نیکوتین
نیکوتین دارویی کمکی برای ترکِ سیگار است. این دارو با رساندنِ نیکوتین به بدن، بهشکلی کنترلشده و بدونِ قطران و سایرِ موادِ مضرِ دودِ سیگار، نشانههای ترک را کاهش میدهد.
بیشترین کاربردِ نیکوتین کمک به افرادی است که قصدِ ترکِ سیگار یا سایرِ محصولاتِ دخانی دارند و میخواهند ولعِ مصرف و نشانههای ترک را بهتر کنترل کنند.
نیکوتین حتی در قالبِ دارویی مادهای فعال و بالقوه خطرناک است و برای کودکان میتواند کشنده باشد، پس باید همیشه کاملاً دور از دسترسِ آنان نگهداری شود.
اگر بیماریِ قلبیعروقی، فشارِ خونِ کنترلنشده یا بارداری دارید، پیش از شروعِ مصرف با پزشک مشورت کنید؛ و اگر پس از مصرف تپشقلب، سرگیجهٔ شدید یا تهوعِ شدید تجربه کردید، با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیکوتین در قالبِ دارویی - که در ایران با نامهای تجاریِ نیکوتینل تیتیاس، نیکوکات و نیکلایف نیز عرضه میشود - شکلی کنترلشده و پزشکی از همان مادهٔ فعالِ موجود در سیگار است که بدونِ قطران و بسیاری از موادِ مضرِ دودِ سیگار به بدن میرسد. این دارو در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی و بهطورِ خاص در زیرگروهِ داروهای درمانِ وابستگی به نیکوتین قرار دارد. نیکوتین با اتصال به گیرندههای نیکوتینیِ استیلکولین در مغز، بخشی از اثراتِ سیگار را بهصورتی ملایمتر و کنترلشده بازتولید میکند و از این راه ولعِ مصرف و نشانههای ناخوشایندِ ترک را کاهش میدهد. هدفِ اصلیِ درمان، عبورِ تدریجی از وابستگی به سیگار بهسویِ قطعِ کاملِ مصرفِ نیکوتین است، معمولاً طیِ یک دورهٔ محدود و با کاهشِ تدریجیِ دوز، زیرِ نظرِ پزشک.
موارد مصرف
- کمک به ترکِ سیگار و کاهشِ ولعِ مصرفِ دخانیات
- کاهشِ نشانههای فیزیکیِ ترکِ نیکوتین مانندِ بیقراری، تحریکپذیری و اضطراب
- کاهشِ خطرِ بازگشت به سیگار در دورانِ ترک
- حمایتِ دارویی در کنارِ مشاوره و برنامههای رفتاریِ ترکِ سیگار
- کمک در برنامههای کاهشِ آسیبِ ناشی از دخانیات، زیرِ نظرِ پزشک
روش مصرف
نحوهٔ مصرفِ هر شکلِ دارویی متفاوت است: آدامسِ نیکوتین را باید آهسته بجوید تا مزهٔ تند یا سوزشِ خفیفی در دهان احساس شود، سپس آن را بینِ لثه و گونه نگه دارید و این چرخهٔ جویدن و نگهداشتن را چند بار تکرار کنید. قرصِ مکیدنی را باید بگذارید بهآرامی در دهان آب شود و هرگز آن را نجوید یا کامل نبلعید. برچسبِ پوستی را نیز باید روی پوستِ تمیز، خشک و بدونِ موی قسمتِ بالاتنه بچسبانید، محلِ چسباندن را هر روز عوض کنید و آن را نبرید یا تکهتکه نکنید مگر پزشک دستورِ دیگری داده باشد. پیش و در حینِ استفاده از آدامس یا قرص، بهتر است از نوشیدنِ قهوه، آبمیوه و نوشابههای اسیدی خودداری کنید، چون جذبِ نیکوتین از راهِ دهان را کم میکنند. نوعِ شکلِ دارویی، قدرت و برنامهٔ کاهشِ تدریجیِ دوز را پزشک یا داروساز بر اساسِ میزانِ وابستگیِ شما تعیین میکند و بدونِ مشورت با او نباید مصرف را ناگهان قطع کنید یا دوز را خودسرانه تغییر دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
وابستگی به نیکوتین؛ ترک سیگار، کنترل نشانههای ترک، کاهش خطر بازگشت و کاهش تدریجی مصرف دخانیات تا ترک کامل
آدامس را آهسته بجوید و بین گونه و لثه نگه دارید؛ قرص مکیدنی را آهسته در دهان حل کنید و نجوید یا نبلعید. ۱۵ دقیقه پیش از مصرف و هنگام مصرف شکلهای دهانی، غذا و نوشیدنی نخورید. برچسب را هر ۲۴ ساعت در محل جدید تعویض کنید. مشاوره و برنامهٔ رفتاری را ادامه دهید؛ کاربرد کاهش آسیب، ادامهٔ درمان پس از ترک یا مصرف همزمان با سیگار و سایر فرآوردههای نیکوتینی فقط با نظر پزشک باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر بهتازگی سکتهٔ قلبی، آنژینِ ناپایدار یا آریتمیِ قلبیِ شدید داشتهاید، یا فشارِ خونِ بالای کنترلنشده دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ دیابت را با پزشک در میان بگذارید، چون تغییرِ عادتِ سیگارکشیدن و مصرفِ نیکوتین میتواند بر قندِ خون اثر بگذارد.
- اگر زخمِ معده یا التهابِ فعالِ گوارشی دارید، بهویژه پیش از استفاده از آدامس یا قرصِ مکیدنیِ نیکوتین، به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ نارساییِ شدیدِ کبدی یا کلیوی را حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از شروعِ مصرف با پزشک مشورت کنید.
- سابقهٔ حساسیت به نیکوتین یا اجزایِ فرآورده، و برای برچسبِ پوستی، هر گونه بیماریِ پوستیِ فعال در محلِ چسباندن را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا مورمورشدنِ خفیفِ دهان و گلو (آدامس و قرصِ مکیدنی)
- سکسکه
- تهوعِ خفیف یا ناراحتیِ معده
- سردرد
- قرمزی، خارش یا سوزشِ خفیف در محلِ برچسبِ پوستی
- خوابِ سبک یا رؤیاهای واضح، بهویژه با برچسبِ شبانه
- تپشقلب، ضربانِ نامنظم یا دردِ قفسهٔ سینه — میتواند نشانهٔ اثرِ نیکوتین بر قلب باشد؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تهوع و استفراغِ شدید، سرگیجهٔ شدید، ضعفِ ناگهانی یا تعریقِ سرد — میتواند نشانهٔ دریافتِ نیکوتینِ بیشازحد باشد؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- تاول یا واکنشِ پوستیِ گسترده و شدید در محلِ برچسب — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
نیکوتین بهخودیِ خود تداخلِ داروییِ مستقیمِ چشمگیری با اغلبِ داروها ندارد؛ نکتهٔ مهمتر این است که خودِ عملِ ترکِ سیگار - و نه لزوماً نیکوتیندرمانی - میتواند سرعتِ متابولیسمِ برخی داروها را در کبد تغییر دهد. برای نمونه، سطحِ خونیِ داروهایی مانندِ تئوفیلین، کلوزاپین، اولانزاپین و کافئین ممکن است پس از قطعِ سیگار بالا برود و نیاز به تنظیمِ دوز داشته باشد. همچنین بهتر است بدونِ نظرِ پزشک، چند فرآوردهٔ نیکوتیندار را همزمان مصرف نکنید یا در کنارِ استفاده از این دارو باز هم سیگار نکشید. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و حتی وضعیتِ سیگارکشیدنِ خود را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سیگارکشیدن در بارداری برایِ مادر و جنین آسیبزاست، اما خودِ نیکوتین هم کاملاً بیخطر نیست، چون از جفت عبور میکند و در شیرِ مادر نیز ترشح میشود. تصمیم دربارهٔ استفاده از نیکوتیندرمانی در بارداری یا شیردهی را باید حتماً با پزشک بگیرید تا خطرِ ادامهٔ سیگارکشیدن و خطرهای احتمالیِ نیکوتین با هم سنجیده شوند؛ هرگز بدونِ مشورتِ پزشک این محصولات را در این دوران شروع نکنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، حرارتِ مستقیم و نورِ آفتاب نگهداری کنید. چه فرآوردهٔ تازه و چه برچسبِ پوستیِ مصرفشده، هنوز نیکوتینِ کافی برای مسمومیتِ جدی و حتی کشنده در کودکان و حیواناتِ خانگی دارد؛ برچسبِ استفادهشده را با قسمتِ چسبناک بههم تا بزنید و آن را کاملاً خارج از دسترسِ کودکان دفع کنید. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضایِ فرآورده را هم بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| برچسب پوستی آهستهرهش | 7 mg |
| برچسب پوستی آهستهرهش | 14 mg |
| برچسب پوستی آهستهرهش | 21 mg |
| Gum, Chewing | 2 mg |
| Lozenge | 2 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ نیکوتیندرمانی خودش هم اعتیادآور است؟
۰۲آیا میتوانم همزمان با استفاده از این دارو باز هم سیگار بکشم؟
۰۳چرا هنگامِ استفاده از آدامسِ نیکوتین نباید همزمان قهوه یا آبمیوه بخورم؟
۰۴برچسبِ پوستیِ نیکوتین باعثِ بیخوابی یا خوابِ ناآرام میشود؟
۰۵اگر پوستِ زیرِ برچسب قرمز و خارشدار شد چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۳ سازنده، در گروه N07BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.