ایپیلیمومب
ایپیلیمومب یک پادتن تکدودمانی و ایمنیدرمانی ضدسرطان است. با فعالتر کردن پاسخ دفاعی بدن، به سلولهای ایمنی کمک میکند سلولهای سرطانی را هدف بگیرند.
بیشتر برای ملانوم پیشرفته بهتنهایی یا همراه نیوولوماب استفاده میشود و در رژیمهای ترکیبی برای برخی سرطانهای کلیه، ریه، رودهٔ بزرگ، کبد، مری و مزوتلیومای پردهٔ جنب نیز به کار میرود.
مهمترین خطر، فعالشدن بیشازحد دستگاه ایمنی و التهاب اندامهاست؛ اسهال پایدار، تنگی نفس، زردی، کاهش ادرار یا بثورات شدید را جدی بگیرید. این خطر در ترکیب با نیوولوماب میتواند بیشتر باشد و علائم حتی پس از پایان درمان هم رخ دهند.
پیش از شروع، هرگونه بیماری خودایمنی، پیوند عضو، بیماری کبد یا ریه، اختلال تیروئید یا غدد فوقکلیه، بارداری یا شیردهی و فهرست همهٔ داروها را بگویید. هر علامت تازه یا رو به بدترشدن را، حتی پس از آخرین نوبت، به تیم سرطان اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایپیلیمومب یک پادتن تکدودمانی و داروی ایمنیدرمانی ضدسرطان است که به صورت محلول غلیظ برای تزریق وریدی عرضه میشود. با برداشتن یکی از ترمزهای طبیعی پاسخ ایمنی، فعالیت سلولهای دفاعی علیه سلولهای سرطانی را بیشتر میکند. همین فعالشدن ایمنی میتواند به التهاب روده، کبد، پوست، ریه، کلیه، قلب یا غدد درونریز منجر شود. در ایران ممکن است آن را با نامهای تجاری مانند یروی و یرووی ببینید؛ درمان باید توسط متخصص سرطان شروع و پایش شود.
موارد مصرف
- ملانوم پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا منتشر، بهتنهایی یا همراه نیوولوماب؛ همچنین درمان کمکی برخی ملانومهای پوستی پرخطر پس از جراحی کامل
- سرطان پیشرفتهٔ کلیه، معمولاً در ترکیب با نیوولوماب
- سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولیِ منتشر، در رژیم ترکیبی با نیوولوماب و شیمیدرمانی پلاتینی
- مزوتلیومای بدخیمِ غیرقابل جراحیِ پردهٔ جنب، در ترکیب با نیوولوماب
- سرطان غیرقابل جراحی یا منتشر رودهٔ بزرگ و راستروده با ناپایداری ریزماهوارهای بالا یا نقص سامانهٔ ترمیم خطاهای مادهٔ ژنتیکی، در ترکیب با نیوولوماب
- برخی موارد سرطان سلولهای کبدی پیشرفته و سرطان سنگفرشی پیشرفتهٔ مری، در بیماران منتخب و طبق آزمایشهای تومور
روش مصرف
ایپیلیمومب خوراکی نیست و باید در مرکز درمانی به صورت تزریق وریدی آهسته، پس از آمادهسازی توسط تیم آموزشدیده، تجویز شود. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و اینکه دارو بهتنهایی یا همراه نیوولوماب و گاهی شیمیدرمانی داده شود، بر اساس نوع سرطان، آزمایشهای تومور، وزن و وضعیت بیمار تعیین میشود؛ خودسرانه آن را تغییر ندهید. پیش از هر نوبت و در طول درمان، علائم و آزمایشها بررسی میشوند و در صورت بروز عوارض ایمنی، پزشک ممکن است نوبت بعدی را به تعویق بیندازد یا درمان را متوقف کند. غذا تأثیر مستقیمی بر دریافت این داروی وریدی ندارد. اگر نوبتی از دست رفت، برای زمانبندی دوباره با مرکز درمانی هماهنگ کنید؛ برخی عوارض نیز تا هفتهها یا ماهها پس از پایان درمان ممکن است ظاهر شوند.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به ایپیلیمومب یا پادتنهای دارویی و هر واکنش شدید هنگام تزریق را بگویید.
- بیماری خودایمنی فعال یا قبلی، بهویژه التهاب روده، لوپوس، بیماری عصبی خودایمنی یا بیماری تیروئید را اطلاع دهید؛ فعالشدن ایمنی ممکن است این بیماریها را تشدید کند.
- سابقهٔ پیوند عضو یا مصرف کورتون و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی را مطرح کنید، زیرا خطر تشدید بیماری یا پسزدن پیوند باید ارزیابی شود.
- بیماری کبد، هپاتیت، بیماری ریه، کلیه، دیابت یا اختلالات غدد فوقکلیه را بگویید. در طول درمان معمولاً عملکرد کبد و کلیه، تیروئید و قند خون بررسی میشود.
- فهرست کامل داروهای ضدسرطان، رقیقکنندهٔ خون، کورتونها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملها را ارائه کنید؛ بهویژه اگر ومورافنیب مصرف میکنید.
- بارداری، احتمال بارداری، برنامهٔ فرزندآوری یا شیردهی را پیش از شروع اعلام کنید. مصرف در کودکان زیر ۱۲ سال تثبیت نشده و در نوجوانان و سالمندان به ارزیابی دقیق نیاز دارد.
عوارض احتمالی
- خستگی، ضعف یا بیحالی
- اسهال یا افزایش دفعات اجابت مزاج
- بثورات پوستی و خارش
- تهوع یا استفراغ
- کاهش اشتها و کاهش وزن
- تب، لرز، سردرد یا درد شکم
- حساسیت یا واکنش هنگام تزریق: تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه یا غش؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و در علائم شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب روده: اسهال مکرر یا رو به افزایش، درد شدید شکم، تب، خون یا مدفوع سیاه؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در خونریزی، ضعف شدید یا کمآبی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب کبد: زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد قسمت راست بالای شکم، تهوع پایدار یا کبودی و خونریزی غیرعادی؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید، چون گاهی اختلال کبدی فقط در آزمایش دیده میشود.
- التهاب ریه یا قلب: سرفهٔ جدید یا تشدیدشونده، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تپش قلب یا غش؛ فوراً با تیم درمان تماس بگیرید و در تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اختلال غدد درونریز: سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، گیجی، ضعف شدید، افت فشار یا غش، تشنگی و ادرار زیاد، یا تغییر محسوس وزن و تحمل گرما و سرما؛ در گیجی، غش یا ضعف شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب پوست، اعصاب یا کلیه: تاول یا کندهشدن پوست، زخم گستردهٔ دهان، ضعف یا بیحسی جدید، مشکل بلع، کاهش واضح ادرار یا خون در ادرار؛ فوراً ارزیابی شوید و در کندهشدن پوست، ضعف پیشرونده یا کاهش شدید ادرار فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین ملاحظهٔ تداخل، اثر داروهای دیگر بر پاسخ ایمنی و خطر عوارض است. کورتونهای سیستمیک یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی که پیش از شروع درمان مصرف میشوند ممکن است اثر ایپیلیمومب را کم کنند؛ بااینحال پس از شروع درمان برای کنترل التهابهای ایمنی گاهی لازماند و نباید خودسرانه قطع یا شروع شوند. داروهای رقیقکنندهٔ خون میتوانند در صورت التهاب روده خطر خونریزی گوارشی را بیشتر کنند. ومورافنیب نباید همزمان با ایپیلیمومب مصرف شود و دربارهٔ ترتیب یا فاصلهٔ این درمانها باید متخصص تصمیم بگیرد. تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده، اما الکل ممکن است تهوع، کمآبی و فشار بر کبد را بدتر کند. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ بارداری دادهٔ انسانی کافی وجود ندارد و به دلیل عبور پادتن از جفت و اثر بر دستگاه ایمنی، احتمال آسیب به جنین مطرح است؛ در بارداری، احتمال بارداری یا برنامهٔ بارداری، شروع یا ادامهٔ درمان باید با متخصص سرطان و متخصص زنان تصمیمگیری شود. در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت، پیشگیری مؤثر از بارداری طبق نظر پزشک لازم است. مشخص نیست دارو وارد شیر انسان میشود یا نه؛ به دلیل احتمال عارضه در شیرخوار، دربارهٔ ادامهٔ شیردهی در طول درمان و مدتی پس از آن باید با تیم درمان تصمیمگیری شود. اثر دارو بر باروری نیز بهخوبی شناخته نشده است.
نگهداری
ویال بازنشده را در یخچال، معمولاً در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل بستهبندی اصلی و دور از نور نگه دارید. آن را منجمد یا تکان شدید ندهید؛ ویال بازشده و محلول آمادهشده برای نگهداری در خانه نیستند و باید طبق دستور مرکز درمانی مصرف یا امحا شوند. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را پیش از تحویل به مرکز درمانی بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایپیلیمومب شیمیدرمانی است؟
۰۲آیا میتوان ایپیلیمومب را در خانه تزریق کرد؟
۰۳چرا هنگام درمان با ایپیلیمومب آزمایش کبد و تیروئید انجام میشود؟
۰۴اسهال بعد از ایپیلیمومب طبیعی است؟
۰۵آیا عوارض ایپیلیمومب پس از پایان درمان هم رخ میدهند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه L01XC11. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.