منیزیم سولفات
منیزیم سولفات نمکی از عنصرِ منیزیم است که در شکلِ تزریقی، بهعنوانِ یک دارویِ الکترولیتی و عصبیعضلانی در محیطِ بیمارستانی به کار میرود.
بیشتر برای جبرانِ کمبودِ منیزیمِ خون، پیشگیری از تشنجِ ناشی از پرهاکلامپسی و اکلامپسیِ بارداری و کنترلِ برخی آریتمیهای خطرناکِ قلبی تجویز میشود.
این دارو دامنهٔ ایمنیِ باریکی دارد و باید همیشه تحتِ نظرِ دقیقِ پزشک و با پایشِ علائمِ حیاتی تزریق شود؛ خودسرانه قابلِ استفاده نیست.
در صورتِ ضعفِ شدیدِ عضلانی، دشواریِ تنفس، گیجی یا هر احساسِ غیرعادیِ دیگر در حینِ یا پس از تزریق، باید فوراً پزشک یا پرستار را مطلع کرد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
منیزیم سولفات نمکی از عنصرِ منیزیم است که در دستهٔ داروهای الکترولیت و مکملهای معدنی طبقهبندی میشود، هرچند در عمل بالینی بیشتر بهعنوانِ یک داروی تزریقیِ حیاتی در موقعیتهای خاص بهکار میرود. منیزیم عنصری ضروری برای عملکردِ صدها آنزیم در بدن، انتقالِ پیامهای عصبیعضلانی و تنظیمِ ریتمِ قلب است. شکلِ تزریقیِ این دارو (محلولِ ۱۰ درصد) در بیمارستان یا مراکزِ درمانی و توسطِ کادرِ پزشکی، معمولاً بهآرامی و از راهِ وریدی یا گاهی عضلانی تزریق میشود. هدفِ اصلی از تجویزِ آن، جبرانِ سریعِ کمبودِ منیزیمِ خون یا کنترلِ شرایطِ حادی است که در آنها اثرِ آرامبخش و پایدارکنندهٔ این عنصر بر سیستمِ عصبیعضلانی و قلب اهمیت دارد.
موارد مصرف
- درمان و پیشگیری از کمبودِ منیزیمِ خون (هیپومنیزیمی) در بیمارانی که نیازِ فوری به جبرانِ این عنصر دارند
- پیشگیری و کنترلِ تشنج در پرهاکلامپسی و اکلامپسیِ بارداری
- درمانِ برخی آریتمیهای خطرناکِ قلبی، بهویژه نوعی بینظمیِ ضربان به نامِ تورساد دو پوینت
- کمکدارو در کنترلِ حملهٔ شدیدِ آسم که به درمانهای اولیه پاسخِ کافی نداده است
- تأمینِ منیزیمِ موردنیاز در محلولهای تغذیهٔ وریدی
- به تشخیصِ پزشکِ زنان، بهتأخیرانداختنِ موقتِ زایمانِ زودرس
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و هرگز توسط خودِ فرد در منزل تزریق نمیشود؛ همیشه توسط پزشک یا پرستار، در بیمارستان یا مرکزِ درمانی، بهصورتِ تزریقِ وریدیِ آهسته (اغلب بهشکلِ سرم) یا گاهی عضلانی تجویز میگردد. سرعتِ تزریق، غلظتِ محلول و مدتِ درمان را پزشک بر اساسِ علتِ تجویز، وضعیتِ بیمار و پاسخِ بدن تعیین میکند و در طولِ درمان، بازتابهای حرکتی، تنفس، فشارِ خون و میزانِ ادرار بهدقت پایش میشود. نیازی نیست بیمار یا همراهانش نگرانِ محاسبهٔ دوز باشند، اما هر احساسِ غیرعادی مانندِ گرگرفتگیِ شدید، سرگیجه یا تنگیِ نفس باید همان لحظه به پرستار یا پزشک گفته شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود شدید یا علامتدار منیزیم خون (هیپومنیزیمی)
از تزریق سریع پرهیز شود؛ فشارخون، تنفس، رفلکسها و منیزیم خون پایش شود.
پیشگیری و کنترل تشنج در پرهاکلامپسی و اکلامپسی
بهعلت خطر افت فشارخون و سرکوب تنفسی، پایش تنفس، رفلکس کشککی و دفع ادرار ضروری است؛ نمک کلسیم تزریقی برای درمان سمیت در دسترس باشد.
تورساد دو پوینت
نوار قلب و سطح پتاسیم و منیزیم پایش شود؛ در ناپایداری همودینامیک، شوک الکتریکی نباید به تأخیر بیفتد.
حملهٔ شدید آسم که به درمان اولیه پاسخ کافی نداده است
برای مصرف روتین یا جایگزینی داروهای گشادکنندهٔ راههای هوایی نیست؛ فشارخون، تنفس و پاسخ درمانی پایش شود.
تأمین منیزیم در تغذیهٔ وریدی کامل
مقدار منیزیم موجود در همهٔ اجزای تغذیهٔ وریدی جمع شود؛ سازگاری محلول و الکترولیتهای خون پایش شود.
بهتأخیرانداختن موقت زایمان زودرس
فقط کوتاهمدت و با پایش مادر و جنین استفاده شود؛ مصرف طولانی میتواند موجب مسمومیت مادر و کاهش کلسیم و آسیب استخوانی جنین شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به منیزیم سولفات یا هر دارویِ دیگری حساسیت داشتهاید، حتماً بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا نارساییِ کلیه را مطرح کنید؛ چون دفعِ منیزیم بر عهدهٔ کلیه است و در این بیماران خطرِ تجمعِ دارو بیشتر است.
- هرگونه اختلالِ ریتمِ قلب، بلوکِ قلبی یا بیماریِ زمینهای قلبی را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر میاستنی گراویس (نوعی بیماریِ عصبیعضلانی) یا ضعفِ عضلانیِ مزمن دارید، حتماً یادآوری کنید.
- فهرستِ همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای فشارِ خون یا شلکنندهٔ عضلانی، را در اختیارِ پزشک بگذارید.
- اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، حتماً به تیمِ درمانی بگویید؛ در بسیاری از موارد، همین بارداری دلیلِ اصلیِ تجویزِ داروست.
عوارض احتمالی
- احساسِ گرگرفتگی یا گرمای موقت هنگامِ تزریق
- تعریق
- افتِ خفیفِ فشارِ خون
- حالتِ تهوع
- سردرد
- سوزش یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا کاهشِ بازتابهای حرکتی (مثلِ بازتابِ زانو) — نشانهٔ احتمالیِ بالا رفتنِ بیشازحدِ منیزیمِ خون است؛ فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
- تنفسِ کند، سطحی یا دشوار — از نشانههای احتمالیِ مسمومیت با منیزیم است و نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است.
- ضربانِ نامنظم یا بسیار کندِ قلب — در صورتِ بروز، بلافاصله کادرِ درمانی را مطلع کنید.
- گیجی، خوابآلودگیِ غیرعادی یا کاهشِ سطحِ هوشیاری — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشکی است.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
منیزیم سولفاتِ تزریقی میتواند با برخی داروها اثرِ متقابل داشته باشد؛ از جمله تشدیدِ افتِ فشارِ خون و خوابآلودگی در ترکیب با داروهای مسدودکنندهٔ کانالِ کلسیم یا سایر داروهای آرامبخشِ سیستمِ عصبی، تقویتِ اثرِ شلکنندههای عضلانی و برخی آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ آمینوگلیکوزید، و تأثیر بر ریتمِ قلب در مصرفِ همزمان با دیگوکسین. نمکهای کلسیم میتوانند اثرِ منیزیم را خنثی کنند؛ به همین دلیل پزشکان در مواردِ مسمومیت با منیزیم از آنها بهعنوانِ پادزهر استفاده میکنند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
منیزیم سولفاتِ تزریقی یکی از داروهای اصلیِ پیشگیری و کنترلِ تشنج در پرهاکلامپسی و اکلامپسیِ بارداری است و در همین موارد، تحتِ نظرِ دقیقِ پزشکِ زنان و زایمان در بیمارستان تجویز میشود؛ یعنی در این شرایطِ خاص، فایدهٔ درمان برای مادر و جنین از خطراتِ احتمالی بیشتر دانسته شده است. با این حال، مصرفِ طولانی و پیوسته، بهویژه برای بهتأخیرانداختنِ زایمانِ زودرس، میتواند بر رشدِ استخوانیِ جنین اثر بگذارد و به همین دلیل پزشک مدتِ تجویز را بهدقت محدود میکند. مقدارِ کمی از منیزیم نیز از راهِ شیر به نوزاد منتقل میشود، اما در دوزهای درمانیِ معمول، شیردهی معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود؛ در هر حال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ بارداری و شیردهی را باید پزشکِ متخصص با توجه به شرایطِ خاصِ شما بگیرد.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی و توسطِ کادرِ پزشکی نگهداری و آمادهسازی میشود، نه در منزل. ویالهای آن باید در دمای معمولِ اتاق و دور از یخزدگی نگهداری شوند و پیش از هر تزریق، شفافیتِ محلول و تاریخِ انقضا بررسی شود؛ اگر به هر دلیل محلول یا ویالی در اختیارِ شما یا خانواده باشد، آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و از مصرفِ محلولِ کدر، تغییررنگداده یا تاریخگذشته خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در بارداری منیزیم سولفات تزریق میکنند؟
۰۲آیا تزریقِ منیزیم سولفات دردناک است یا احساسِ خاصی دارد؟
۰۳در طولِ تزریق چطور مراقبتِ من انجام میشود؟
۰۴آیا این دارو را میتوان در خانه تزریق کرد؟
۰۵اگر سطحِ منیزیمِ خون بیشازحد بالا برود چه اتفاقی میافتد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه A12CC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.