آنتیتوکسین بوتولینوم نوع ب
آنتیتوکسین بوتولینوم نوع ب یک فرآوردهٔ تزریقیِ مشتق از پلاسمای اسبهای ایمنشده است. پادتنهای آن سم بوتولینوم نوع ب را در خون خنثی میکنند.
بیشتر برای درمان فوری بوتولیسم ناشی از سم نوع ب بهکار میرود. در برخی تماسهای مستند یا محتمل نیز برای پیشگیری پس از تماس، با تصمیم تیم درمانی استفاده میشود.
خطر واکنش حساسیتی شدید، از جمله شوک آلرژیک، وجود دارد و دارو باید در مرکز درمانی مجهز تزریق شود. در تنگی نفس، اختلال بلع، افتادگی پلک یا ضعف پیشرونده، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
پیش از تزریق، حساسیت به اسب یا سرمهای حیوانی، آسم، آلرژی فصلی، بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید. بیماریهای تنفسی، سن پایین یا سالمندی و همهٔ داروها و فرآوردههای تزریقی نیز باید بررسی شوند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آنتیتوکسین بوتولینوم نوع ب در ردهٔ سرمهای ایمنی و داروهای ضدعفونت قرار دارد و برای خنثیکردن سم بوتولینوم نوع ب بهکار میرود. این دارو از پلاسمای اسبهای ایمنشده تهیه و به شکل قطعات پادتن عرضه میشود؛ بنابراین پادتن اختصاصی ضدسم است، نه داروی معمولی برای تقویت ایمنی. پادتنها به سم آزاد در خون متصل میشوند و از اتصال بیشتر آن به پایانههای عصبی جلوگیری میکنند، اما فلج ایجادشده را فوراً برنمیگردانند. زابوت-ب محلول تزریقی برای تزریق عضلانی یا وریدی است و اثر آن به سم نوع ب محدود میشود.
موارد مصرف
- درمان بوتولیسم غذایی ناشی از سم بوتولینوم نوع ب.
- درمان بوتولیسم ناشی از زخم یا سایر تماسهای مشخص با سم نوع ب، همراه با مراقبت بیمارستانی و درمان علت زمینهای.
- پیشگیری پس از تماس مستند یا محتمل با سم بوتولینوم نوع ب، فقط در شرایط منتخب و با تصمیم تیم درمانی.
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و باید در بیمارستان یا مرکز درمانی مجهز توسط تیم درمانی تزریق شود. بر اساس دستور فرآورده و وضعیت بیمار، مسیر تزریق میتواند عضلانی یا وریدی و با سرعت کنترلشده باشد؛ مقدار، تعداد ویال و زمانبندی را پزشک تعیین میکند. در صورت شک بالینی به بوتولیسم، درمان باید هرچه سریعتر شروع شود و نباید تا آمادهشدن پاسخ آزمایش به تأخیر بیفتد. هنگام تزریق و مدتی پس از آن، فشارخون، تنفس و نشانههای حساسیت پایش میشود. ادامهٔ مراقبت تنفسی، تغذیهای و توانبخشی در صورت نیاز ضروری است، چون آنتیتوکسین فلج ایجادشده را بهطور فوری معکوس نمیکند.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به اسب، فرآوردههای سرمی اسبی یا واکنش قبلی به آنتیتوکسینها و پادزهرهای حیوانی.
- سابقهٔ آسم، آلرژی فصلی شدید، شوک آلرژیک یا بیماری سرمی پس از تزریق سرم.
- بارداری یا شیردهی؛ همچنین اگر دارو برای کودک، نوزاد یا سالمند در نظر گرفته شده است.
- بیماریهای ریوی یا قلبی، اختلال بلع یا ضعف عضلانی، چون خود بوتولیسم میتواند تنفس و بلع را مختل کند.
- همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای تزریقی؛ بهویژه تزریق اخیر سم بوتولینوم برای زیبایی یا درمان.
- اگر دوبینی، تاری دید، افتادگی پلک، خشکی دهان، اختلال گفتار یا بلع، یا ضعف منتشر دارید، همان ابتدا اطلاع دهید و منتظر بدترشدن علائم نمانید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
- لرز، احساس سرما یا تب خفیف
- خارش، قرمزی یا بثورات پوستی خفیف
- درد عضله یا مفصل و احساس خستگی
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- تورم لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس، افت فشار یا غش: تزریق باید فوراً متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی قفسه سینه، تپش شدید قلب، سرگیجه شدید یا بیحالی ناگهانی هنگام تزریق: بلافاصله به کادر درمان اطلاع دهید؛ اگر پس از ترک مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- یک تا سه هفته بعد، تب، بثورات پوستی، درد یا تورم مفاصل و عضلات و تورم غدد لنفاوی میتواند نشانهٔ بیماری سرمی باشد؛ در همان روز برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- دوبینی، افتادگی پلک، اختلال تکلم یا بلع، ضعف منتشر یا تنگی نفسِ جدید یا رو به بدترشدن: احتمال پیشرفت بوتولیسم وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مهم و ثابتشدهای با غذا یا الکل گزارش نشده است؛ بااینحال، در زمان بیماری و وجود ضعف، اختلال بلع یا مشکل تنفس، الکل مناسب نیست. این فرآورده نباید در یک سرنگ یا سرم با داروی تزریقی دیگری مخلوط شود، مگر سازگاری آن طبق دستور رسمی تأیید شده باشد. اگر اخیراً سم بوتولینوم برای درمان یا زیبایی دریافت کردهاید، آن را اعلام کنید؛ این اطلاعات در تفسیر علائم و انتخاب آنتیتوکسین اهمیت دارد. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای تزریقیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای مستقیم دربارهٔ خطر این فرآورده در بارداری محدود است؛ در گزارشهای محدود درمان بوتولیسم در بارداری، عارضهٔ مشخصی برای مادر یا جنین گزارش نشده است. چون خود بوتولیسم میتواند تهدیدکنندهٔ جان مادر و جنین باشد، بارداری نباید خودسرانه باعث تأخیر در درمان ضروری شود و پزشک سود و خطر را میسنجد. دربارهٔ ورود آنتیتوکسین به شیر و اثر آن بر نوزاد نیز اطلاعات کافی وجود ندارد؛ در شیردهی، تصمیمگیری باید با پزشک انجام شود.
نگهداری
این فرآوردهٔ تزریقی باید طبق برچسب همان محصول در زنجیرهٔ سرد، معمولاً در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور، یخزدگی و دسترس کودکان نگهداری شود. آن را در فریزر یا کنار منبع گرما نگذارید و اگر یخزده، کدر یا دارای ذرات غیرطبیعی است، استفاده نشود. ویال یکبارمصرف است و پس از بازشدن، باقیمانده برای مصرف بعدی نگهداری نمیشود. تاریخ انقضا و سلامت ویال را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آنتیتوکسین بوتولینوم نوع ب همان تزریق بوتولینوم برای زیبایی یا درمان است؟
۰۲آیا این دارو فلج و ضعف را فوراً برطرف میکند؟
۰۳اگر نوع سم مشخص نباشد، آیا زابوت-ب کافی است؟
۰۴اگر به اسب حساسیت داشته باشم، میتوانم این دارو را دریافت کنم؟
۰۵آیا زابوت-ب برای نوزادان و کودکان هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه J06AA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.