ممانتین
ممانتین دارویی از ردهٔ ضدزوالعقل است که با تنظیمِ فعالیتِ برخی گیرندههای عصبی در مغز (گیرندههای NMDA)، از آسیبِ بیشتر به سلولهای عصبی جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ آلزایمرِ متوسط تا شدید و کند کردنِ سرعتِ افتِ حافظه و عملکردِ ذهنی به کار میرود.
ممانتین باید با دوزی که پزشک تعیین میکند و بهصورتِ تدریجی آغاز شود؛ تغییرِ خودسرانه در دوز یا قطعِ ناگهانیِ آن توصیه نمیشود.
اگر سابقهٔ تشنج، بیماریِ کلیوی یا مشکلاتِ قلبی-عروقی دارید، یا پس از مصرف دچارِ گیجیِ شدید، توهم یا تغییرِ ناگهانیِ رفتار شدید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ممانتین هیدروکلراید دارویی از دستهٔ آنتاگونیستهای گیرندهٔ NMDA (N-methyl-D-aspartate) است که در گروهِ درمانیِ داروهای ضدزوالعقل قرار میگیرد. در بیماری آلزایمر، فعالیتِ بیشازحدِ ناقلِ عصبیِ گلوتامات میتواند به سلولهای مغزی آسیب برساند؛ ممانتین با مهارِ ملایم و کنترلشدهٔ این گیرندهها، بدون مختلکردنِ سیگنالدهیِ طبیعیِ لازم برای یادگیری و حافظه، از این آسیب میکاهد. هدفِ اصلی از مصرفِ این دارو، درمانِ قطعیِ آلزایمر نیست، بلکه کند کردنِ سرعتِ پیشرفتِ علائم است تا بیمار برای مدتی طولانیتر عملکردِ روزمرهٔ بهتری داشته باشد. این دارو معمولاً بهصورتِ قرص و با شروعِ دوزِ کم و افزایشِ تدریجی، طبقِ نظرِ پزشک تجویز میشود.
موارد مصرف
- کند کردنِ سرعتِ پیشرفتِ علائم در آلزایمرِ متوسط تا شدید
- کمک به حفظِ نسبیِ حافظه، تمرکز و تواناییهای ذهنیِ روزمره برای مدتی طولانیتر
- مصرفِ ترکیبی همراه با سایر داروهای ضدآلزایمر (مانندِ مهارکنندههای کولیناستراز) در برخی بیماران، بهتشخیصِ پزشک
روش مصرف
ممانتین را دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک و داروساز مصرف کنید؛ این دارو را میتوان همراه با غذا یا بدونِ غذا میل کرد. درمان معمولاً با دوزِ پایین آغاز میشود و پزشک بهتدریج و در فواصلِ مشخص، دوز را تا رسیدنِ به مقدارِ مناسب برای شما افزایش میدهد؛ این روندِ تدریجی را خودسرانه تغییر ندهید. سعی کنید قرص را هر روز در ساعتِ مشخصی مصرف کنید تا اثرِ درمان پایدار بماند؛ اگر نوبتی را فراموش کردید و به نوبتِ بعدی نزدیک بودید، همان نوبت را نادیده بگیرید و دوز را دوبرابر نکنید. قطعِ ناگهانیِ دارو بدونِ هماهنگی با پزشک توصیه نمیشود، زیرا ممکن است بر روندِ کنترلِ علائم اثر بگذارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
زوال عقل متوسط تا شدید ناشی از بیماری آلزایمر
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است. کپسول آهستهرهش را کامل ببلعید و نجوید، خرد نکنید یا تقسیم نکنید. درمان طولانیمدت است و سود و تحمل آن باید بهطور دورهای بازبینی شود؛ مصرف همزمان با مهارکنندههای کولیناستراز در صورت تجویز پزشک امکانپذیر است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ممانتین یا هر یک از اجزای دارو حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ تشنج یا صرع را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماریِ کلیوی، بهویژه نارساییِ شدیدِ کلیه، باید پیش از مصرف به پزشک اطلاع داده شود، چون ممکن است نیاز به تنظیمِ دوز باشد.
- اگر مشکلاتِ قلبی-عروقی یا فشارِ خونِ کنترلنشده دارید، به پزشک بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی خود، بهویژه داروهای اثرگذار بر سیستمِ عصبی، را با پزشک در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- سردرد
- یبوست
- خوابآلودگی یا احساسِ خستگی
- افزایشِ فشارِ خون در برخی بیماران
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بروزِ تشنج، بهویژه در افرادِ دارای سابقهٔ صرع — با اورژانس تماس بگیرید.
- علائمِ روانی مانندِ گیجیِ شدید، توهم، بیقراریِ غیرعادی یا تغییرِ ناگهانیِ رفتار — این موارد را در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا احساسِ تنگیِ نفسِ ناگهانی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ممانتین میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان با داروهایی که اثری مشابه بر گیرندهٔ NMDA دارند، مانندِ آمانتادین، کتامین یا دکسترومتورفان، میتواند خطرِ عوارضِ عصبی را افزایش دهد. داروهایی که pH ادرار را قلیایی میکنند، مانندِ برخی مهارکنندههای کربنیکانیدراز یا مقادیرِ بالای بیکربنات سدیم، ممکن است دفعِ ممانتین را کاهش داده و غلظتِ آن را در خون بالا ببرند. مصرفِ الکل همزمان با این دارو توصیه نمیشود، چون میتواند عوارضی مانندِ سرگیجه و خوابآلودگی را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخلهای احتمالی بررسی و کنترل شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ ممانتین در بارداریِ انسان در دست است، به همین دلیل این دارو تنها در صورتی که پزشک لازم بداند و منفعتِ آن بر خطرِ احتمالی برتری داشته باشد، در دورانِ بارداری تجویز میشود. مشخص نیست ممانتین به چه میزان در شیرِ مادر ترشح میشود؛ بنابراین مادرانِ شیرده باید پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنند تا دربارهٔ ادامهٔ شیردهی یا جایگزینیِ دارو تصمیمِ مناسب گرفته شود.
نگهداری
قرصهای ممانتین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. دارو را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 5 mg |
| کپسول آهستهرهش | 21 mg |
| کپسول آهستهرهش | 14 mg |
| محلول | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۲۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ممانتین آلزایمر را درمان میکند؟
۰۲آیا میتوان ممانتین را همراه با داروهای دیگرِ آلزایمر مصرف کرد؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرفِ ممانتین را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۴چرا دوزِ ممانتین بهتدریج افزایش مییابد؟
۰۵آیا ممانتین باعثِ خوابآلودگی میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۲۰ سازنده، در گروه N06D. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.