فولیتروپین بتا
فولیتروپین بتا یک گنادوتروپین نوترکیب و شکل دارویی هورمون محرک فولیکول است. این دارو رشد فولیکولهای تخمدان و در برخی مردان تولید اسپرم را تحریک میکند.
در زنان برای القای تخمکگذاری در برخی انواع ناباروری و تحریک کنترلشدهٔ چند فولیکول در روشهای کمکباروری مانند لقاح آزمایشگاهی به کار میرود. در مردان مبتلا به کمکاری هورمونیِ محور تولیدمثل، همراه هورمون جفتی انسانی برای تحریک اسپرمسازی استفاده میشود.
مقدار این دارو باید با سونوگرافی و گاهی آزمایش هورمونی تنظیم شود؛ مصرف بیشازحد میتواند سندرم تحریک بیشازحد تخمدان ایجاد کند. درد یا نفخ شدید شکم، افزایش سریع وزن، تنگی نفس یا کاهش ادرار نیازمند مراجعهٔ فوری است.
پیش از شروع، سابقهٔ لختهٔ خون، بیماریهای هورمونی کنترلنشده، کیست یا بیماری تخمدان، پیچخوردگی تخمدان، بیماری کبد یا کلیه و هر حساسیت دارویی را بگویید. احتمال بارداری، شیردهی یا مصرف هر داروی باروری دیگری نیز باید از ابتدا مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فولیتروپین بتا، مادهٔ مؤثرهٔ فرآوردهای مانند پیورگون، شکل نوترکیب هورمون محرک فولیکول و در گروه گنادوتروپینهاست. این هورمون در زنان رشد و بلوغ فولیکولهای تخمدان را تحریک میکند و در مردان، در صورت مناسب بودن عملکرد اولیهٔ بیضه و همراهی درمان لازم، به اسپرمسازی کمک میکند. به همین دلیل در برخی برنامههای درمان ناباروری و روشهای کمکباروری به کار میرود. پاسخ به دارو بین افراد متفاوت است و درمان باید با پایش سونوگرافی و گاهی اندازهگیری هورمونها تنظیم شود.
موارد مصرف
- القای تخمکگذاری در زنان مبتلا به عدم تخمکگذاری که به کلومیفن پاسخ ندادهاند
- تحریک کنترلشدهٔ رشد چند فولیکول در لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین
- تحریک رشد فولیکولها در دیگر برنامههای کمکباروری
- تحریک اسپرمسازی در مردان مبتلا به کمکاری هورمونیِ هیپوفیز و هیپوتالاموس، همراه با هورمون جفتی انسانی
روش مصرف
فولیتروپین بتا در این قدرت، بهصورت تزریق زیرجلدی با کارتریج و قلم مخصوص مصرف میشود و نخستین تزریق باید با آموزش کادر درمان انجام شود. مقدار، زمانبندی و تغییرات آن برای هر فرد متفاوت است و بر اساس هدف درمان، پاسخ تخمدان یا نتایج بررسی اسپرم و پایشهای لازم تعیین میشود؛ خودسرانه مقدار را تغییر ندهید. در صورت فراموشی یک نوبت، تزریق اضافی برای جبران انجام ندهید و با مرکز درمانی تماس بگیرید. محلول باید شفاف و بدون ذرات باشد؛ کارتریج را با داروی دیگری مخلوط یا دوباره پر نکنید و سوزن را پس از هر بار مصرف دور بیندازید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
القای تخمکگذاری در زنان مبتلا به عدم تخمکگذاری مقاوم به کلومیفن
پس از بلوغ فولیکول، دارو قطع و یک دوز ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ واحد هورمون جفتی انسانی برای القای تخمکگذاری تزریق میشود؛ حداکثر معمول دوز روزانه ۲۵۰ واحد بینالمللی است. در پاسخ بیشازحد، دارو و هورمون جفتی انسانی باید قطع شوند.
تحریک کنترلشدهٔ رشد چند فولیکول برای لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین
پس از تشکیل تعداد کافی فولیکول، ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ واحد هورمون جفتی انسانی برای بلوغ نهایی داده میشود و تخمکگیری معمولاً ۳۴ تا ۳۶ ساعت بعد انجام میگیرد؛ از ۴۵۰ واحد بینالمللی در روز فراتر نرود.
تحریک رشد فولیکولها در سایر برنامههای کمکباروری
پایش منظم سونوگرافی و استرادیول ضروری است؛ زمان تزریق هورمون جفتی انسانی و برداشت گامت بر اساس پروتکل کمکباروری تعیین میشود و از ۴۵۰ واحد بینالمللی در روز فراتر نمیرود.
تحریک اسپرمسازی در مردان مبتلا به کمکاری هورمونی هیپوفیز و هیپوتالاموس
بهبود اسپرمسازی دیررس است؛ بررسی مایع منی معمولاً ۴ تا ۶ ماه پس از شروع درمان انجام میشود. در نارسایی اولیهٔ بیضه معمولاً پاسخ درمانی وجود ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فولیتروپین بتا یا هر یک از اجزای فرآورده حساسیت داشتهاید؛ سابقهٔ واکنش به نئومایسین یا استرپتومایسین را هم اعلام کنید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری میدهید یا شیر میدهید؛ این دارو در بارداری مصرف نمیشود و ممکن است تولید شیر را تغییر دهد.
- اگر تومور پستان، تخمدان، رحم، بیضه، هیپوفیز یا هیپوتالاموس، یا خونریزی واژینال شدید و بیعلت دارید.
- اگر نارسایی اولیهٔ تخمدان، سابقهٔ سندرم تحریک بیشازحد تخمدان، کیست یا بزرگشدن تخمدان، پیچخوردگی تخمدان یا جراحی شکم دارید.
- اگر اختلال کنترلنشدهٔ تیروئید یا غدهٔ فوقکلیه، پرولاکتین بالا، بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی، یا سابقه و خطر لختهٔ خون دارید.
- اگر مرد هستید و احتمال نارسایی اولیهٔ بیضه یا بالا بودن هورمون محرک فولیکول مطرح است؛ فهرست همهٔ داروها، هورمونها و مکملهایتان را نیز ارائه دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، تورم، کبودی یا خارش محل تزریق
- سردرد
- درد، احساس سنگینی یا نفخ شکم
- درد لگنی
- حساسیت یا ناراحتی پستان در زنان
- آکنه، بثورات پوستی یا بزرگشدن پستان در مردان
- درد یا نفخ شدید یا پیشروندهٔ شکم، افزایش سریع وزن، تهوع و استفراغ، اسهال، کاهش ادرار یا تنگی نفس میتواند نشانهٔ سندرم تحریک بیشازحد تخمدان باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در صورت تنگی نفس یا شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد ناگهانی و شدید یکطرفهٔ لگن یا شکم، بهویژه همراه تهوع یا استفراغ، میتواند نشانهٔ پیچخوردگی تخمدان باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، مشکل تنفس، رنگپریدگی یا احساس غش نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، سرفهٔ خونی، ورم و درد یک پا یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اثر فولیتروپین بتا ممکن است با کلومیفن افزایش یابد. داروهای کنترلکنندهٔ هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین و نیز گنادوتروپین جفتی انسانی که در برخی برنامههای درمان ناباروری همراه یا پس از آن به کار میرود، زمانبندی و پایش ویژه میخواهند و باید فقط طبق برنامهٔ متخصص مصرف شوند. تداخل غذایی شناختهشدهای گزارش نشده و تداخل مستقیم با الکل نیز شناختهشده نیست. فهرست کامل داروها، هورمونها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ داروی باروری را خودسرانه به این درمان اضافه نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فولیتروپین بتا برای استفاده در بارداری نیست؛ اگر بارداری رخ داد یا احتمال آن مطرح شد، تزریق بعدی را بدون هماهنگی انجام ندهید و پزشک را مطلع کنید. عبور قابلتوجه دارو به شیر بعید است، اما ممکن است تولید شیر را تغییر دهد؛ در شیردهی شروع یا ادامهٔ درمان باید با تصمیم پزشک باشد. پس از درمان، احتمال بارداری چندقلویی بیشتر است و برای رد بارداری خارج از رحم، پیگیری و سونوگرافی زودهنگام اهمیت دارد.
نگهداری
کارتریج را در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در یخچال، داخل جعبهٔ بیرونی و دور از نور نگه دارید و هرگز یخ نزنید. ممکن است نگهداری در دمای اتاق برای یک دورهٔ محدود مجاز باشد؛ شرایط درجشده روی جعبهٔ خودتان را ملاک قرار دهید و پس از سوراخشدن کارتریج، از مدت مجاز درجشده تجاوز نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید، تاریخ انقضا و شفافبودن محلول را بررسی کنید و سوزنهای مصرفشده را در محفظهٔ ایمن بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیورگون همان منوتروپین است؟
۰۲آیا درد شکم پس از مصرف فولیتروپین بتا طبیعی است؟
۰۳آیا پیورگون احتمال دوقلویی را افزایش میدهد؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق را فراموش کردم چه کنم؟
۰۵آیا میتوانم مقدار قلم را خودم بیشتر کنم تا فولیکول بیشتری ایجاد شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه G03GA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.