لیدوکائین
لیدوکائین دارویی تزریقی از گروهِ بیحسکنندههای موضعی است که در شرایطِ خاص و در محیطِ بیمارستانی بهعنوانِ ضدآریتمیِ قلبی نیز به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن ایجادِ بیحسیِ موضعی پیش از بخیه، جراحیِ کوچک، یا اقدامهای دندانپزشکی است؛ در بیمارستان نیز گاهی برای کنترلِ فوریِ برخی ضربانهای نامنظمِ خطرناکِ قلب تزریق میشود.
این دارو باید فقط توسط پزشک، دندانپزشک، یا پرستار و در محیطِ مجهز تزریق شود؛ تزریقِ نادرست یا ورودِ ناخواسته به رگ میتواند بر قلب و سیستمِ عصبی اثر بگذارد.
اگر سابقهٔ بیماریِ قلبی، تشنج، بیماریِ کبدی، یا حساسیت به بیحسکنندههای موضعی دارید، پیش از هر تزریقِ لیدوکائین حتماً پزشک یا دندانپزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لیدوکائین هم بهعنوانِ بیحسکنندهٔ موضعی (Local Anesthetic) و هم بهعنوانِ داروی ضدآریتمیِ قلبی شناخته میشود. مکانیسمِ اثرِ آن مسدود کردنِ کانالهای سدیمِ غشای سلولهای عصبی و عضلهٔ قلب است؛ با این کار، انتقالِ پیامِ درد در عصبهای محیطی موقتاً متوقف میشود یا فعالیتِ الکتریکیِ نابهجای بطنهای قلب آرام میگیرد. شکلِ تزریقیِ رایجِ آن معمولاً غلظتِ ۲ درصد دارد و در مطبِ دندانپزشکی، اتاقِ عمل، یا بخشِ اورژانس و مراقبتهای ویژه استفاده میشود. هدفِ اصلیِ آن ایجادِ بیحسیِ سریع و کوتاهمدت در ناحیهای مشخص یا تثبیتِ موقتِ ریتمِ قلب در شرایطِ بحرانی است.
موارد مصرف
- بیحسیِ موضعی پیش از بخیهزدن، جراحیِ کوچک، یا اقدامهای دندانپزشکی
- بیحسیِ ناحیهای در بلوکِ عصبی برای برخی اعمالِ جراحی
- کاهشِ درد در برخی روشهای تشخیصی یا درمانیِ کوچک
- کنترلِ فوریِ برخی آریتمیهای خطرناکِ بطنیِ قلب در بیمارستان
- کمک به تثبیتِ ریتمِ قلب در حینِ جراحیِ قلب یا پس از سکتهٔ قلبی، زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک
روش مصرف
لیدوکائینِ تزریقی را فقط پزشک، دندانپزشک، یا پرستار و در محیطِ درمانی تزریق میکند؛ بنابراین شما نیازی به تنظیمِ مقدار یا نحوهٔ مصرف ندارید. پزشک بسته به نوعِ اقدام و محلِ موردِنظر، شیوهٔ تزریق را تعیین میکند. پس از تزریق، معمولاً ظرفِ چند دقیقه بیحسی آغاز میشود و برای مدتی محدود باقی میماند؛ در این بازه از فشار دادن، گاز گرفتن، یا آسیب به ناحیهٔ بیحسشده (بهویژه دهان و لب) خودداری کنید، چون ممکن است بدونِ احساسِ درد متوجهِ آسیب نشوید. وقتی این دارو برای کنترلِ ریتمِ قلب تزریق میشود، این کار همیشه در بیمارستان و همراه با پایشِ مداومِ قلب انجام میگیرد. هر پرسشی دربارهٔ نحوهٔ تزریق یا مدتِ اثر را با پزشک یا داروسازِ خود در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیحسی موضعی پیش از بخیهزدن، جراحی کوچک یا اقدام دندانپزشکی
از تزریق سریع، تکرار بیفاصله و مصرف همزمان فرآوردههای دیگر حاوی لیدوکائین پرهیز شود.
بیحسی ناحیهای با بلوک عصبی برای اعمال جراحی
بلوکهای بزرگ فقط در محیط مجهز، با دسترسی وریدی و پایش قلب و تنفس انجام شود.
کاهش درد در اقدامهای کوچک تشخیصی یا درمانی
روی مخاط عفونی یا بهشدت آسیبدیده استفاده نشود و ژل داخل مجرای لوله تراشه وارد نشود.
آریتمیهای بطنی خطرناک در بیمارستان، ازجمله حین جراحی قلب یا پس از سکته قلبی
بهعلت خطر تشنج، افت فشار، اختلال هدایت و بدترشدن آریتمی، فقط با پایش مداوم قلب و تنفس و تجهیزات کامل احیا مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به لیدوکائین یا سایرِ بیحسکنندههای موضعیِ آمیدی
- بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب، یا بلوکِ قلبی
- بیماریِ کبدی، زیرا کبد نقشِ اصلی را در تجزیهٔ این دارو در بدن دارد
- سابقهٔ تشنج یا بیماریهای عصبی
- بارداری، شیردهی، یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ سایرِ داروها، بهویژه داروهای ضدآریتمی یا داروهای مؤثر بر قلب
عوارض احتمالی
- بیحسی یا مورمور شدنِ موقتِ ناحیهٔ تزریق
- سرگیجهٔ خفیف یا سبکیِ سر
- طعمِ فلزیِ گذرا در دهان
- تهوعِ خفیف
- کبودی یا دردِ خفیف در محلِ تزریق
- علائمِ زودهنگامِ اثرِ بیشازحد بر سیستمِ عصبی، مانندِ منگی، وزوزِ گوش، یا تاریِ دید — در صورتِ بروز، بیدرنگ به پزشک یا تیمِ درمان اطلاع دهید
- تشنج یا از دست دادنِ هوشیاری — با اورژانس تماس بگیرید
- ضربانِ نامنظم، کند شدنِ شدیدِ ضربان، یا افتِ فشارِ خون — نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده، یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- بیحسی یا ضعفِ غیرعادی و طولانیِ ناحیه که با گذشتِ زمان برطرف نمیشود — به پزشکِ خود اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ لیدوکائین با سایرِ داروهای ضدآریتمی یا داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند میتواند اثرِ یکدیگر را تشدید کند. برخی داروها، مانندِ بتابلاکرها یا برخی داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده، میتوانند دفعِ لیدوکائین از بدن را کند کرده و خطرِ تجمّعِ آن را افزایش دهند. مصرفِ همزمان با سایرِ بیحسکنندههای موضعی یا داروهای آرامبخش نیز ممکن است اثراتِ جانبی را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را پیش از این تزریق به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
لیدوکائین از جفت عبور میکند، اما در بررسیهای بالینی برای استفادهٔ کوتاهمدت و موضعی در بارداری—از جمله در برخی اقدامهای دندانپزشکی و زایمان—نسبتاً بیخطر شناخته شده است؛ بااینحال تصمیمِ نهایی دربارهٔ نیاز و شیوهٔ تزریق را فقط پزشک باید بگیرد. مقدارِ کمی از لیدوکائین به شیرِ مادر منتقل میشود که معمولاً بیخطر برای نوزاد در نظر گرفته میشود؛ بااینحال، مادرانِ شیرده نیز باید پیش از هر تزریق پزشکِ خود را در جریان بگذارند.
نگهداری
آمپولهای لیدوکائین را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید، مگر برچسبِ دارو دستورِ دیگری داده باشد. این دارو معمولاً در محیطِ درمانی نگهداری و تزریق میشود و نیازِ چندانی به نگهداریِ خانگی ندارد. در هر صورت، آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و سالم بودنِ ظاهریِ آمپول (بدونِ رنگپریدگی یا ذراتِ معلق) بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 % |
| ژل | 2 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ لیدوکائین دردناک است؟
۰۲بیحسیِ ناشی از لیدوکائین چقدر طول میکشد؟
۰۳آیا بعد از تزریقِ لیدوکائین میتوان رانندگی کرد یا کار کرد؟
۰۴آیا لیدوکائین میتواند بر قلب اثر بگذارد؟
۰۵چرا گاهی لیدوکائین برای کنترلِ ضربانِ قلب هم به کار میرود، نه فقط بیحسی؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۲۱ سازنده، در گروه C01BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.