اوبتیکولیک اسید
اوبتیکولیک اسید دارویی از ردهٔ آگونیستهای گیرندهٔ فارنزوئید ایکس (Farnesoid X Receptor) است که با تنظیمِ ساخت و جابهجاییِ اسیدهای صفراوی، از تجمعِ آنها در کبد جلوگیری میکند.
این دارو عمدتاً برای درمانِ کلانژیتِ صفراویِ اولیه، یک بیماریِ مزمنِ کبدی، بهکار میرود؛ معمولاً همراه با اسید اورسودیاکسیکولیک (Ursodeoxycholic Acid)، یا در صورتِ عدمِ تحملِ آن، بهتنهایی تجویز میشود.
در بیمارانِ دارای سیروزِ پیشرفته یا سابقهٔ جبراننشدگیِ کبدی، این دارو میتواند خطرِ آسیبِ جدیِ کبدی را افزایش دهد؛ به همین دلیل تجویز و پیگیریِ آن باید کاملاً زیرِنظرِ پزشکِ متخصص باشد.
اگر زردیِ پوست یا چشم، تیرگیِ ادرار، خارشِ شدید، یا دردِ جدید و شدیدِ شکم را تجربه کردید، حتماً و بیدرنگ با پزشکتان تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اوبتیکولیک اسید ترکیبی نیمهمصنوعی و مشابهِ اسیدهای صفراویِ طبیعیِ بدن است که با فعالکردنِ گیرندهٔ فارنزوئید ایکس در کبد و روده عمل میکند. فعالشدنِ این گیرنده ساختِ اسیدهای صفراویِ جدید در کبد را کاهش میدهد و خروجِ آنها را از سلولهای کبدی تسهیل میکند، در نتیجه از تجمعِ سمیِ صفرا در کبد جلوگیری میشود. این دارو بهطور اختصاصی برای کلانژیتِ صفراویِ اولیه (که پیشتر سیروزِ صفراویِ اولیه نامیده میشد)، یک بیماریِ خودایمنیِ مزمنِ کبدی که مجاریِ صفراویِ کوچکِ داخلِ کبد را درگیر میکند، ساخته شده و در ایران با نامِ تجاریِ «اوبتوهپ» عرضه میشود. هدفِ اصلیِ درمان، کندکردنِ روندِ آسیبِ کبدی و بهبودِ آزمایشهای عملکردِ کبد است، نه درمانِ قطعیِ بیماری.
موارد مصرف
- درمانِ کلانژیتِ صفراویِ اولیه بهصورتِ افزوده بر اسید اورسودیاکسیکولیک، در بزرگسالانی که پاسخِ درمانیِ کافی نگرفتهاند
- مصرفِ تکدارویی در بیمارانِ کلانژیتِ صفراویِ اولیه که به دلیلِ عدمِ تحملِ اسید اورسودیاکسیکولیک نمیتوانند آن را مصرف کنند
- کمک به بهبودِ نشانگرهای آزمایشگاهیِ رکودِ صفرا، مانند آنزیمِ آلکالین فسفاتاز، در روندِ درمانِ این بیماری
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ قرصِ خوراکی و یکبار در روز مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه با غذا یا بدونِ غذا خورد، اما بهتر است هر روز در ساعتِ مشابهی مصرف شود تا اثرش پایدار بماند. اگر همزمان از داروهای جذبکنندهٔ اسیدهای صفراوی مانند کلستیرامین استفاده میکنید، باید بینِ مصرفِ آن دارو و اوبتیکولیک اسید فاصلهٔ زمانیِ کافی رعایت شود؛ این فاصله را پزشک یا داروسازتان مشخص میکند. مقدارِ مصرف و هرگونه تغییرِ آن کاملاً به وضعیتِ کبدی و پاسخِ هر فرد بستگی دارد و فقط باید طبقِ نسخهٔ پزشک تعیین شود؛ مصرف را بدونِ مشورت با پزشک قطع یا کموزیاد نکنید، چون این کار میتواند بر کنترلِ بیماری اثر بگذارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کلانژیت صفراوی اولیه در بزرگسالان با پاسخ ناکافی به اسید اورسودیاکسیکولیک، بهعنوان درمان کمکی
این رژیم فقط برای بیماران فاقد سیروز یا مبتلا به سیروز جبرانشده بدون شواهد پرفشاری ورید باب است. همراه یا بدون غذا مصرف شود و پاسخ بیوشیمیایی، تحمل دارو و روند بیماری با ارزیابی بالینی و آزمایشهای کبدی پایش شود. در صورت مصرف رزینهای متصلشونده به اسیدهای صفراوی، دارو حداقل ۴ ساعت قبل یا ۴ ساعت بعد از رزین، یا با بیشترین فاصلهٔ ممکن، مصرف شود.
کلانژیت صفراوی اولیه در بزرگسالانِ دچار عدم تحمل اسید اورسودیاکسیکولیک، بهصورت تکدارویی
این رژیم فقط برای بیماران واجد شرایط از نظر وضعیت کبدی و در صورت عدم تحمل اسید اورسودیاکسیکولیک، بهصورت تکدارویی است. همراه یا بدون غذا مصرف شود. خارش شدید یا علائم بدترشدن عملکرد کبدی نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ سیروزِ پیشرفتهٔ کبدی، جبراننشدگیِ کبدی، یا انسدادِ کاملِ مجاریِ صفراوی دارید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به اوبتیکولیک اسید یا اجزای دارو را به پزشک گزارش دهید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی مصرفی، بهویژه وارفارین یا رزینهای جذبکنندهٔ اسیدهای صفراوی، را با پزشک در میان بگذارید
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید
- سابقهٔ بیماریهای تیروئید یا اختلالاتِ چربیِ خون را با پزشک مطرح کنید
- اگر پیش از شروعِ درمان دچارِ خارشِ پوستیِ شدید یا مزمن هستید، این موضوع را حتماً به پزشک بگویید
عوارض احتمالی
- خارشِ پوستی (شایعترین عارضه، گاهی نیازمندِ تنظیمِ دوز)
- خستگی
- دردِ شکمی یا ناراحتیِ گوارشی
- یبوست
- دردِ مفاصل
- سرگیجه
- نشانههای آسیبِ جدیِ کبدی مانند زردیِ پوست و چشم، تیرگیِ ادرار، یا دردِ شدیدِ شکم: در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- خارشِ شدید و غیرقابلتحمل که با زندگیِ روزمره تداخل دارد: به پزشک اطلاع دهید تا دوز یا ادامهٔ درمان بازبینی شود
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ صورت و گلو، تنگیِ نفس، یا کهیرِ گسترده: با اورژانس تماس بگیرید
- علائمِ کمکاریِ تیروئید مانند خستگیِ غیرمعمول، افزایشِ وزن، یا سرمادوستیِ جدید: به پزشک اطلاع دهید تا عملکردِ تیروئید بررسی شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اوبتیکولیک اسید با چند گروه از داروها تداخل دارد. رزینهای جذبکنندهٔ اسیدهای صفراوی مانند کلستیرامین، جذبِ این دارو را در روده کم میکنند و باید با فاصلهٔ زمانیِ مشخص مصرف شوند. این دارو میتواند بر اثرِ داروی رقیقکنندهٔ خونِ وارفارین تأثیر بگذارد و نیازمندِ پایشِ دقیقترِ آزمایشِ انعقادی است. همچنین ممکن است بر متابولیسمِ کبدیِ برخی داروهای دیگر، مانند تئوفیلین یا تیزانیدین، اثر بگذارد و نیاز به تنظیمِ دوزِ آنها ایجاد کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ اوبتیکولیک اسید در بارداریِ انسانی در دست است؛ به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ بارداری تنها زمانی توصیه میشود که پزشک، پس از سنجشِ فایده و خطر، آن را ضروری تشخیص دهد. مشخص نیست این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه، پس مادرانِ شیرده باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند تا بهترین تصمیم برای مادر و نوزاد گرفته شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اوبتیکولیک اسید کلانژیتِ صفراویِ اولیه را بهطورِ کامل درمان میکند؟
۰۲چرا این دارو باعثِ خارش میشود و در این حالت چه باید کرد؟
۰۳آیا مصرفِ این دارو همراه با اسید اورسودیاکسیکولیک ضروری است؟
۰۴چرا در برخی بیماران مصرفِ این دارو محدود یا ممنوع است؟
۰۵آیا اوبتیکولیک اسید بر چربیِ خون اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A05AA. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.