لیوتیرونین سدیم
لیوتیرونین سدیم شکل مصنوعی هورمون ترییدوتیرونین (T3)، یکی از هورمونهای اصلی غده تیروئید، است که برای جبران کمبود این هورمون در بدن استفاده میشود.
بیشتر برای درمان کمکاری تیروئید، گاهی همراه با لووتیروکسین یا در آزمایشهای تشخیصی عملکرد تیروئید، بهکار میرود.
این دارو اثری سریع و کوتاه دارد و مصرف نادرست یا بیشازحد آن میتواند نشانههای پرکاری تیروئید و فشار خطرناک بر قلب ایجاد کند؛ هرگز بدون نسخه پزشک، بهویژه برای لاغری، مصرف نشود.
اگر تپش قلب، درد قفسه سینه، لرزش شدید یا نشانههای آلرژیک ظاهر شد، یا باردار هستید یا قصد بارداری دارید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لیوتیرونین سدیم شکل مصنوعی هورمون ترییدوتیرونین است؛ یکی از دو هورمون اصلی غده تیروئید که فعالترین شکل هورمون تیروئیدی در بدن بهشمار میرود. این دارو در رده هورمونهای تیروئیدی جایگزین قرار دارد و برخلاف لووتیروکسین که باید در بافتهای بدن به این هورمون فعال تبدیل شود، لیوتیرونین مستقیماً همان فرم فعال را در اختیار بدن میگذارد؛ به همین دلیل اثرش سریعتر آغاز میشود اما کوتاهتر از لووتیروکسین باقی میماند. هدف اصلی این دارو، جبران کمبود هورمون تیروئید و بازگرداندن سرعت طبیعی سوختوساز بدن است. به دلیل همین اثر کوتاه و کمترپایدار، معمولاً بهجای انتخاب نخست برای درمان طولانیمدت کمکاری تیروئید، در موقعیتهای خاص یا کنار داروهای دیگر تیروئیدی بهکار میرود.
موارد مصرف
- درمان کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدی)، بهویژه در موارد خاص یا همراه با لووتیروکسین
- درمان کمای میکسدم (شکل شدید و اورژانسی کمکاری تیروئید) در محیط بیمارستانی
- کمک به آزمایشهای تشخیصی عملکرد تیروئید، زیر نظر متخصص غدد
- درمان کمکی (افزاینده) در برخی افسردگیهای مقاوم به درمان، تنها با تجویز روانپزشک
روش مصرف
این دارو معمولاً به شکل قرص خوراکی مصرف میشود. اصول کلی مصرف داروهای تیروئیدی معمولاً بر مصرف در ساعتی مشخص و ثابت از شبانهروز، ترجیحاً با معده خالی و با فاصله از وعدههای غذایی، مکملهای آهن و کلسیم و برخی داروهای دیگر تأکید دارد، چون اینها میتوانند جذب دارو را کم کنند. تعداد نوبتهای مصرف در روز و مقدار دقیق دارو را فقط پزشک، بر اساس آزمایشهای تیروئید و پاسخ بدن شما، تعیین میکند و ممکن است در طول درمان تغییر کند. هرگز مصرف این دارو را ناگهانی و بدون مشورت با پزشک قطع نکنید یا دوز آن را خودسرانه تغییر ندهید، چون این کار میتواند تعادل هورمونی بدن را برهم بزند. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، طبق راهنمایی پزشک یا داروساز عمل کنید، نه با مصرف دو برابر.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمکاری تیروئید، از جمله موارد منتخب برای درمان ترکیبی با لووتیروکسین
درمان کمکاری دائمی معمولاً طولانیمدت است. مصرف با یا بدون غذا امکانپذیر است، اما باید هر روز به شیوهای ثابت انجام شود. در کمکاری مرکزی، ارزیابی بر پایهٔ ترییودوتیرونین و علائم انجام میشود.
کمای میکسدم، یعنی کمکاری شدید و اورژانسی تیروئید
جذب خوراکی در این وضعیت قابل پیشبینی نیست. در صورت احتمال نارسایی آدرنال، درمان جایگزین کورتیکواستروئیدی باید پیش از هورمون تیروئید آغاز شود.
آزمون مهار تیروئید برای بررسی پرکاری خفیف یا خودمختاری تیروئید
این مصرف باید کاملاً تحت برنامهریزی متخصص غدد یا پزشکی هستهای انجام شود؛ خوددرمانی یا تغییر مقدار دارو میتواند نتیجهٔ آزمایش را مخدوش کند.
افسردگی مقاوم به درمان، بهعنوان درمان کمکی
فقط با تجویز روانپزشک و پس از ارزیابی عملکرد تیروئید، ضربان قلب و فشارخون انجام شود؛ در بیماری قلبی، آریتمی یا خطر پوکی استخوان احتیاط بیشتری لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هر بیماری قلبی-عروقی (مانند آنژین صدری، آریتمی یا نارسایی قلبی) یا فشار خون بالا
- کمکاری غده فوقکلیوی یا هیپوفیز که هنوز درمان نشده است
- دیابت و داروهای مصرفی برای کنترل آن
- حساسیت شناختهشده به لیوتیرونین یا سایر هورمونهای تیروئیدی
- هر داروی دیگر، مکمل یا گیاه دارویی در حال مصرف، بهویژه رقیقکنندههای خون و داروهای قلبی
- بارداری، شیردهی یا برنامه برای بارداری، و نیز سن بالا که نیاز به احتیاط بیشتر دارد
عوارض احتمالی
- سردرد
- تپش خفیف قلب
- تعریق بیش از حد و بیتابی نسبت به گرما
- بیقراری، تحریکپذیری یا بیخوابی
- لرزش خفیف دستها
- تغییر در اشتها یا وزن
- درد قفسه سینه یا تپش شدید و نامنظم قلب — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو و دشواری در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای شدید پرکاری تیروئید مانند تب بالا، تعریق شدید، بیقراری زیاد و ضربان بسیار سریع قلب — با اورژانس تماس بگیرید
- ضعف شدید عضلانی یا تشنج — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تغییرات روانی چشمگیر مانند اضطراب شدید یا گیجی ناگهانی — در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لیوتیرونین میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین ممکن است اثر آنها را تشدید کند و خطر خونریزی را بالا ببرد. در افراد دیابتی، ممکن است نیاز به تنظیم دوباره داروهای دیابت از جمله انسولین پیش بیاید، چون هورمون تیروئید بر قند خون اثر میگذارد. مصرف همزمان با برخی داروهای ضدافسردگی سهحلقهای نیز میتواند اثرات تحریکی بر قلب را افزایش دهد. موادی مانند کلستیرامین، مکملهای آهن و کلسیم، و برخی آنتیاسیدها میتوانند جذب این دارو را کم کنند و بهتر است فاصله زمانی مصرف آنها از لیوتیرونین رعایت شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخل احتمالی بررسی و تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
هورمون تیروئید برای رشد طبیعی جنین، بهویژه در ماههای نخست بارداری، ضروری است و کمکاری تیروئید درماننشده در مادر میتواند برای بارداری و رشد جنین مخاطرهآمیز باشد؛ به همین دلیل پزشکان معمولاً درمان تیروئیدی را در بارداری قطع نمیکنند، بلکه دوز را بر اساس آزمایشهای دورهای تنظیم میکنند. با این حال، برای درمان طولانیمدت در بارداری معمولاً لووتیروکسین بهدلیل پایداری بیشتر ترجیح داده میشود و تصمیم درباره لیوتیرونین باید با متخصص زنان و غدد هماهنگ شود. مقدار کمی از این دارو ممکن است وارد شیر مادر شود؛ بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیز باید تنها زیر نظر پزشک و با پایش وضعیت مادر و نوزاد ادامه یابد.
نگهداری
قرصهای لیوتیرونین سدیم را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگه دارید، ترجیحاً درون بسته اصلی خود. این دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید، چون مصرف تصادفی آن میتواند خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید و از مصرف داروی تاریخگذشته یا دارای ظاهر غیرعادی خودداری کنید؛ برای دفع داروهای اضافه یا تاریخگذشته نیز از داروخانه راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا لیوتیرونین همان لووتیروکسین است؟
۰۲چرا گاهی باید این دارو را در چند نوبت روز مصرف کرد، نه یکبار مثل لووتیروکسین؟
۰۳آیا مصرف این دارو برای لاغری یا کاهش وزن بیخطر است؟
۰۴اگر یک نوبت دارو را فراموش کنم، دو برابر مصرف کنم؟
۰۵آیا قطع ناگهانی این دارو خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۱ سازنده، در گروه H03AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.