کتوتیفن
کتوتیفن یک آنتیهیستامین نسل دوم و پایدارکنندهٔ سلولهای ماست است که با مسدود کردن گیرندههای هیستامین و جلوگیری از آزادسازیِ آن، علائم آلرژی را کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل و پیشگیری از رینیت آلرژیک، کهیر مزمن و آلرژیِ چشم تجویز میشود و در برخی بیماران، بهویژه کودکان، بهعنوان کمکی در پیشگیریِ درازمدت از حملات آسم هم استفاده میشود.
مهمترین نکته این است که این دارو معمولاً خوابآلودگی ایجاد میکند، به همین دلیل در روزهای اول مصرف باید در رانندگی و کار با وسایل خطرناک احتیاط کرد.
اگر نشانههای واکنش آلرژیک شدید مثل تورم صورت و گلو یا تنگیِنفسِ ناگهانی دیدید، یا پس از چند هفته مصرف منظم بهبودی نگرفتید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کتوتیفن دارویی از گروه آنتیهیستامینهای نسل دوم است که علاوه بر مسدودکردن گیرندههای هیستامین، از آزادشدنِ هیستامین و دیگر واسطههای التهابی از سلولهای ماست هم جلوگیری میکند؛ به همین دلیل به آن «پایدارکنندهٔ سلولهای ماست» (Mast Cell Stabilizer) هم میگویند. این ویژگیِ دوگانه سبب شده کتوتیفن هم برای کاهش علائم آلرژیک فعلی و هم برای پیشگیریِ درازمدت از بروز آنها به کار رود. اثر پیشگیرانهٔ آن معمولاً تدریجی است و ممکن است چند هفته مصرف منظم طول بکشد تا نتیجهٔ کامل آن آشکار شود. این دارو در ایران هم به شکل خوراکی (قرص و شربت) برای آلرژیهای عمومی و پیشگیری از آسم، و هم به شکل قطرهٔ چشمی برای آلرژیِ چشم عرضه میشود.
موارد مصرف
- کنترل و پیشگیری از رینیت آلرژیک (آبریزش، عطسه و گرفتگیِ بینی ناشی از آلرژیِ فصلی یا دائمی)
- کاهشِ خارش و دانههای پوستیِ کهیرِ مزمن
- درمان التهاب آلرژیک ملتحمهٔ چشم؛ یعنی خارش، قرمزی و اشکریزشِ چشم (شکل قطرهٔ چشمی)
- کمک به پیشگیریِ درازمدت از حملات آسم، بهویژه در کودکان، در کنار سایر داروهای تجویزی
- تسکینِ برخی علائم آلرژیکِ پوستی مانند خارش در واکنشهای آلرژیک خفیف
روش مصرف
کتوتیفن را میتوان همراه با غذا یا بدون آن مصرف کرد. اگر در روزهای اول خوابآلودگی آزاردهنده باشد، پزشک معمولاً توصیه میکند دوزِ اصلی یا تنها دوزِ روزانه نزدیکِ زمانِ خواب شب مصرف شود. برای شکلِ شربت، فقط از پیمانه یا قاشقِ مخصوصِ اندازهگیریِ همراهِ دارو استفاده کنید، نه قاشقهای آشپزخانه. اگر از قطرهٔ چشمی استفاده میکنید، پیش از هر بار مصرف دستهایتان را بشویید و نوکِ قطرهچکان را به چشم یا هیچ سطحِ دیگری نزنید. از آنجا که اثرِ پیشگیرانهٔ کتوتیفن تدریجی است، مصرف را طبقِ مدتی که پزشک یا داروساز مشخص کرده ادامه دهید و بدونِ مشورت با آنها ناگهان قطع نکنید، حتی اگر علائم بهبود یافته باشد. مقدارِ دقیقِ مصرف، دفعات و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک یا داروساز، بر اساسِ نسخه و شرایطِ شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
رینیت آلرژیک فصلی یا دائمی
مصرف منظم در دورهٔ تماس با عامل حساسیتزا؛ ممکن است خوابآلودگی و کاهش تمرکز ایجاد کند.
کهیر مزمن
مصرف منظم تا کنترل علائم؛ در صورت تداوم کهیر یا تورم لب و زبان، ارزیابی پزشکی لازم است.
التهاب آلرژیک ملتحمهٔ چشم
لنز تماسی را پیش از مصرف خارج کنید و حداقل ۱۵ دقیقه بعد استفاده کنید؛ نوک قطرهچکان با چشم تماس نداشته باشد.
پیشگیری درازمدت از حملات آسم
برای پیشگیری طولانیمدت است و حملهٔ حاد آسم را درمان نمیکند؛ داروهای استنشاقی تجویزی را قطع نکنید.
خارش و علائم پوستی در واکنشهای آلرژیک خفیف
برای واکنشهای شدید، تنگی نفس یا تورم لب و زبان کافی نیست و باید فوراً کمک اورژانسی گرفت.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به کتوتیفن یا هر یک از اجزای قرص، شربت یا قطرهٔ آن حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز بگویید.
- در صورت بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، پیش از شروع مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر دارو برای کودک تجویز شده، سنِ کودک و سایر بیماریها یا داروهای مصرفیِ او را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی مصرفیتان را به پزشک بگویید؛ بهویژه داروهای خوابآور، آرامبخش یا داروهای خوراکیِ کاهندهٔ قندِ خون.
- اگر از لنزِ تماسی استفاده میکنید و قرار است شکلِ قطرهٔ چشمیِ این دارو را مصرف کنید، دربارهٔ زمانبندیِ درستِ مصرف همراه با لنز از داروساز بپرسید.
- تا زمانی که واکنشِ بدنتان به این دارو، بهخصوص از نظرِ خوابآلودگی، مشخص شود، در رانندگی یا کار با ماشینآلات احتیاط کنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و کاهشِ هوشیاری، بهخصوص در روزهای اول مصرف
- خشکیِ دهان
- افزایشِ اشتها و وزن، بهویژه در مصرفِ طولانیمدت
- سرگیجهٔ خفیف
- بیقراری یا تحریکپذیریِ خفیف، بهویژه در برخی کودکان
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مثل تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِنفسِ ناگهانی — در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
- خوابآلودگیِ شدید که در رانندگی یا کارهای روزمره اختلال ایجاد کند — به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز دوز یا زمانِ مصرف را تغییر دهد.
- در کودکان، بروزِ بیقراری، تحریکپذیری یا تغییراتِ رفتاریِ غیرمعمول — این موارد را به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، بهخصوص در بیمارانِ دیابتی که داروی خوراکیِ کاهندهٔ قندِ خون هم مصرف میکنند — نیاز به بررسیِ پزشک دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کتوتیفن در کنارِ داروهای آرامبخش، خوابآور، برخی داروهای ضدافسردگی، دیگر آنتیهیستامینها و نوشیدنیهای الکلی میتواند اثرِ خوابآوری و کاهندهٔ هوشیاری را تشدید کند؛ مصرفِ همزمانِ اینها باید با احتیاط و زیر نظرِ پزشک باشد. در برخی اطلاعاتِ دارویی، مصرفِ همزمانِ کتوتیفن با داروهای خوراکیِ کاهندهٔ قندِ خون با کاهشِ خفیف و برگشتپذیرِ شمارِ پلاکتهای خون همراه بوده است؛ به همین دلیل در بیمارانِ دیابتی، پزشک ممکن است پایشِ دورهای توصیه کند. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ قطعی و کافی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ کتوتیفن در بارداری در دسترس نیست؛ به همین دلیل معمولاً توصیه میشود در دورانِ بارداری، بهویژه سهماههٔ اول، تنها در صورتی مصرف شود که پزشک آن را واقعاً لازم بداند. مقدارِ کمی از این دارو نیز به شیرِ مادر منتقل میشود و ممکن است در نوزادِ شیرخوار خوابآلودگی ایجاد کند، پس مصرفِ آن در دورانِ شیردهی باید با صلاحدید و مشورتِ پزشک انجام شود.
نگهداری
قرص و شربتِ کتوتیفن را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و رطوبت نگه دارید و شربت را پس از باز کردن، طبقِ مدتزمانی که روی برچسب یا بروشورِ داخلِ جعبه آمده مصرف کنید. قطرهٔ چشمی را طبقِ دستورِ روی بستهٔ آن نگهداری کنید و از تماسِ نوکِ قطرهچکان با چشم یا هر سطحِ دیگر خودداری کنید تا آلوده نشود. همهٔ اشکالِ این دارو را دور از دید و دسترسِ کودکان نگه دارید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 1 mg / 5mL |
| شربت | 1 mg |
| قرص | 1 mg |
| قرص | 1 mg / 5mL |
| قطره | 1 mg / 5mL |
| قطره | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۳ برند از ۳۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کتوتیفن خوابآلودگی ایجاد میکند؟ چرا معمولاً مصرفِ شبانه توصیه میشود؟
۰۲تفاوتِ قطرهٔ چشمیِ کتوتیفن با قرص یا شربتِ آن چیست؟
۰۳آیا کتوتیفن برای حملهٔ حادِ آسم یا تنگیِنفسِ ناگهانی هم مؤثر است؟
۰۴آیا مصرفِ کتوتیفن باعثِ افزایشِ وزن میشود؟
۰۵آیا کتوتیفن برای کودکان هم تجویز میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۳ برند از ۳۱ سازنده، در گروه R06AX17. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.