آنتیتوکسین بوتولینوم سهگانهٔ آ، ب و ای
این دارو یک پادزهر تزریقی و فرآوردهٔ ایمنیِ مشتق از پروتئین اسب است که سمهای بوتولینوم نوع آ، ب و ای را خنثی میکند. کاربرد آن درمان بیمارستانی بوتولیسم است.
بیشتر برای درمان فوری بوتولیسم غذایی، بوتولیسم زخم یا سایر مواجهههای مشکوک با سمهای نوع آ، ب و ای به کار میرود. در بعضی تماسهای پرخطر، پیشگیری پس از مواجهه نیز ممکن است با تصمیم تیم درمان انجام شود.
بهعلت منشأ اسبی، احتمال واکنش آلرژیک شدید وجود دارد و تزریق باید فقط در مرکز درمانی مجهز و با پایش انجام شود. تورم صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، غش یا افت فشار فوریت دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
سابقهٔ حساسیت به اسب یا سرمها، آسم، دریافت قبلی پادزهر و داروهای اخیر، بهویژه داروهای ضدحساسیت، را پیش از تزریق بگویید. دوبینی، افتادگی پلک، اختلال بلع یا تکلم، ضعف پیشرونده یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این دارو در گروه داروهای ضدعفونت و زیرگروه سرمها و ایمنوگلوبولینها قرار دارد و برای ایجاد ایمنی غیرفعال در برابر سم بوتولینوم به کار میرود. آنتیبادیهای اختصاصی آن به سم آزاد نوع آ، ب یا ای متصل میشوند و آن را خنثی میکنند. در نتیجه میتواند از پیشرفت فلج جلوگیری کند، اما آسیب عصبی ایجادشده را فوراً برنمیگرداند. درمان معمولاً به پایش تنفس و مراقبت حمایتی در بیمارستان نیز نیاز دارد. اثر آن موقتی است و برای پیشگیری معمول از بوتولیسم به کار نمیرود.
موارد مصرف
- درمان فوری بوتولیسم غذایی مشکوک یا تأییدشده، وقتی سم نوع آ، ب یا ای مطرح است
- درمان بوتولیسم ناشی از آلودگی زخم با سمهای نوع آ، ب یا ای
- درمان موارد مشکوک به بوتولیسم وقتی نوع سم هنوز مشخص نیست و انواع آ، ب یا ای محتملاند
- پیشگیری پس از تماس قطعی یا پرخطر با سم بوتولینوم، فقط در شرایط خاص و با تصمیم تیم درمان؛ نه برای مصرف خودسرانه یا پیشگیری معمول از مسمومیت غذایی
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و بیمار نباید آن را خودسرانه تهیه یا تزریق کند. تزریق در مرکز درمانی، بهوسیلهٔ کادر مجرب و بر اساس نسخه و دستور همان فرآورده انجام میشود؛ راه مصرف میتواند عضلانی یا، در موارد ضروری، وریدیِ آهسته باشد و سرعت، حجم و تکرار را پزشک تعیین میکند. با توجه به سابقهٔ حساسیت، پزشک دربارهٔ آزمون حساسیت یا حساسیتزدایی تصمیم میگیرد و نتیجهٔ منفی آزمون نیز خطر واکنش شدید را کاملاً حذف نمیکند. درمان باید پس از شک به بوتولیسم بدون تأخیر غیرضروری آغاز شود، اما آنتیتوکسین فلج ایجادشده را فوراً برنمیگرداند و پایش تنفس، تغذیه و مراقبت حمایتی ممکن است لازم باشد. همراهی با غذا مطرح نیست، چون دارو تزریقی است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به اسب، پروتئینهای اسبی، سرمها یا پادزهرهای حیوانی حساسیت داشتهاید یا پس از تزریق قبلی واکنش شدید دادهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقهٔ آسم یا واکنشهای آلرژیک شدید را بگویید؛ این سابقه میتواند خطر حساسیت به فرآورده را بیشتر کند.
- نام همهٔ داروها و مکملها را اعلام کنید؛ بهخصوص اگر در دو روز گذشته داروی ضدحساسیت مصرف کردهاید، چون ممکن است نشانههای آزمون حساسیت را پنهان کند.
- بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق به پزشک بگویید.
- اگر دوبینی، افتادگی پلک، خشکی دهان، اختلال بلع یا تکلم، ضعف منتشر یا تنگی نفس دارید، آن را فوراً اعلام کنید و منتظر بهترشدن خودبهخودی نمانید.
- برای نوزادان و کودکان، بهویژه نوزاد مشکوک به بوتولیسم، نوع فرآورده و مقدار مصرف باید توسط متخصص تعیین شود؛ این دارو را خودسرانه جایگزین فرآوردهٔ اختصاصی نکنید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا تورم محدود در محل تزریق؛ فراوانی دقیق این واکنشها برای فرآوردهٔ سهگانه مشخص نیست.
- تب یا لرز خفیف و احساس ناخوشی گذرا
- سردرد یا تهوع کوتاهمدت
- خارش یا دانههای پوستی خفیف؛ در صورت گسترش یا همراهی با تورم و تنگی نفس، فوراً اطلاع دهید
- واکنش آلرژیک شدید شامل کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، گرفتگی صدا، خسخس، تنگی نفس، افت فشار یا غش. در زمان تزریق فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پیشرفت ضعف عضلات، دوبینی یا افتادگی پلک، اختلال بلع یا تکلم، ناتوانی در پاککردن ترشحات یا تنگی نفس میتواند نشانهٔ پیشرفت بوتولیسم باشد. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیماری سرمی یا واکنش تأخیری، معمولاً هفت تا بیست روز پس از تزریق، با تب، بثورات یا کهیر، درد و تورم مفاصل، تورم غدد لنفاوی و گاهی کاهش ادرار یا ادرار تیره. همان روز به پزشک مراجعه کنید و در صورت تنگی نفس، غش یا کاهش واضح ادرار فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی جدید، اختلال هوشیاری یا دیگر علائم عصبی غیرمعمول، هرچند بسیار نادر، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ در صورت همراهی با مشکل تنفس یا بلع فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این فرآورده تداخل دارویی مشخص و ثابتشدهای گزارش نشده است، اما دادههای تداخل محدود است. داروهای ضدحساسیت ممکن است آزمون حساسیت را تحتتأثیر قرار دهند و مصرف اخیرشان باید اعلام شود. تداخل غذایی شناختهشدهای وجود ندارد و تداخل اختصاصی با الکل گزارش نشده است، اما در بوتولیسم یا وجود اختلال بلع و تنفس از الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرف این فرآورده در بارداری و شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد. بااینحال، بوتولیسم میتواند برای مادر و جنین یا نوزاد خطرناک باشد و تصمیم دربارهٔ تزریق بر پایهٔ شدت بیماری و خطر تأخیر درمان گرفته میشود؛ بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید. ورود مقدار قابلتوجه پروتئینهای بزرگ به شیر بعید است، اما دربارهٔ ادامهٔ شیردهی پس از درمان با پزشک تصمیم بگیرید و خودسرانه آن را قطع نکنید.
نگهداری
ویال را در یخچال، در دمای دو تا هشت درجهٔ سانتیگراد، در بستهبندی اصلی، دور از نور و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید و هرگز منجمد نکنید. تاریخ انقضا و شفافیت محلول را بررسی کنید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات غیرعادی نباید مصرف شود. ویال تکمصرف است و پس از بازشدن باید بلافاصله مصرف شود؛ باقیمانده نگهداری نمیشود. حمل و آمادهسازی آن را به کادر درمان بسپارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو همان بوتاکس است؟
۰۲اگر بعد از خوردن غذای مشکوک یا شروع علائم بوتولیسم هستم، باید برای جواب آزمایش صبر کنم؟
۰۳آیا بعد از تزریق، ضعف و اختلال بلع فوراً برطرف میشود؟
۰۴اگر به اسب حساسیت داشته باشم، آیا این دارو ممنوع است؟
۰۵آیا این فرآورده برای نوزادان و کودکان هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J06AA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.