منیزیم سولفات
منیزیم سولفات نمکِ معدنیِ تزریقی از دستهٔ مکملهای الکترولیت است که سطحِ منیزیمِ خون را در محیطِ درمانی اصلاح میکند.
بیشترین کاربردِ آن، جبرانِ کمبودِ منیزیمِ خون، پیشگیری از تشنج در بارداریِ پرخطر و کمک به کنترلِ برخی اختلالهای ریتمِ قلب است.
این دارو فقط در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان تزریق میشود، زیرا فاصلهٔ بینِ مقدارِ درمانی و مقدارِ مسمومیتزا برایِ منیزیم زیاد نیست.
اگر پس از تزریق ضعفِ شدیدِ عضلانی، تنفسِ کُند، گیجی یا کاهشِ هوشیاری احساس کردید، بیدرنگ به کادرِ درمان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
منیزیم سولفات نمکِ معدنیِ تزریقی است که بهعنوانِ مکملِ الکترولیت برایِ جبرانِ کمبودِ منیزیمِ بدن بهکار میرود. منیزیم عنصری ضروری برایِ عملکردِ طبیعیِ عضلهها، اعصاب، ضربانِ قلب و صدها واکنشِ آنزیمیِ بدن است. این دارو با تزریقِ وریدی یا عضلانی، سطحِ منیزیمِ خون را بهسرعت اصلاح میکند و در مقدارهایِ بالاتر، اثری آرامبخش بر سیستمِ عصبیعضلانی میگذارد که در پیشگیری از تشنج و کنترلِ برخی اختلالهایِ ریتمِ قلب کاربرد دارد. از آنجا که این فرآورده فقط تزریقی است، همیشه توسطِ پزشک یا پرستار، در بیمارستان یا مرکزِ درمانیِ تحتِ نظارت، تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمان و پیشگیریِ کمبودِ منیزیمِ خون (هیپومنیزیمی)، بهویژه در بیمارانِ بستری
- پیشگیری و کنترلِ تشنج در پرهاکلامپسی و اکلامپسیِ بارداری
- کمک به کنترلِ برخی آریتمیهایِ خطرناکِ قلبی مرتبط با کمبودِ منیزیم
- درمانِ کمکی در تشدیدِ شدیدِ آسم که به درمانِ اولیه پاسخِ کافی نداده است
- تأمینِ منیزیمِ موردنیاز در محلولهایِ تغذیهٔ وریدیِ کامل
- کاهشِ خطرِ برخی آسیبهایِ عصبیِ نوزاد در زایمانِ بسیار زودرس، طبقِ صلاحدیدِ پزشکِ زنان
روش مصرف
این دارو را خودِ بیمار تزریق نمیکند؛ منیزیم سولفاتِ تزریقی همیشه توسطِ پزشک یا پرستار، بهآرامی در ورید یا گاهی در عضله، و معمولاً در محیطِ بیمارستانی تزریق میشود. سرعتِ تزریق و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ وضعیتِ بالینی و نتیجهٔ آزمایشهایِ خون، بهویژه سطحِ منیزیم، بازتابهایِ عصبی و میزانِ ادرار، تعیین و در طولِ درمان پایش میکند. حسِ گرما یا گرگرفتگیِ موقت هنگامِ تزریق طبیعی است، اما هرگونه احساسِ سنگینیِ نفس، گیجی یا ضعفِ شدید باید فوراً به کادرِ درمان گزارش شود. تغییر یا قطعِ زمانبندیِ تزریق تنها با نظرِ پزشک انجام میگیرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود منیزیم خون (هیپومنیزیمی)
حداکثر سرعت معمول ۲ گرم در ساعت و حداکثر معمول ۲۸ گرم در ۲۴ ساعت است؛ محلول باید رقیق و با پمپ تزریق شود.
پرهاکلامپسی شدید؛ پیشگیری از تشنج
پایش تنفس، رفلکس کشککی، فشارخون و حجم ادرار ضروری است؛ در کاهش تنفس یا از بین رفتن رفلکسها ادامهٔ انفوزیون متوقف میشود.
اکلامپسی؛ کنترل و پیشگیری از عود تشنج
درمان فقط در بیمارستان و با پایش مداوم انجام شود؛ تزریق سریع میتواند باعث افت فشارخون و سرکوب تنفس شود.
آریتمی بطنی خطرناک مرتبط با کمبود منیزیم، بهویژه پیچش نوکها
فقط برای آریتمیهای مناسب، بهویژه همراه با طولانیشدن فاصلهٔ کیوتی، استفاده شود؛ اصلاح کمبود پتاسیم و علت زمینهای نیز لازم است.
تشدید شدید آسم با پاسخ ناکافی به درمان اولیه
فقط در تشدید شدید یا تهدیدکنندهٔ حیات بهعنوان درمان کمکی بهکار میرود؛ تکرار معمول نیست و جایگزین درمان اصلی آسم نمیشود.
تأمین منیزیم در تغذیهٔ وریدی کامل
مقدار باید توسط تیم تغذیهٔ وریدی در فرمول نهایی تنظیم شود؛ سازگاری اجزای محلول و سطح منیزیم باید پایش شود.
خطر زایمان بسیار زودرس؛ محافظت عصبی جنین
معمولاً در زایمان قریبالوقوع بسیار زودرس، اغلب پیش از ۳۲ هفته، و فقط طبق پروتکل متخصص زنان استفاده میشود؛ مصرف بیش از ۵ تا ۷ روز در بارداری میتواند به جنین یا نوزاد آسیب برساند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به منیزیم یا هر یک از اجزایِ این فرآورده حساسیت دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ نارساییِ کلیه را حتماً اطلاع دهید، زیرا دفعِ منیزیم عمدتاً از راهِ کلیه است و نارساییِ کلیوی خطرِ تجمعِ دارو را بالا میبرد.
- هرگونه اختلالِ هدایتیِ قلب یا بیماریِ میاستنی گراویس را پیش از تزریق با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید یا بهزودی زایمان خواهید کرد، پزشک را در جریان بگذارید تا زمانبندیِ تزریق را متناسب تنظیم کند.
- سطحِ پایینِ کلسیمِ خون یا هر بیماریِ زمینهایِ دیگر را نیز به پزشک یادآوری کنید.
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و احساسِ گرما هنگامِ تزریق
- افتِ خفیفِ فشارِ خون یا سبکیِ سر
- حالتِ تهوع
- سردرد
- ضعفِ خفیفِ عضلانی یا سنگینی در محلِ تزریق
- کاهشِ شدیدِ بازتابهایِ عصبی، ضعفِ شدیدِ عضلانی یا فلجِ موقت — میتواند نشانهٔ بالارفتنِ بیشازحدِ منیزیمِ خون باشد؛ فوراً به کادرِ درمان اطلاع دهید.
- دشواریِ تنفس یا تنفسِ کُند و سطحی — نشانهٔ هشدارِ جدی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربانِ نامنظم یا بسیار کُندِ قلب — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افتِ شدیدِ فشارِ خون همراه با سرگیجهٔ شدید یا غش — نیازمندِ توجهِ فوریِ پزشکی است.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار یا قطعِ دفعِ ادرار — میتواند نشانهٔ تجمعِ منیزیم باشد و باید سریع بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
منیزیم سولفاتِ تزریقی میتواند با چند گروهِ دارویی تداخل داشته باشد. مصرفِ همزمان با داروهایِ شلکنندهٔ عضلانی یا مسدودکنندههایِ عصبیعضلانیِ مورداستفاده در بیهوشی، اثرِ آنها را تشدید و بازگشتِ تنفسِ طبیعی را کندتر میکند. همزمانی با مسدودکنندههایِ کانالِ کلسیم نیز میتواند افتِ فشارِ خون و ضعفِ عضلانی را بیشتر کند. برخی آنتیبیوتیکهایِ آمینوگلیکوزیدی هم میتوانند اثرِ مسدودکنندگیِ عصبیعضلانیِ منیزیم را تقویت کنند. در بیمارانی که دیگوکسین مصرف میکنند، نوسانِ سطحِ منیزیم میتواند بر ریتمِ قلب اثر بگذارد و نیازمندِ پایشِ دقیقتر است. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالیِ دیگر هم پیش از تزریق بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
منیزیم سولفاتِ تزریقی در بارداری، بهویژه برایِ پیشگیری از تشنجِ ناشی از پرهاکلامپسی یا اکلامپسی و گاه برایِ کاهشِ خطرِ آسیبِ عصبیِ نوزادِ بسیار نارس، با نظارتِ دقیقِ پزشکِ زنان تجویز میشود؛ تزریقِ طولانی یا نزدیک به زمانِ زایمان میتواند بر استخوان و سطحِ کلسیمِ نوزاد اثر بگذارد، به همین دلیل پزشک طولِ درمان را با دقت کنترل میکند. مقدارِ کمی از منیزیم ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما در مقدارهایِ درمانیِ معمول، خطرِ قابلتوجهی برایِ نوزاد گزارش نشده است؛ با اینحال هر تصمیمی دربارهٔ ادامهٔ شیردهی هنگامِ دریافتِ این دارو باید با پزشک در میان گذاشته شود.
نگهداری
این فرآورده معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی نگهداری و توسطِ کادرِ درمان آمادهسازی میشود، نه در منزل. آمپول یا ویالِ آن باید در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیم و یخزدگی نگهداری شود، مگر آنکه برچسب یا دستورِ داروساز چیزِ دیگری بگوید. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظرف — نبودِ ذراتِ معلق یا تغییرِ رنگِ محلول — باید بررسی شود و مانندِ هر داروی دیگر، دور از دسترسِ کودکان نگهداری گردد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا منیزیم سولفات فقط بهصورتِ تزریقی است، نه قرص؟
۰۲آیا تزریقِ منیزیم سولفات دردناک است؟
۰۳چرا هنگامِ دریافتِ این دارو مرتب آزمایشِ خون میگیرند؟
۰۴آیا تزریقِ منیزیم سولفات در بارداری برایِ جنین بیخطر است؟
۰۵اگر پس از تزریق احساسِ ضعفِ عضلانی یا خوابآلودگیِ غیرعادی کردم، چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۴ سازنده، در گروه A12CC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.