنتولامین مزیلات یک مسدودکنندهٔ غیرانتخابیِ گیرندههای آلفا-آدرنرژیک (Non-selective Alpha-Adrenergic Blocker) است که بهصورت تزریقی و معمولاً در بیمارستان یا مطبِ پزشک استفاده میشود. این دارو با مسدود کردنِ اثرِ تنگکنندگیِ هورمونهای استرسی مانندِ اپینفرین و نوراپینفرین بر رگهای خونی، باعثِ گشادشدنِ رگها و پایینآمدنِ فشارِ خون میشود. کاربردِ اصلیِ آن، کنترلِ افزایشِ ناگهانی و شدیدِ فشارِ خون ناشی از ترشحِ بیشازحدِ این هورمونها، بهویژه در تومورِ فئوکروموسیتوم، است. همچنین از آن برای محدود کردنِ آسیبِ بافتی هنگامِ نشتِ تصادفیِ برخی داروهای تنگکنندهٔ عروق از رگ به بافتِ اطراف بهره گرفته میشود. اثرِ این دارو سریع و کوتاهمدت است و تصمیم دربارهٔ زمان و نحوهٔ دقیقِ تزریق، کاملاً بر عهدهٔ تیمِ درمانی است.
موارد مصرف
- کنترلِ نوسانهای فشارِ خون پیش، حین و پس از جراحیِ برداشتنِ تومورِ فئوکروموسیتوم
- کمک به بررسیِ تشخیصیِ فئوکروموسیتوم در برخی شرایطِ بالینیِ خاص
- کنترلِ بحرانِ فشارِ خون ناشی از افزایشِ ناگهانیِ هورمونهای استرسی در بدن
- پیشگیری یا کاهشِ آسیبِ پوستی و بافتی هنگامِ نشتِ داروهای تنگکنندهٔ عروق از رگ به بافتِ اطراف
روش مصرف
فنتولامین مزیلات را کادرِ درمانی بهصورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی، یا در مواردِ نشتِ دارو از رگ، بهصورتِ تزریقِ موضعی در ناحیهٔ آسیبدیده تجویز میکند؛ این دارو هرگز توسط خودِ بیمار در خانه استفاده نمیشود. زمان، مقدار و شیوهٔ دقیقِ تزریق را پزشک بر اساسِ شرایطِ بالینی، فشارِ خونِ لحظهای و پاسخِ بدن تعیین میکند و در تمامِ مدتِ تزریق و پس از آن، فشارِ خون و ضربانِ قلب بهدقت پایش میشود. هرگونه تغییر در برنامهٔ درمان یا تکرارِ تزریق تنها با نظرِ مستقیمِ پزشک انجام میگیرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل افزایشهای ناگهانی فشارخون در فئوکروموسیتوم، پیش و هنگام جراحی
مصرف و تکرار فقط با پایش مداوم فشارخون و ضربان قلب انجام شود؛ پس از برداشتن تومور، افت فشارخون شایع است.
بحران فشارخون ناشی از افزایش ناگهانی کاتکولامینها
برای بحران حاد است و میتواند افت شدید فشارخون، تندی ضربان یا آریتمی ایجاد کند؛ تزریق باید تحت نظارت کادر درمان انجام شود.
کمک به تشخیص فئوکروموسیتوم با آزمون مهار فنتولامین
فقط در مرکز درمانی و در حالت درازکش با اندازهگیری مکرر فشارخون انجام شود؛ آزمون انتخاب اول نیست و نتیجهٔ مثبت باید با آزمایشهای اختصاصی تأیید شود.
پیشگیری یا درمان آسیب پوستی و نکروز بافتی پس از نشت نوراپینفرین از رگ به بافت اطراف
درمان باید هرچه سریعتر توسط کادر درمان انجام شود؛ این دوز برای نفوذ موضعی اطراف محل نشت است، نه تزریق وریدی.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به فنتولامین یا هر دارویِ دیگری حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ سکتهٔ قلبی، آنژینِ صدری یا هر بیماریِ عروقِ کرونر را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر زخمِ معده یا التهابِ مزمنِ معده دارید، تیمِ درمانی را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی مصرفیتان را به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر سابقهٔ فشارِ خونِ پایین یا افتِ شدیدِ فشار دارید، حتماً یادآوری کنید.
عوارض احتمالی
- افتِ فشارِ خون، بهویژه هنگامِ بلند شدنِ ناگهانی
- تپشِ قلب یا افزایشِ ضربانِ قلب
- سرگیجه و احساسِ ضعف
- گرگرفتگی و قرمزیِ پوست
- گرفتگی یا احتقانِ بینی
- حالتِ تهوع
- افتِ شدیدِ فشارِ خون همراه با غش یا سیاهیرفتنِ چشم؛ نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ تیمِ درمانی است.
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا بسیار سریع؛ باید بیدرنگ به پزشک یا پرستارِ بالین اطلاع داده شود.
- دردِ قفسهٔ سینه که میتواند نشانهٔ کاهشِ خونرسانی به قلب باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فنتولامین مزیلات میتواند در کنارِ سایر داروهای پایینآورندهٔ فشارِ خون و نیز الکل، افتِ فشار خون را تشدید کند. تداخلِ شناختهشدهای نیز با اپینفرین دارد که ممکن است در برخی شرایط به افتِ فشارِ خون یا تپشِ قلب بینجامد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی پیش از تزریق بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ فنتولامین مزیلات در دورانِ بارداری و شیردهی در دست است. از آنجا که این دارو معمولاً در شرایطِ بالینیِ جدی و در بیمارستان تجویز میشود، تصمیم دربارهٔ استفاده از آن در بارداری یا شیردهی را پزشکِ متخصص با سنجیدنِ فایده در برابرِ خطرِ احتمالی برای مادر، جنین یا شیرخوار میگیرد.
نگهداری
نگهداریِ فنتولامین مزیلات معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادرِ درمانیِ بیمارستان است. آمپولِ دارو باید در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شود و پیش از تزریق، ظاهرِ محلول و تاریخِ انقضای آن بررسی گردد. این دارو، مانندِ هر دارویِ دیگر، باید همواره دورِ از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا فنتولامین مزیلات را در خانه تزریق نمیکنند؟
۰۲فنتولامین چه ارتباطی با فئوکروموسیتوم دارد؟
۰۳چرا گاهی این دارو را در محلِ نشتِ سرم تزریق میکنند؟
۰۴آیا گرفتگیِ بینی پس از تزریقِ این دارو طبیعی است؟
۰۵بعد از تزریقِ فنتولامین چه مراقبتی لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه C04AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.