لوتشیوم
لوتشیوم یک رادیوداروی پزشکی هستهای بر پایهٔ لوتشیوم-۱۷۷ است که فعالیت آن با میلیکوری سنجیده میشود. در نوع پیشساز، برای نشاندارسازی مولکولهای حامل به کار میرود، نه برای تزریق مستقیم به بیمار.
کاربرد نهایی به مولکول حامل بستگی دارد. پس از نشاندارسازی، در برخی درمانهای هدفمند سرطان پروستات و تومورهای نورواندوکرین استفاده میشود؛ نوع پیشساز مستقیماً درمان بیمار نیست.
این فرآورده نباید خودسرانه یا خارج از واحد مجاز پزشکی هستهای تزریق شود. اگر پیشساز باشد، فقط در محیط تخصصی به حامل متصل میشود؛ اگر فرآوردهٔ نهایی باشد، رعایت حفاظت پرتویی ضروری است.
اگر روی برگه مشخص نیست محصول پیشساز است یا فرآوردهٔ نهاییِ متصل به حامل، پیش از تزریق از واحد پزشکی هستهای سؤال کنید. بارداری یا شیردهی، بیماری کلیه، کاهش سلولهای خون و همهٔ داروها را از قبل اعلام کنید؛ علائم هشدار پس از درمان نیازمند مراجعهٔ فوریاند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لوتشیوم یک رادیوداروی پزشکی هستهای است و فعالیت آن با میلیکوری بیان میشود، نه میلیگرم. با توجه به اینکه حامل نهایی در اطلاعات این محصول مشخص نشده است، ممکن است بهعنوان پیشساز برای نشاندارسازی یک مولکول درمانی یا تصویربرداری به کار رود و خودِ پیشساز مستقیماً به بیمار تزریق نمیشود. در فرآوردهٔ نهایی، تابش بتا بهوسیلهٔ حامل به سلول یا بافت هدف میرسد و مقدار کمی تابش گاما امکان تصویربرداری و بررسی توزیع را فراهم میکند. کاربرد، روش تجویز و عوارض دقیق به ایزوتوپ، حامل و فرآوردهٔ نهایی بستگی دارد.
موارد مصرف
- پیشساز برای نشاندارسازی مولکولهای حامل در رادیوداروهای درمانی و برخی پروتکلهای تصویربرداری
- درمان هدفمند برخی سرطانهای پیشرفتهٔ پروستاتِ دارای هدف مولکولی مناسب، پس از اتصال به حامل اختصاصی
- درمان برخی تومورهای نورواندوکرینِ دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین، پس از اتصال به حامل مناسب
- تصویربرداری و ارزیابی توزیع رادیوداروی نشاندارشده در برخی پروتکلهای پزشکی هستهای
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی یا تزریق خودسرانه نیست. در صورت پیشساز بودن، متخصص رادیودارو آن را در محیط کنترلشده به حامل مناسب متصل میکند؛ فرآوردهٔ نهایی، در صورت تجویز، فقط بهصورت تزریق وریدی در مرکز پزشکی هستهای و با فعالیت و برنامهای که متخصص تعیین میکند داده میشود. پیش از درمان ممکن است آزمایش شمارش سلولهای خون و عملکرد کلیه، تصویربرداری لازم، آبرسانی و در بعضی پروتکلها محلول آمینواسیدی برای محافظت از کلیه لازم باشد. پس از دریافت، نوشیدن مایعات در صورت نداشتن محدودیت، تخلیهٔ مکرر مثانه، رعایت بهداشت و فاصلهگذاری با کودکان و زنان باردار باید دقیقاً طبق دستور مرکز انجام شود؛ جزئیات و مدت این محدودیتها به فرآوردهٔ نهایی و فعالیت باقیمانده بستگی دارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نشاندارسازی مولکولهای حامل برای رادیوداروهای درمانی
این پیشساز بهتنهایی به بیمار تزریق نمیشود و فقط پس از نشاندارسازی و کنترل کیفیت فرآوردهٔ نهایی کاربرد دارد.
سرطان پیشرفتهٔ پروستات با هدف مولکولی مناسب
پیش از هر نوبت، مناسببودن هدف مولکولی و وضعیت کلیه و مغز استخوان بررسی شود.
تومورهای نورواندوکرینِ دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین
وجود گیرندهٔ سوماتوستاتین و عملکرد کلیه و مغز استخوان باید پیش از درمان و در طول آن ارزیابی شود.
تصویربرداری و ارزیابی توزیع رادیوداروی نشاندارشده
لوتشیوم آزاد برای تصویربرداری تزریق نمیشود؛ تصویربرداری تنها پس از نشاندارسازی و کنترل کیفیت رادیودارو انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- نام کامل فرآورده، ایزوتوپ و مولکول حامل را از برگهٔ مرکز مشخص کنید؛ نام «لوتشیوم ۲۵۰ میلیکوری» بهتنهایی نوع درمان را تعیین نمیکند.
- بارداری، احتمال یا قصد بارداری و شیردهی؛ تابش میتواند به جنین و سلولهای زایا آسیب بزند و زمان توقف شیردهی باید پیش از درمان مشخص شود.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، سنگ یا انسداد ادراری، کمآبی، نارسایی قلبی یا هر محدودیت مایعات؛ دفع رادیودارو به عملکرد کلیه وابسته است.
- کمخونی، کاهش گلبول سفید یا پلاکت، بیماری مغز استخوان، یا سابقهٔ شیمیدرمانی و پرتودرمانی.
- حساسیت دارویی، بهویژه به مولکول حامل، مواد همراه یا محلول آمینواسیدی که ممکن است همراه درمان داده شود.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه اکتروتید یا لانروتید و داروهای آسیبزننده به کلیه یا مغز استخوان؛ همچنین هر مشکل در کنترل ادرار یا رعایت دستورهای حفاظت پرتویی.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ، بهویژه هنگام دریافت محلول آمینواسیدی در بعضی پروتکلهای فرآوردهٔ نهاییِ نشاندارشده
- خستگی و احساس ضعف پس از دریافت فرآوردهٔ نهاییِ نشاندارشده
- کاهش اشتها پس از دریافت فرآوردهٔ نهاییِ نشاندارشده
- خشکی دهان، بهخصوص در درمانهای هدفگیر سلولهای پروستات
- اسهال یا ناراحتی شکمی، بهخصوص در درمانهای هدفگیر گیرندهٔ سوماتوستاتین
- تب، گلودرد، زخم دهان، عفونتهای مکرر یا ضعف شدید؛ میتواند نشانهٔ کاهش گلبولهای سفید یا کمخونی باشد—همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و اگر حال عمومی بد است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، یا بندنیامدن خونریزی—فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، ورم پا یا صورت، تشنگی شدید یا درد پهلو؛ میتواند هشدار آسیب کلیه باشد—فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس هنگام یا پس از دریافت؛ اگر هنگام تزریق رخ داد، تزریق باید توسط تیم درمان متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- استفراغ یا اسهال مداوم، درد شدید شکم، گیجی یا ناتوانی در نوشیدن مایعات؛ میتواند نشانهٔ کمآبی یا عارضهٔ جدی باشد—فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
- پایداری یا بدترشدن کاهش سلولهای خون در ماهها یا سالهای بعد؛ برای بررسی آسیب دیررس مغز استخوان و احتمال نادر عوارض پرتویی مانند سرطان ثانویه، سریع ویزیت شوید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای پیشساز لوتشیوم که مستقیماً به بیمار داده نمیشود، تداخل غذایی یا دارویی معمول مطرح نیست؛ در فرآوردهٔ نشاندارشده، تداخلها به حامل بستگی دارد. اگر حامل نهایی گیرندهٔ سوماتوستاتین را هدف بگیرد، اکتروتید کوتاهاثر و لانروتید یا اکتروتید طولانیاثر میتوانند جذب و زمانبندی درمان را تغییر دهند و نباید بدون برنامهٔ مرکز قطع یا ادامه یابند. داروهای بالقوه آسیبزننده به کلیه یا مغز استخوان و سایر درمانهای سرطان نیز باید از نظر افزایش سمیت بررسی شوند. الکل تداخل اختصاصی شناختهشدهای با خودِ پیشساز ندارد، اما میتواند کمآبی و تهوع را بیشتر کند؛ فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر احتمال بارداری وجود دارد، پیش از هرگونه آمادهسازی یا تزریق به تیم پزشکی هستهای اطلاع دهید؛ تابش لوتشیوم-۱۷۷ و حامل نشاندارشده میتواند به جنین آسیب بزند و فرآوردههای درمانی آن معمولاً در بارداری استفاده نمیشوند. شیردهی در زمان درمان و تا مدت تعیینشده بر اساس فرآورده و مقدار پرتوزایی باید متوقف شود و ممکن است برای همان دوره قابل ازسرگیری نباشد. دربارهٔ فاصله تا بارداری بعدی و روش پیشگیری از بارداری نیز باید دستور مشخص از متخصص بگیرید.
نگهداری
این فرآورده باید در ظرف حفاظدار و محل کنترلشدهٔ رادیودارو، دور از افراد غیرمسئول نگهداری شود و برای نگهداری در منزل مناسب نیست. دما، نور، زمان کالیبراسیون و تاریخ انقضا باید دقیقاً مطابق برچسب و دستور سازنده رعایت شود؛ فعالیت پرتوزا با گذشت زمان کاهش مییابد. اگر ویال یا باقیماندهای در اختیار شما قرار گرفت، آن را جابهجا نکنید و فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا لوتشیوم ۲۵۰ میلیکوری همان داروی نهایی درمان سرطان است؟
۰۲آیا خودِ این ویال مستقیماً تزریق میشود؟
۰۳بعد از دریافت لوتشیوم باید از خانواده فاصله بگیرم؟
۰۴آیا همزمان میتوانم اکتروتید یا لانروتید مصرف کنم؟
۰۵آیا لوتشیوم به کلیه یا خون آسیب میزند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.