پانیتوموماب
پانیتوموماب یک پادتن مونوکلونال ضدسرطان و مهارکنندهٔ گیرندهٔ عامل رشد اپیدرمی است. با بستن این گیرنده، پیامهای رشد برخی سلولهای توموری را کاهش میدهد.
بیشتر برای سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده در بزرگسالانی بهکار میرود که تومورشان از نظر ژنهای راس «نوع وحشی» است. دارو ممکن است بهتنهایی یا همراه رژیمهای مشخص شیمیدرمانی استفاده شود.
راش و التهاب پوستی بسیار شایع است و گاهی به عفونت یا آسیب شدید پوست میرسد؛ کاهش منیزیم و واکنش هنگام انفوزیون هم ممکن است رخ دهد. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، تاول و کندهشدن پوست، اسهال شدید یا درد چشم نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از شروع، نتیجهٔ آزمایش وضعیت راس، سابقهٔ بیماری ریوی و حساسیت دارویی و فهرست درمانهای همزمان باید روشن باشد. در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و نیز با شروع سرفه، تنگی نفس، تغییر دید یا اسهال مداوم، سریع اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پانیتوموماب یک پادتن مونوکلونال انسانی از داروهای ضدسرطان هدفمند است که گیرندهٔ عامل رشد اپیدرمی را روی برخی سلولهای توموری مهار میکند. با این کار، پیامهای رشد و تکثیر سلول سرطانی کاهش مییابد؛ اما در تومورهای دارای جهش ژنهای راس معمولاً اثر درمانی ندارد. بنابراین پیش از شروع، وضعیت ژنهای راس یعنی کراس و انراس در نمونهٔ تومور باید با آزمایش معتبر مشخص شود. این دارو به شکل محلول غلیظ برای انفوزیون وریدی با قدرت ثبتشدهٔ ۲۰ میلیگرم در هر میلیلیتر عرضه میشود و در ایران با نامهای وکتیبیکس و اپیدبیکس نیز شناخته میشود.
موارد مصرف
- درمان خط اول سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده با تومور راسِ نوع وحشی، همراه برخی رژیمهای شیمیدرمانی
- درمان خط دوم همین سرطان در برخی بیماران دارای راسِ نوع وحشی، همراه رژیمهای مبتنی بر ایرینوتکان پس از شیمیدرمانی قبلی
- درمان تکدارویی پس از شکست یا پیشرفت بیماری با درمانهای حاوی فلوروپیریمیدین، اگزالیپلاتین و ایرینوتکان، در بیماران واجد شرایط
- در برخی پروتکلهای تخصصی، همراه سوتوراسیب برای سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده با جهش خاص کراس، پس از دریافت درمانهای قبلی
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و فقط پس از رقیقسازی، بهصورت انفوزیون وریدی در مرکز درمانی و با پمپ تزریق داده میشود؛ تزریق عضلانی، زیرجلدی یا تزریق سریع مناسب نیست. مقدار، فاصلهٔ نوبتها، همراهی با شیمیدرمانی و ادامه یا توقف درمان را انکولوژیست بر اساس وضعیت تومور، وزن، آزمایشها و عوارض تعیین میکند. هنگام انفوزیون هرگونه تب، لرز، تنگی نفس، سرگیجه یا ناراحتی را همان لحظه به پرستار بگویید و نوبتها را منظم پیگیری کنید. مراقبت ملایم از پوست، استفاده از مرطوبکننده و محافظت از آفتاب طبق برنامهٔ تیم درمان میتواند شدت عوارض پوستی را کمتر کند.
پیش از مصرف بدانید
- نتیجهٔ آزمایش معتبر بافت تومور برای وضعیت ژنهای راس، یعنی کراس و انراس؛ در صورت جهش یا نامشخص بودن نتیجه، بهویژه در برنامهٔ اگزالیپلاتین، درمان باید دوباره بررسی شود.
- سابقهٔ حساسیت شدید به پانیتوموماب یا داروهای مشابه و هر واکنش قبلی هنگام انفوزیون.
- سابقهٔ التهاب بینابینی ریه یا فیبروز ریه، سرفهٔ مزمن، خسخس یا تنگی نفس.
- بیماری کلیه یا کبد، اسهال مکرر، کمآبی، مشکلات پوستی یا چشمی، و سابقهٔ کمبود منیزیم، پتاسیم یا کلسیم.
- تمام شیمیدرمانیها، درمانهای هدفمند، داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی؛ بهویژه بواسیزوماب یا سوتوراسیب.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی و برنامهٔ فرزندآوری؛ این دارو در کودکان کاربرد روتین ندارد و سالمندان باید از نظر وضعیت عمومی و آزمایشها ارزیابی شوند.
عوارض احتمالی
- راش یا جوشمانند شدن پوست، قرمزی، خشکی، خارش و ترکخوردگی پوست
- التهاب، تورم یا درد اطراف ناخنها و تغییرات ناخن
- اسهال، دلدرد یا تهوع
- زخم دهان و التهاب مخاط
- خستگی و کاهش اشتها
- کاهش منیزیم و گاهی پتاسیم خون در آزمایش
- تنگی نفس، سرفهٔ تازه یا بدترشونده، خسخس، درد قفسهٔ سینه یا کبودی لبها: احتمال التهاب یا آسیب جدی ریه وجود دارد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در حالت شدید با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم لب، زبان یا گلو، دشواری تنفس، تب و لرز شدید، افت فشار یا غش هنگام یا پس از انفوزیون: نشانهٔ واکنش شدید است؛ درمان باید توسط تیم درمان متوقف و فوراً ارزیابی شود، و در صورت شدت با اورژانس تماس بگیرید.
- تاول، زخم گسترده، کندهشدن پوست، درد شدید، ترشح چرکی یا تب همراه ضایعات پوستی: احتمال واکنش پوستی شدید یا عفونت وجود دارد؛ همان روز مراجعهٔ فوری کنید.
- اسهال شدید یا مداوم، استفراغ، تشنگی شدید، سرگیجه، کاهش ادرار یا ضعف: میتواند به کمآبی و آسیب کلیه منجر شود؛ سریعاً با تیم درمان تماس بگیرید و در حالت شدید با اورژانس تماس بگیرید.
- درد و قرمزی چشم، حساسیت به نور، تاری دید یا احساس جسم خارجی: احتمال التهاب یا زخم قرنیه مطرح است؛ استفاده از لنز را متوقف و فوراً ارزیابی چشمی بگیرید.
- گرفتگی شدید عضله، لرزش، ضعف شدید، تپش یا بینظمی ضربان قلب یا تشنج: احتمال افت شدید املاح وجود دارد؛ فوراً مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم پانیتوموماب بیشتر به ترکیب آن با درمانهای ضدسرطان مربوط است. همراهی آن با شیمیدرمانی حاوی اگزالیپلاتین در تومور دارای جهش راس یا وقتی وضعیت راس نامشخص است میتواند زیانبار باشد؛ ترکیب پانیتوموماب با بواسیزوماب و شیمیدرمانی برای سرطان رودهٔ منتشرشده نیز باید اجتناب شود. اگر دارو همراه سوتوراسیب یا درمان هدفمند دیگری تجویز شده است، احتمال تشدید راش، اسهال و افت املاح باید در برنامهٔ پایش لحاظ شود. تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا گزارش نشده، اما الکل میتواند کمآبی و اسهال را بدتر کند؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ پانیتوموماب در بارداری محدود است، اما با توجه به اثر دارو و دادههای حیوانی، احتمال آسیب به جنین وجود دارد. در طول درمان و دستکم تا دو ماه پس از آخرین نوبت، افراد دارای امکان بارداری باید از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند و بارداری ناخواسته را فوراً گزارش دهند. شیردهی در طول درمان و تا دو ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود؛ دربارهٔ توقف یا ازسرگیری آن با متخصص تصمیم بگیرید.
نگهداری
ویال پانیتوموماب را تا زمان مصرف در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید. دارو نباید یخ بزند یا تکان داده شود و ویال برای یک بار مصرف است؛ رقیقسازی و نگهداری محلول آمادهشده باید توسط مرکز درمانی انجام شود. آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از تحویل یا مصرف، تاریخ انقضا و سالم بودن بسته را بررسی کنید؛ فرآوردهای را که خارج از شرایط مناسب مانده، بدون تأیید داروساز استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیش از شروع پانیتوموماب آزمایش ژنتیکی لازم است؟
۰۲آیا بثورات پوستی با پانیتوموماب طبیعی است؟
۰۳پانیتوموماب چگونه تزریق میشود و اگر نوبت را از دست بدهم چه کنم؟
۰۴چرا هنگام درمان با پانیتوموماب آزمایش منیزیم و املاح انجام میشود؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوان پانیتوموماب گرفت؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه L01XC08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.