مترونیدازول
مترونیدازول آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ نیترویمیدازولها (Nitroimidazole) است که هم روی برخی باکتریهای بیهوازی و هم روی برخی انگلهای تکیاختهای اثر میکند.
بیشتر برای درمان عفونتهای شکمی، لگنی و پوستی ناشی از باکتریهای بیهوازی و نیز عفونتهای انگلی مثل ژیاردیا، آمیب و تریکوموناس واژینال تجویز میشود.
در طول درمان و تا چند روز پس از پایان آن باید کاملاً از نوشیدن الکل پرهیز کرد، چون واکنشی شبیه مسمومیت شدید ایجاد میکند.
اگر بیحسی یا سوزنسوزنشدن دست و پا، گیجی، تشنج یا نشانههای آلرژی شدید مثل تورم صورت و مشکل تنفس دیدید، سریع با پزشک یا اورژانستماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مترونیدازول یک آنتیبیوتیک و ضدانگل از گروه نیترویمیدازولها است که برای درمان عفونتهای ناشی از باکتریهای بیهوازی (باکتریهایی که در محیط بدون اکسیژن رشد میکنند) و برخی انگلهای تکیاختهای بهکار میرود. این دارو پس از ورود به سلول میکروب به شکل فعال درمیآید و به مادهٔ ژنتیکی آن (DNA) آسیب میزند تا رشدش متوقف شود و از بین برود. همین مکانیسم باعث میشود روی عفونتهایی مانند ژیاردیازیس، آمیبیاز و تریکومونیازیس هم اثر داشته باشد. مترونیدازول در ایران با نامهای تجاری فلاژیل و مترونیدازول و در شکلهای قرص، سوسپانسیون و تزریقی در دسترس است.
موارد مصرف
- عفونتهای باکتریایی بیهوازی شکم، لگن و پوست
- ژیاردیازیس (عفونت انگلی ژیاردیا)
- آمیبیاز (عفونت انگلی آمیب)
- تریکومونیازیس واژینال
- واژینوز باکتریایی
- کمک به ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری در ترکیب با داروهای دیگر
روش مصرف
مترونیدازول را معمولاً همراه یا بلافاصله بعد از غذا میخورند تا احتمال ناراحتی معده کمتر شود؛ نوع مصرف (قرص، سوسپانسیون یا تزریقی)، تعداد نوبتها و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نوع عفونت مشخص میکند و باید دقیقاً همان را رعایت کرد. حتی اگر علائم زودتر بهتر شد، دوره را ناقص قطع نکنید، چون ممکن است عفونت بهطور کامل از بین نرود یا برگردد. بهتر است نوبتهای مصرف در فاصلههای زمانی منظم و هر روز در ساعتهای مشابه باشد؛ برای جزئیات دقیق مقدار و برنامهٔ مصرف، به نسخهٔ پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای باکتریایی بیهوازی شکم، لگن و پوست
در عفونت شدید ممکن است درمان ابتدا وریدی باشد و در عفونت مختلط، داروی مناسب برای باکتریهای هوازی نیز لازم شود؛ تا ۳ روز پس از پایان درمان الکل مصرف نکنید.
ژیاردیازیس (عفونت انگلی ژیاردیا)
مصرف همراه غذا میتواند تهوع را کمتر کند؛ دوره درمان را کامل کنید.
آمیبیاز (عفونت انگلی آمیب)
پس از درمان، معمولاً داروی داخلرودهای برای ریشهکنی کیستها لازم است؛ آبسه کبدی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
تریکومونیازیس واژینال
شریک جنسی باید همزمان درمان شود و تا پایان درمان هر دو نفر از رابطه جنسی پرهیز کنند.
واژینوز باکتریایی
دوره را کامل کنید و از دوش واژینال پرهیز کنید؛ در صورت عود یا تداوم علائم، بررسی مجدد لازم است.
کمک به ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری در درمان ترکیبی
مترونیدازول بهتنهایی کافی نیست و انتخاب ترکیب به مقاومت دارویی بستگی دارد؛ ریشهکنی باید پس از درمان با آزمایش تأیید شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به مترونیدازول یا سایر داروهای گروه نیترویمیدازول
- بیماری کبدی یا سابقهٔ اختلال عملکرد کبد
- بیماریهای عصبی مانند صرع یا نوروپاتی محیطی (بیحسی یا سوزنسوزنشدن دست و پا)
- سابقهٔ اختلالات خونی
- بارداری، تلاش برای بارداری یا شیردهی
- مصرف همزمان وارفارین، لیتیوم، دیسولفیرام یا سایر داروها و مکملها
عوارض احتمالی
- تهوع، استفراغ یا کاهش اشتها
- طعم فلزی ناخوشایند در دهان
- سردرد
- سرگیجه
- تیرهشدن رنگ ادرار (معمولاً بیخطر)
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا ضعف دست و پا: میتواند نشانهٔ آسیب عصبی باشد؛ حتماً به پزشک اطلاع بده
- گیجی، عدم تعادل یا تشنج: نادر اما جدی است و نیازمند توجه فوری پزشکی است
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا مشکل تنفس: فوراً با اورژانستماس بگیر
- تب مداوم، گلودرد شدید یا کبودی و خونریزی غیرعادی: میتواند نشانهٔ اختلال خونی باشد و باید بررسی شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل مترونیدازول، الکل است: مصرف همزمان میتواند واکنشی شبیه مسمومیت شامل گرگرفتگی، تهوع، استفراغ، سردرد و تپش قلب ایجاد کند، بنابراین باید در طول درمان و حداقل تا یکی دو روز بعد از آن از الکل پرهیز کرد. این دارو اثر داروهای ضدانعقاد خوراکی مانند وارفارین را تقویت میکند و خطر خونریزی را بالا میبرد، پس ممکن است نیاز به کنترل دقیقتر آزمایشهای انعقادی باشد. همزمانی با دیسولفیرام یا مصرف لیتیوم نیز میتواند مشکلساز شود. به همین دلیل فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف مترونیدازول در بارداری، بهویژه در سهماههٔ اول، باید حتماً با پزشک مشورت کرد؛ تصمیم نهایی بر اساس نوع عفونت و مقایسهٔ فایده و خطر گرفته میشود. این دارو به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و میتواند طعم آن را تغییر دهد؛ در دوزهای بالا یا تکدوز، پزشک ممکن است قطع موقت شیردهی را توصیه کند. در هر صورت مصرف خودسرانه در بارداری و شیردهی توصیه نمیشود.
نگهداری
مترونیدازول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرما و نور مستقیم نگه دار؛ سوسپانسیون را طبق دستور داروساز نگهداری کن و اگر مدت مشخصی از ساختن یا باز کردن آن گذشته، باقیمانده را دور بریز. همیشه دارو را دور از دسترس کودکان بگذار و پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کن.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 125 mg / 5mL |
| قرص | 250 mg |
| قرص | 500 mg |
| سوسپانسیون | 125 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 500 mg |
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
| تزریقی | 125 mg / 5mL |
| شیاف | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۲ برند از ۵۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف مترونیدازول همراه با الکل خطرناک است؟
۰۲چرا بعد از مصرف این دارو رنگ ادرارم تیره شده است؟
۰۳چرا دهانم بعد از خوردن این قرص طعم فلزی میگیرد؟
۰۴اگر یک نوبت از دارو را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا باید دورهٔ مصرف مترونیدازول را کامل کنم حتی اگر حالم بهتر شده باشد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۲ برند از ۵۳ سازنده، در گروه P01AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.