آمانتادین
آمانتادین دارویی از گروه ضدپارکینسون (اثرگذار بر دستگاه عصبی مرکزی) است که با تأثیر بر مواد شیمیایی مغز به بهبود علائم حرکتی کمک میکند.
بیشتر برای کنترل علائم بیماری پارکینسون، درمان علائم حرکتی ناشی از برخی داروهای روانپزشکی، و کاهش حرکات غیرارادی ناشی از لوودوپا تجویز میشود.
قطع ناگهانی این دارو میتواند خطرناک باشد و باید همیشه بهتدریج و زیر نظر پزشک انجام شود؛ در نارسایی کلیه نیز تنظیم دقیق دوز اهمیت دارد.
اگر دچار گیجی، توهم، تورم پا، غش یا تشدید ناگهانی علائم پس از قطع دارو شدید، حتماً و در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آمانتادین دارویی است که بر دستگاه عصبی مرکزی اثر میگذارد و در گروه داروهای ضدپارکینسون، از دستهٔ مشتقات آدامانتان، قرار دارد. مکانیسم دقیق اثر آن بهطور کامل شناختهنشده، اما تصور میشود با افزایش آزادسازی دوپامین در مغز، کاهش بازجذب آن، و مهار نوعی گیرندهٔ گلوتاماتی (NMDA) عمل میکند؛ همین ویژگی آن را در کنترل علائم حرکتی پارکینسون و کاهش حرکات غیرارادی ناشی از لوودوپا مؤثر ساخته است. این دارو در گذشته بهعنوان ضدویروس برای آنفلوانزای نوع A نیز کاربرد داشت، اما بهدلیل گسترش مقاومت ویروسی، امروزه بیشتر در حوزهٔ اختلالات حرکتی به کار میرود. آمانتادین بهصورت کپسول خوراکی موجود است و مصرف آن باید همواره طبق تشخیص و نظر پزشک باشد.
موارد مصرف
- درمان بیماری پارکینسون ایدیوپاتیک، بهویژه در مراحل خفیف یا بهعنوان درمان کمکی در کنار سایر داروها
- کاهش حرکات غیرارادی (دیسکینزی) ناشی از مصرف طولانیمدت لوودوپا در بیماران پارکینسونی
- درمان علائم پارکینسونمانند (اختلال خارجهرمی) ناشی از مصرف برخی داروهای ضدروانپریشی
- کمک به بهبود لرزش، سفتی عضلانی و کندی حرکتی در اختلالات حرکتی مرتبط با پارکینسونیسم
روش مصرف
آمانتادین معمولاً بهصورت خوراکی و با یا بدون غذا مصرف میشود؛ اگر دچار ناراحتی معده شوید، مصرف همراه با غذا میتواند کمککننده باشد. از آنجا که این دارو ممکن است بیخوابی ایجاد کند، پزشک معمولاً توصیه میکند آخرین دوز روزانه در ساعات اولیهٔ بعدازظهر یا زودتر مصرف شود، نه نزدیک زمان خواب. مقدار و تعداد دفعات مصرف را فقط پزشک، بر اساس وضعیت شما (بهویژه عملکرد کلیه)، تعیین میکند و نباید بدون مشورت تغییر یابد. نکتهٔ بسیار مهم این است که هرگز نباید مصرف آمانتادین را ناگهان قطع کرد؛ قطع سریع میتواند علائم پارکینسون را بهشدت تشدید کند یا در موارد نادر با وضعیتی جدی همراه با تب بالا و سفتی شدید عضلانی همراه باشد، بنابراین قطع دارو باید همیشه بهتدریج و زیر نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماری پارکینسون ایدیوپاتیک
با یا بدون غذا مصرف شود؛ نوبت دوم بهتر است اوایل بعدازظهر مصرف شود. در موارد منتخب، افزایش تا حداکثر ۴۰۰ میلیگرم در روز فقط با پایش نزدیک پزشک انجام شود.
دیسکینزی ناشی از مصرف طولانیمدت لوودوپا در بیماری پارکینسون
بهصورت درمان کمکی همراه لوودوپا مصرف میشود؛ دوز کپسول معمولی با فرآوردههای رهشپایدار قابل جایگزینی نیست.
علائم پارکینسونمانند یا اختلال خارجهرمی ناشی از داروهای ضدروانپریشی
بروز گیجی، توهم یا افت فشار باید پایش شود؛ قطع ناگهانی، بهویژه هنگام مصرف همزمان داروهای ضدروانپریشی، مناسب نیست.
لرزش، سفتی عضلانی و کندی حرکتی مرتبط با پارکینسونیسم
درمان معمولاً طولانیمدت است و ادامهٔ آن به پاسخ بالینی و تحمل دارو بستگی دارد؛ از تغییر خودسرانهٔ مقدار مصرف یا قطع ناگهانی پرهیز شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری کلیوی را حتماً به پزشک بگویید؛ چون آمانتادین از طریق کلیه دفع میشود و در نارسایی کلیوی نیاز به تنظیم دقیق دوز یا فاصلهٔ مصرف دارد.
- اگر به آمانتادین یا هر یک از اجزای آن حساسیت دارید، پیش از مصرف به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ تشنج، بیماری قلبی (بهویژه نارسایی قلبی یا افت فشار خون هنگام ایستادن) یا گلوکوم زاویهبسته را با پزشک در میان بگذارید.
- سابقهٔ اختلالات روانی مانند توهم، افسردگی شدید یا افکار خودآزاری را حتماً با پزشک مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- بیخوابی، بهویژه در صورت مصرف دیرهنگام در روز
- خشکی دهان
- یبوست
- لکههای ارغوانیرنگ توریمانند روی پوست ساق پا که معمولاً بیخطر و برگشتپذیر است
- توهم، گیجی شدید یا تغییر ناگهانی رفتار — در صورت بروز، سریع با پزشک تماس بگیرید.
- افکار آسیب به خود یا افسردگی شدید — بیدرنگ با پزشک یا خانواده در میان بگذارید و کمک بگیرید.
- تورم پاها، تنگی نفس یا افزایش ناگهانی وزن که میتواند نشانهٔ تشدید نارسایی قلبی باشد — به پزشک اطلاع دهید.
- غش ناگهانی یا افت شدید فشار خون هنگام برخاستن — به پزشک اطلاع دهید و در برخاستن ناگهانی احتیاط کنید.
- تب بالا، سفتی شدید عضلانی و گیجی عمیق، بهویژه پس از قطع ناگهانی دارو — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی صورت یا زبان، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آمانتادین ممکن است با داروهای آنتیکولینرژیک (مانند برخی داروهای ضدافسردگی یا ضدرعشه) تداخل داشته باشد و عوارضی مانند خشکی دهان، تاری دید، یبوست یا گیجی بیشتر را تشدید کند. مصرف همزمان با محرکهای دستگاه عصبی مرکزی نیز میتواند بیقراری، بیخوابی و تپش قلب را افزایش دهد. برخی داروها مانند ترکیب هیدروکلروتیازید-تریامترن، تریمتوپریم یا کینیدین میتوانند دفع کلیوی آمانتادین را کاهش داده و سطح خونی آن را بالا ببرند. مصرف الکل نیز میتواند سرگیجه و گیجی ناشی از این دارو را تشدید کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی کامل آمانتادین در بارداری انسان در دست نیست و برخی مطالعات حیوانی نگرانیهایی نشان دادهاند؛ بنابراین مصرف آن در بارداری تنها در صورتی توصیه میشود که پزشک منافع آن را بیش از خطر احتمالی بداند. این دارو به شیر مادر نیز وارد میشود و ممکن است در نوزاد شیرخوار عوارضی مانند بیقراری، بثورات پوستی یا مشکلات ادراری ایجاد کند؛ به همین دلیل مصرف در دوران شیردهی معمولاً توصیه نمیشود مگر با نظر صریح پزشک.
نگهداری
آمانتادین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. کپسولها را در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید مصرف آمانتادین را خودسرانه قطع کرد؟
۰۲چرا روی پوست پاهایم بعد از مدتی لکههای ارغوانیرنگ ظاهر شده است؟
۰۳بهترین زمان روز برای مصرف این دارو چه موقع است؟
۰۴آیا آمانتادین دارویی اعتیادآور است؟
۰۵آیا آمانتادین برای درمان آنفلوانزا هم مصرف میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۷ سازنده، در گروه N04BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.