میتوتان
میتوتان دارویی از ردهٔ ضدسرطانهای اختصاصیِ غدهٔ فوقکلیوی است که با از بین بردن هدفمندِ سلولهای قشر این غده، از رشد و فعالیت هورمونی تومور میکاهد.
کاربرد اصلی آن درمان سرطان قشر غدهٔ فوقکلیوی (کارسینوم آدرنوکورتیکال) در مواردی است که امکان جراحی وجود ندارد یا تومور پس از جراحی باقی مانده یا بازگشته است.
چون میتوتان فعالیت طبیعی غدهٔ فوقکلیوی را هم مهار میکند، تقریباً همیشه باید همراه با کورتیکواستروئید جایگزین و زیر نظر دقیق پزشک مصرف شود.
در صورت بروز ضعف شدید، سرگیجهٔ شدید، حالت تهوع و استفراغ مداوم، یا هر تغییر غیرمعمول در حال عمومی، باید هرچه زودتر با پزشک معالج تماس گرفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
میتوتان دارویی ضدسرطان از زیرردهٔ داروهای اختصاصیِ غدهٔ فوقکلیوی (آدرنولیتیک) است که به شکل قرص خوراکی مصرف میشود. این دارو بهطور انتخابی به سلولهای قشر غدهٔ فوقکلیوی — چه سلولهای طبیعی و چه سلولهای سرطانی — آسیب میرساند و تولید هورمونهای استروئیدی آن را کاهش میدهد. به همین دلیل هم اندازهٔ تومور را کوچک میکند و هم علائم ناشی از ترشح بیشازحد هورمون را کنترل میکند. میتوتان معمولاً برای سرطان قشر غدهٔ فوقکلیوی که قابلجراحی نیست یا پس از جراحی عود کرده تجویز میشود، و درمانی طولانیمدت است که کاملاً باید زیر نظر پزشک متخصص غدد یا سرطانشناسی انجام شود.
موارد مصرف
- درمان سرطان قشر غدهٔ فوقکلیوی (کارسینوم آدرنوکورتیکال) در مواردی که جراحی امکانپذیر نیست
- کنترل تومور باقیمانده یا عودکرده پس از جراحیِ سرطان غدهٔ فوقکلیوی
- کاهش علائم ناشی از ترشح بیشازحد هورمونهای استروئیدی توسط تومور
- درمان کمکی پس از جراحی در بیماران پرخطر، طبق تشخیص و صلاحدید پزشک متخصص
روش مصرف
میتوتان را باید دقیقاً طبق دستور پزشک و معمولاً همراه با غذا مصرف کرد؛ حضور چربی در غذا جذب دارو را در بدن بهتر میکند، بنابراین بهتر است هر بار همراه یک وعدهٔ غذایی و در ساعاتی تقریباً ثابت از روز خورده شود. دوز میتوتان بسیار فردی است و پزشک آن را بر اساس پاسخ بدن، آزمایشهای دورهای و میزان تحمل بیمار بهتدریج تنظیم میکند؛ بنابراین هرگز مقدار مصرف را خودسرانه تغییر ندهید یا افزایش ندهید. از آنجا که این دارو فعالیت طبیعی غدهٔ فوقکلیوی را هم سرکوب میکند، قطع ناگهانی آن یا فراموشکردنِ هورمون جایگزینِ همراهش میتواند خطرناک باشد؛ هرگونه تغییر در مصرف، از جمله قطع دارو، باید فقط با هماهنگی پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به میتوتان یا سایر داروها
- بارداری، احتمال بارداری یا برنامهریزی برای بارداری — میتوتان برای جنین بسیار پرخطر است
- شیردهی و برنامههای مربوط به تغذیهٔ نوزاد
- سابقهٔ بیماری کبدی یا هر مشکل کبدی فعلی
- سابقهٔ بیماریهای عصبی، مشکلات تعادل یا سرگیجهٔ مکرر
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه وارفارین یا سایر رقیقکنندههای خون و کورتیکواستروئیدها
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ و کاهش اشتها
- اسهال یا ناراحتی گوارشی
- احساس خستگی، خوابآلودگی یا کاهش انرژی
- سرگیجه یا مشکل در حفظ تعادل
- افزایش چربی خون (کلسترول)
- بزرگشدن بافت پستان در مردان
- نشانههای نارساییِ غدهٔ فوقکلیوی مانند ضعف شدید، افت فشار خون، سرگیجهٔ شدید هنگام بلندشدن، تهوع و استفراغ مداوم یا گیجی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائم عصبی شدید و ناگهانی مانند دشواری در حرفزدن، عدم تعادل واضح، دوبینی یا گیجی شدید — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای آسیب کبدی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا خارش شدید پوست — در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل تنفسی — با اورژانس تماس بگیرید
- خونریزی یا کبودیِ غیرعادی که بهسرعت متوقف نمیشود — در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
میتوتان بر نحوهٔ متابولیسمِ بسیاری از داروهای دیگر در کبد اثر میگذارد و به همین دلیل تداخلهای آن قابلتوجهاند. در بیمارانی که همزمان وارفارین مصرف میکنند، معمولاً دوز وارفارین نیاز به تنظیم مجدد دارد، چون میتوتان سرعت تجزیهٔ آن را افزایش میدهد. کورتیکواستروئیدهای جایگزین که تقریباً همیشه همراه میتوتان تجویز میشوند نیز اغلب باید در دوزهای بالاتر از حالت معمول مصرف شوند، چون میتوتان تجزیهٔ آنها را هم سریعتر میکند. اسپیرونولاکتون میتواند اثر میتوتان بر غدهٔ فوقکلیوی را کماثر کند و معمولاً از مصرف همزمان آن پرهیز میشود. داروهای آرامبخش، خوابآور و الکل نیز میتوانند عوارض عصبی میتوتان مانند خوابآلودگی و سرگیجه را تشدید کنند. به همین دلایل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و دوزها در صورت نیاز تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف میتوتان در دوران بارداری بسیار پرخطر است و میتواند به جنین آسیب برساند؛ بنابراین این دارو در بارداری ممنوع است و زنانی که احتمال بارداری دارند باید پیش از شروع درمان از عدم بارداری خود مطمئن شوند. چون میتوتان در بافت چربی بدن ذخیره میشود و بسیار بهکندی از بدن دفع میشود، لازم است در طول درمان و برای مدتی طولانی پس از قطع آن نیز از یک روش پیشگیریِ غیرهورمونی و مطمئن از بارداری استفاده شود، چون میتوتان میتواند اثر قرصهای ضدبارداری هورمونی را هم کم کند؛ بازهٔ دقیق این احتیاط را پزشک متخصص تعیین میکند. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعات کافی برای اطمینان از بیخطر بودن آن در دست نیست و به همین دلیل معمولاً توصیه نمیشود؛ هر تصمیمی دربارهٔ بارداری یا شیردهی باید حتماً با پزشک متخصص هماهنگ شود.
نگهداری
میتوتان را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. بستهٔ دارو باید همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار گیرد. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه از طریق سطل زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید همراه میتوتان کورتیکواستروئید هم مصرف کنم؟
۰۲چرا باید میتوتان را همراه غذا بخورم؟
۰۳چرا مصرف قرص ضدبارداری بهتنهایی کافی نیست؟
۰۴آیا میتوتان روی توانایی رانندگی تأثیر میگذارد؟
۰۵بعد از قطع میتوتان، بدنم چه مدت تحت تأثیر آن میماند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۴ سازنده، در گروه L01XX23. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.