لوتتیوم-۱۷۷ پیاسامای
لوتتیوم-۱۷۷ پیاسامای یک رادیوداروی درمانی هدفمند در پزشکی هستهای است. بخش هدفگیرندهٔ آن به سلولهای دارای پیاسامای میچسبد و پرتو بتا را برای آسیبزدن به سلولهای سرطان پروستات میرساند.
بیشتر برای سرطان پروستات پیشرفته و منتشرشدهای به کار میرود که در تصویربرداری، پیاسامای مثبت باشد؛ بهویژه بیماری مقاوم به درمانهای کاهشدهندهٔ هورمون مردانه. انتخاب بیمار به درمانهای قبلی، وضعیت عمومی و آزمایشهای خون و کلیه بستگی دارد.
این فرآورده فقط در مرکز پزشکی هستهای و توسط تیم آموزشدیده تزریق میشود. چون رادیواکتیو است، باید دستورهای حفاظت پرتویی، نوشیدن مایعات و دفع مکرر ادرار را تا زمان اعلامشده رعایت کنید.
پیش از درمان، بیماری کلیه، کاهش سلولهای خونی، بارداری یا شیردهی، حساسیت و درمانهای ضدسرطان اخیر را اطلاع دهید. تب، خونریزی، کاهش ادرار، تنگی نفس یا واکنش آلرژیک پس از تزریق نیازمند تماس فوری با مرکز درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لوتتیوم-۱۷۷ پیاسامای از گروه رادیوداروهای درمانی و درمانهای هدفمند سرطان است و فرآوردهٔ دادهشده با نام تجاری پارس-لوتو پیاسامای شناخته میشود. مولکول هدفگیرنده به آنتیژن اختصاصی غشای پروستات، که به اختصار پیاسامای نامیده میشود، متصل میشود و لوتتیوم-۱۷۷ با انتشار پرتو بتا به سلول هدف و سلولهای نزدیک آن آسیب میزند. بخشی از پرتو گاما امکان تصویربرداری و پیگیری توزیع دارو را فراهم میکند. هدف درمان، کنترل بیماری و کاهش بار توموری در بیماران انتخابشده است.
موارد مصرف
- درمان سرطان پروستات منتشرشده یا متاستاتیکِ پیاسامایمثبت
- درمان سرطان پروستات پیشرفته و مقاوم به درمانهای کاهشدهندهٔ هورمون مردانه
- درمان ضایعات متاستاتیک دارای پیاسامای، از جمله ضایعات استخوانی و غدد لنفاوی
- کمک به کنترل رشد تومور و علائم ناشی از بیماری در بیماران انتخابشده
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته در مرکز پزشکی هستهای، با تجهیزات حفاظت پرتویی و توسط تیم آموزشدیده تجویز میشود؛ مقدار پرتوزا، حجم و فاصلهٔ جلسات را پزشک بر پایهٔ تصویربرداری، آزمایشها و شرایط بیمار تعیین میکند و بیمار نباید آن را در خانه دریافت کند. معمولاً نوشیدن مایعات و ادرار کردن مکرر پیش و پس از تزریق برای کاهش پرتودهی کلیه و مثانه توصیه میشود؛ اگر نارسایی قلبی یا کلیوی و محدودیت مایعات دارید، خودسرانه مقدار نوشیدن را زیاد نکنید. این درمان معمولاً وابسته به غذا نیست، اما دستور مرکز دربارهٔ ناشتا بودن یا خوردن و نوشیدن مقدم است. پس از ترخیص، تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار، خواب مشترک و تماس جنسی را تا زمان اعلامشده محدود کنید و دستورهای بهداشت توالت و شستوشوی لباس و ملحفه را رعایت نمایید. تصویربرداری، شمارش سلولهای خونی و بررسی عملکرد کلیه معمولاً پیش و در طول درمان انجام میشود؛ جلسات یا آزمایشهای پیگیری را خودسرانه جابهجا نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سرطان پروستات پیشرفته، منتشرشده یا متاستاتیکِ پیاسامایمثبت و مقاوم به درمانهای کاهشدهندهٔ هورمون مردانه
تجویز باید در مرکز تخصصی پزشکی هستهای و پس از تأیید بیان پیاسامای با تصویربرداری مناسب انجام شود. مصرف مایعات کافی و دفع مکرر ادرار برای کمک به کاهش مواجههٔ پرتویی اهمیت دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- بیماری کلیه، کمشدن ادرار، انسداد مسیر ادرار، دیالیز یا نارسایی قلبیِ همراه با محدودیت مایعات را مطرح کنید.
- کمخونی، کاهش گلبولهای سفید یا پلاکت، عفونت فعال، خونریزی یا سابقهٔ شیمیدرمانی و پرتودرمانی را به تیم درمان بگویید.
- هرگونه حساسیت قبلی به رادیوداروها، لوتتیوم یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را اعلام کنید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها، درمانهای ضدسرطان و رادیوداروهای قبلی یا همزمان را همراه داشته باشید.
- اگر مراقبت نزدیک و اجتنابناپذیر از کودک یا فرد باردار دارید یا بیاختیاری ادرار دارید، پیش از درمان اطلاع دهید؛ این وضعیتها بر برنامهٔ حفاظت پرتویی اثر میگذارند.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان یا کاهش بزاق
- خستگی و احساس ضعف
- تهوع و گاهی استفراغ
- کاهش اشتها
- یبوست
- درد پشت، عضله یا مفصل
- تب، لرز، گلودرد، زخم دهان یا عفونتهای مکرر میتواند نشانهٔ افت گلبول سفید باشد؛ همان روز با پزشک یا مرکز درمان تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه یا سردرد شدید میتواند با افت پلاکت همراه باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی شوید و در خونریزی بندنیامدنی به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، رنگپریدگی شدید، ضعف غیرمعمول یا درد قفسهٔ سینه میتواند نشانهٔ کمخونی شدید باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، تورم پا یا صورت، افزایش سریع وزن، تهوع مداوم یا درد پهلو میتواند نشانهٔ آسیب کلیه باشد؛ فوراً با مرکز درمان تماس بگیرید.
- تورم لب، زبان یا صورت، کهیر گسترده، خسخس، سرگیجه یا غش نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خشکی دهان شدید و مداوم، زخم دهان، مشکل بلع یا نشانههای کمآبی را سریع به مرکز درمان گزارش کنید؛ اگر نمیتوانید مایعات را نگه دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل دارویی مستقیم و مشخصی که اثر هدفگیری پیاسامای را بهطور معمول تغییر دهد شناخته نشده است، اما شیمیدرمانی، داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان، پرتودرمانی نزدیک به زمان تزریق و داروهای آسیبرسان به کلیه میتوانند خطر افت سلولهای خونی یا آسیب کلیوی را بیشتر کنند و به هماهنگی زمان درمان نیاز داشته باشند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید، حتی اگر بدون نسخه مصرف میشوند. درمان هورمونی یا سایر داروهای سرطان را فقط طبق برنامهٔ متخصص ادامه دهید یا متوقف کنید. تداخل غذایی یا الکلِ مستقیمی برای این فرآورده شناخته نشده است، اما کمآبی و مصرف زیاد الکل میتواند تحمل درمان و دفع رادیودارو را نامطلوبتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این درمان به دلیل پرتوهای یونیزان میتواند به جنین آسیب بزند؛ در بارداری یا احتمال آن نباید بدون ارزیابی تخصصی تزریق شود و پیش از هر جلسه باید اطلاع داده شود. دربارهٔ ورود دارو به شیر اطلاعات کافی وجود ندارد؛ شیردهی معمولاً باید در زمان درمان متوقف شود و ازسرگیری آن فقط با اجازهٔ تیم پزشکی هستهای انجام شود. پرتودهی ممکن است بر باروری اثر بگذارد؛ اگر فرزندآوری آینده مهم است، پیش از شروع درمان دربارهٔ حفظ باروری و پیشگیری از بارداری سؤال کنید.
نگهداری
این فرآوردهٔ رادیواکتیو برای نگهداری در منزل نیست. مرکز پزشکی هستهای آن را در بستهٔ محافظ پرتویی، با کنترل دما و زمان و مطابق شرایط تعیینشدهٔ سازنده نگهداری میکند؛ ویال را جابهجا نکنید. دارو باید دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول و مطابق دستور از گرما و یخزدگی محافظت شود؛ تاریخ و زمان انقضا یا کالیبراسیون روی برچسب بررسی میشود و پسماند را مرکز دفع میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هر نوع سرطان پروستات با این دارو درمان میشود؟
۰۲آیا لوتتیوم-۱۷۷ پیاسامای همان لوتتیوم-۱۷۷ دوتاتات است؟
۰۳چرا بعد از تزریق باید مایعات بنوشم و بیشتر ادرار کنم؟
۰۴پس از تزریق میتوانم با خانوادهام در تماس باشم؟
۰۵خشکی دهان بعد از درمان طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V10XX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.