ایمونوگلوبولین هپاتیت ب
این دارو فرآوردهای از پادتنهای انسانی اختصاصی ضد هپاتیت ب و از گروه سرمها و ایمنوگلوبولینهای ایمنی است. با فراهمکردن پادتن آماده، پیشگیری سریع اما موقتی ایجاد میکند.
بیشتر برای پیشگیری پس از تماس با خون یا مایعات بدن آلوده، محافظت از نوزاد مادر مبتلا یا ناقل، و جلوگیری از عود هپاتیت ب پس از پیوند کبد استفاده میشود. در برخی بیماران همودیالیزی یا افرادی که به واکسن پاسخ ندادهاند نیز تا زمانی که خطر ادامه دارد کاربرد دارد.
مسیر تزریق به فرآورده وابسته است؛ فرآوردهٔ زیرجلدی نباید داخل رگ تزریق شود و انفوزیون وریدی باید تحت نظارت کادر درمان انجام شود. سابقهٔ واکنش شدید به ایمنوگلوبولین، کمبود انتخابی ایمنوگلوبولین نوع آ، بیماری کلیه یا خطر لخته را پیش از تزریق اعلام کنید.
پس از هر تماس احتمالی با خون یا مایعات بدن فرد مبتلا، حتی بدون علامت، هرچه سریعتر برای ارزیابی دریافت این دارو و واکسن هپاتیت ب اقدام کنید. در بارداری یا شیردهی، بیماری کلیه یا قلب، یا پس از بروز علائم شدید، ارزیابی پزشکی لازم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایمونوگلوبولین هپاتیت ب فرآوردهای اختصاصی از پادتنهای انسانی، عمدتاً از نوع جی، است که از پلاسمای اهداکنندگان تهیه میشود. این پادتنها به سطح ویروس هپاتیت ب متصل میشوند و ایمنی غیرفعال، سریع و موقتی ایجاد میکنند. دارو عفونت فعال هپاتیت ب را درمان نمیکند و جای واکسن یا داروی ضدویروس را نمیگیرد. بسته به فرآورده، به صورت انفوزیون وریدی یا تزریق زیرجلدی داده میشود؛ هپاتکت سی پی، زوتکترا و ون بیگ از نامهای تجاری آن هستند. با وجود غربالگری اهداکنندگان و فرایندهای ایمنی، خطر انتقال عوامل عفونی از فرآوردههای پلاسمایی بهطور مطلق صفر نیست.
موارد مصرف
- پیشگیری پس از تماس تصادفی یا شغلی با خون و مایعات بدن آلوده در فرد واکسینهنشده یا فردی با وضعیت واکسیناسیون نامعلوم
- پیشگیری از انتقال هپاتیت ب به نوزاد مادر مبتلا یا ناقل، همراه با واکسن هپاتیت ب
- پیشگیری از عود هپاتیت ب پس از پیوند کبد به علت نارسایی ناشی از این عفونت
- محافظت موقت در بیماران همودیالیزی تا مؤثر شدن واکسن هپاتیت ب
- پیشگیری مداوم در افرادی که پس از واکسیناسیون پادتن کافی ایجاد نکردهاند و همچنان در معرض خطر هستند
روش مصرف
این دارو فقط به صورت تزریق و طبق نسخه یا پروتکل مرکز درمانی مصرف میشود. مسیر تزریق، مقدار و فاصلهٔ نوبتها بر اساس علت مصرف، وضعیت بیمار و در درمان پس از پیوند بر اساس اندازهگیری سطح پادتن تعیین میشود؛ آن را خودسرانه تکرار، قطع یا جابهجا نکنید. در پیشگیری پس از تماس، هرچه سریعتر به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ واکسن هپاتیت ب در صورت نیاز معمولاً همزمان ولی در محل جداگانه تزریق میشود و جای این دارو را نمیگیرد. دارو را با فرآوردهٔ دیگری در یک سرنگ یا محلول مخلوط نکنید. فرآوردهٔ زیرجلدی برای مصرف خانگی فقط پس از آموزش کادر درمان و طبق برنامهٔ مشخص استفاده شود؛ در صورت فراموشی نوبت، بدون دو برابر کردن مقدار با تیم درمانی تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ایمنوگلوبولین انسانی، فرآوردههای خونی یا مواد تشکیلدهندهٔ همان برند حساسیت داشتهاید، یا دچار کمبود انتخابی ایمنوگلوبولین نوع آ همراه با پادتن ضد آن هستید، اطلاع دهید.
- بیماری کلیه یا قلب، کمآبی، دیابت، رژیم کمنمک یا محدودیت مایعات را بیان کنید؛ بعضی فرآوردهها ممکن است ساکاروز یا سدیم داشته باشند و فرآوردههای وریدی به پایش کلیه و مایعات نیاز دارند.
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکته، بیماری عروق، اختلالات انعقادی یا بیتحرکی طولانی را پیش از تزریق بگویید.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای ادرارآور قوی و داروهای آسیبرسان به کلیه، را در اختیار پزشک یا داروساز بگذارید.
- اگر اخیراً واکسن زدهاید یا قرار است واکسن زنده مانند سرخک، سرخجه، اوریون یا آبلهمرغان دریافت کنید، زمانبندی آن باید بررسی شود.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی، یا مثبت بودن آزمایش هپاتیت ب و احتمال عفونت فعال را پیش از تزریق اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، تورم، خارش یا کبودی در محل تزریق
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع و گاهی استفراغ
- تب خفیف، لرز یا گرگرفتگی
- خستگی یا احساس ناخوشی
- بثورات و خارش گذرا، یا درد عضلانی و مفصلی خفیف
- تورم ناگهانی لب، صورت یا زبان، تنگی نفس، خسخس، کهیر گسترده، غش یا افت فشار: اگر تزریق در حال انجام است فوراً پرستار را خبر کنید و در غیر این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس شدید، کبودی، افت اکسیژن، تب و افت فشار هنگام تزریق یا چند ساعت پس از آن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، ضعف یا بیحسی یکطرفه، اختلال گفتار، یا تورم و درد ساق: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، تورم بدن، افزایش وزن سریع یا ضعف شدید پس از تزریق وریدی: فوراً با پزشک تماس بگیرید و اگر شدید است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد بسیار شدید همراه با سفتی گردن، تب، حساسیت به نور، گیجی یا استفراغ مکرر: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، رنگپریدگی یا خستگی غیرعادی: در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل این دارو با واکسنهای زندهٔ ضعیفشده مانند سرخک، سرخجه، اوریون و آبلهمرغان است؛ پادتن آماده میتواند پاسخ بدن به این واکسنها را برای مدتی کاهش دهد، بنابراین زمان واکسیناسیون باید تنظیم شود. واکسن هپاتیت ب زنده نیست و در موقعیتهای پیشگیری پس از تماس، در صورت تجویز، معمولاً در محل جداگانه تزریق میشود. در افراد پرخطر، مصرف همزمان فرآوردههای وریدی با برخی داروهای ادرارآور قوی یا داروهای آسیبرسان به کلیه باید بازبینی شود و دارو نباید با فرآوردهٔ دیگری مخلوط شود. تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا یا الکل وجود ندارد، اما مصرف الکل در بیماری کبدی میتواند آسیب کبدی را بیشتر کند. این دارو همچنین ممکن است بعضی آزمایشهای پادتن را موقتاً گمراهکننده کند؛ فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مطالعات کنترلشدهٔ کافی در بارداری محدود است، اما تجربهٔ بالینی با ایمنوگلوبولینهای انسانی آسیب قابلتوجهی برای روند بارداری یا جنین نشان نداده است. اگر تماس پرخطر یا نیاز پس از پیوند وجود دارد، تصمیمگیری بر اساس فایده و خطر انجام میشود. پادتنها از جفت عبور میکنند و وارد شیر میشوند، ولی اثر زیانبار شناختهشدهای برای نوزاد شیرخوار انتظار نمیرود؛ بارداری و شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید.
نگهداری
فرآوردههای این گروه معمولاً باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، نگهداری شوند؛ یخ نزنند و برای محافظت از نور داخل جعبه بمانند. فرآوردهٔ پودری و حلال یا ویال آماده باید طبق دستور همان برند و توسط کادر درمان آماده شود؛ محلول کدر، دارای رسوب یا تغییررنگداده را مصرف نکنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو جای واکسن هپاتیت ب را میگیرد؟
۰۲آیا میتوانم ایمونوگلوبولین هپاتیت ب را در خانه تزریق کنم؟
۰۳اگر با خون یا مایعات بدن فرد مبتلا تماس داشتم، چه کنم؟
۰۴آیا این دارو عفونت هپاتیت ب را درمان میکند؟
۰۵اگر نوبت تزریق بعدی را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه J06BB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.