کتوکونازول
کتوکونازول ٪۲ داروی ضدقارچ موضعی از خانواده ایمیدازولهاست که بهصورت کرم، لوسیون و شامپو برای از بین بردن عفونتهای قارچی پوست و پوست سر استفاده میشود.
بیشتر برای درمان کچلی بدن، کچلی کشاله ران، کچلی پا، کچلی رنگی و نیز شوره سر و درماتیت سبورئیک پوست سر تجویز میشود.
این دارو فقط برای مصرف موضعی روی پوست است و نباید وارد چشم، دهان یا واژن شود؛ در صورت سوزش شدید یا نشانههای آلرژی باید مصرف را قطع کرد.
اگر پس از چند هفته مصرف منظم بهبودی حاصل نشد، عفونت گسترش یافت یا نشانههای واکنش آلرژیک دیده شد، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کتوکونازول یک داروی ضدقارچ از خانواده ایمیدازولها (Imidazole) است که در ایران بهصورت موضعی و در قالب کرم، لوسیون و شامپو با غلظت ٪۲ عرضه میشود. این دارو با مهار ساخت ارگوسترول، جزء اصلی دیواره سلولی قارچها، از رشد و تکثیر قارچها و برخی مخمرها روی پوست جلوگیری میکند. کاربرد اصلی آن درمان عفونتهای قارچی سطحی پوست و پوست سر، از جمله انواع کچلی و شوره ناشی از قارچ، است. برخلاف قرص خوراکی کتوکونازول که امروزه بهدلیل نگرانی درباره سلامت کبد کاربرد محدودی دارد، فرم موضعی آن جذب بسیار اندکی به داخل بدن دارد و برای مصرف روی پوست ایمنتر شناخته میشود.
موارد مصرف
- کچلی بدن (Tinea corporis)
- کچلی کشاله ران (Tinea cruris)
- کچلی پا یا پای ورزشکار (Tinea pedis)
- کچلی رنگی یا پیتیریازیس ورسیکالر (Pityriasis versicolor)
- شوره سر و درماتیت سبورئیک پوست سر
- عفونتهای پوستی سطحی ناشی از مخمر کاندیدا
روش مصرف
کرم یا لوسیون کتوکونازول معمولاً روی ناحیه آلوده و کمی از پوست سالم اطراف آن مالیده میشود، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد؛ پیش از استفاده پوست را تمیز و خشک کنید. شامپوی کتوکونازول باید روی موهای خیس ماساژ داده شود، چند دقیقه روی پوست سر بماند و سپس کاملاً آبکشی شود. برای اثربخشی کامل، دوره درمان را حتی اگر نشانهها زودتر بهبود یافتند طبق نظر پزشک تا پایان ادامه دهید و بدون مشورت او زودتر قطع نکنید؛ تعداد دفعات مصرف در روز و مدت دقیق درمان را پزشک یا داروساز شما بر اساس نوع و شدت عفونت مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کچلی بدن
پوست پیش از مصرف تمیز و کاملاً خشک باشد و درمان تا چند روز پس از برطرف شدن علائم ادامه یابد.
کچلی کشاله ران
چین پوستی را خشک نگه دارید و درمان را تا چند روز پس از رفع علائم ادامه دهید.
کچلی پا یا پای ورزشکار
بین انگشتان پا پس از شستوشو کاملاً خشک شود؛ درمان را زودتر از موعد قطع نکنید.
کچلی رنگی یا پیتیریازیس ورسیکالر
شامپو را روی پوست مرطوب ناحیه بزنید، ۳ تا ۵ دقیقه نگه دارید و سپس آبکشی کنید؛ تغییر رنگ پوست ممکن است دیرتر برطرف شود.
شوره سر و درماتیت سبورئیک پوست سر
مو و پوست سر را خیس کنید، شامپو را ۳ تا ۵ دقیقه روی پوست سر نگه دارید و سپس کاملاً آبکشی کنید؛ از تماس با چشم جلوگیری شود.
عفونتهای پوستی سطحی ناشی از مخمر کاندیدا
ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید و درمان را تا چند روز پس از برطرف شدن علائم ادامه دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به کتوکونازول یا سایر داروهای ضدقارچی ایمیدازولی حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- وجود زخم باز، سوختگی یا پوست ملتهب و آسیبدیده در محل مصرف را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع مصرف به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر همزمان از داروی موضعی دیگری، مانند کورتیکواستروئیدها، روی همان ناحیه استفاده میکنید، به پزشک بگویید.
- برای مصرف در کودکان، حتماً طبق نظر پزشک عمل کنید.
- اگر عفونت پوستی گسترده، همراه با تب یا رو به وخامت است، پیش از هر اقدامی به پزشک مراجعه کنید.
عوارض احتمالی
- سوزش، خارش یا مورمور شدن خفیف در محل مصرف
- قرمزی موضعی پوست
- خشکی یا پوستهپوسته شدن پوست
- در شامپو: چرب یا خشک شدن غیرمعمول مو یا تغییر بافت مو
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- سوزش، خارش یا التهاب شدید و غیرمعمول که پس از مصرف بدتر میشود؛ مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
- تاول زدن، پوستهریزی گسترده یا زخم شدن پوست در محل مصرف؛ به پزشک اطلاع دهید.
- ادامه نداشتن بهبودی یا بدتر شدن عفونت پس از چند هفته مصرف منظم؛ برای بازبینی تشخیص و درمان به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون کتوکونازول موضعی عمدتاً روی سطح پوست اثر میکند و جذب آن به داخل بدن بسیار محدود است، تداخل دارویی مهم و گستردهای برای این فرم ثبت نشده است؛ بااینحال مصرف همزمان با سایر فرآوردههای موضعی روی همان ناحیه، بهویژه کورتیکواستروئیدهای موضعی، ممکن است روند درمان را تحت تأثیر قرار دهد. فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات موضعی دیگری را که مصرف میکنید همیشه به پزشک و داروساز خود بگویید تا از هرگونه ناسازگاری احتمالی مطمئن شوید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
جذب سیستمیک کتوکونازول موضعی بسیار اندک است، بااینحال مصرف آن در دوران بارداری باید تنها با تجویز و نظارت پزشک انجام شود. درباره شیردهی نیز پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید و از تماس مستقیم نوزاد با ناحیهای که دارو روی آن مالیده شده خودداری کنید، مگر آنکه پزشک نظر دیگری داشته باشد.
نگهداری
کتوکونازول را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگهداری کنید و ظرف را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید. همیشه دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شامپو | 2 % |
| کرم | 2 % |
| لوسیون | 2 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کرم کتوکونازول را میتوان روی صورت استفاده کرد؟
۰۲چند بار در هفته باید از شامپوی کتوکونازول استفاده کرد؟
۰۳اگر نشانهها زودتر از پایان دوره درمان برطرف شدند، میتوان مصرف را قطع کرد؟
۰۴آیا کتوکونازول موضعی مانند قرص آن برای کبد خطرناک است؟
۰۵آیا مصرف همزمان کرم و شامپوی کتوکونازول مجاز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۱۴ سازنده، در گروه D01AC08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.