ایمونوگلوبولین کزاز
ایمونوگلوبولین کزاز یک فرآوردهٔ تزریقی از پادتنهای انسانیِ آماده علیه سم کزاز است. این دارو ایمنیِ غیرفعال ایجاد میکند تا محافظت سریع اما موقت فراهم شود.
بیشتر برای پیشگیری فوری پس از زخمهای عمیق، آلوده یا مشکوک به کزاز در افرادی با واکسیناسیون ناقص یا نامعلوم به کار میرود. در کزازِ تشخیصدادهشده نیز ممکن است بخشی از درمان بیمارستانی باشد.
این فرآورده معمولاً باید عضلانی و توسط کادر درمان تزریق شود و نباید داخل رگ تزریق شود؛ تزریق اشتباه میتواند افت شدید فشار و واکنش خطرناک ایجاد کند. اگر واکسن کزاز هم لازم باشد، با سرنگ و در محل جداگانه تزریق میشود.
اگر زخم عمیق، آلوده، سوراخشده، سوختگی یا ناشی از گازگرفتگی است و سابقهٔ واکسیناسیون کزازتان ناقص یا نامعلوم است، همان روز برای ارزیابی مراجعه کنید. حساسیت قبلی به فرآوردههای خونی، کمبود شدید ایمونوگلوبولین آ، اختلال انعقاد، بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایمونوگلوبولین کزاز یک فرآوردهٔ زیستی از پلاسماست که عمدتاً پادتنهای انسانی علیه سم باکتریِ عامل کزاز دارد و در گروه سرمها و ایمونوگلوبولینهای انسانیِ ضدعفونت قرار میگیرد. پادتنهای آماده به سم آزاد متصل میشوند و آن را خنثی میکنند؛ بنابراین برای محافظت سریع پس از آسیب به کار میروند. اثر آن موقتی است و واکسن کزاز، در صورت نیاز، برای ایجاد ایمنی فعال و ماندگارتر استفاده میشود. این تزریق جای شستوشو و پاکسازی مناسب زخم یا مراقبت تخصصی از فرد مبتلا به کزاز را نمیگیرد.
موارد مصرف
- پیشگیری پس از زخمهای مستعد کزاز در افراد با واکسیناسیون ناکافی، نامعلوم یا نقص شدید تولید پادتن
- پیشگیری در زخمهای عمیق، آلوده، سوراخشده، سوختگی یا گازگرفتگی، بر اساس ارزیابی وضعیت زخم و واکسیناسیون
- درمان کمکی کزاز بالینیِ تشخیصدادهشده، همراه با درمان و مراقبت بیمارستانی
روش مصرف
این دارو باید توسط پزشک یا پرستار و طبق نسخه و ارزیابی زخم تزریق شود. فرآورده معمولاً بهصورت تزریق عضلانی داده میشود و نباید داخل رگ یا خودسرانه تزریق شود. مقدار و زمان تزریق به نوع و زمان زخم، سابقهٔ واکسیناسیون و هدف درمان بستگی دارد و نباید خودسرانه تکرار شود. اگر واکسن کزاز هم لازم باشد، با سرنگ و در محل جداگانه تزریق میشود؛ زخم نیز باید بهخوبی شسته و در صورت نیاز پاکسازی پزشکی شود. ویال یا سرنگ تکمصرف را با داروی دیگری مخلوط نکنید و پس از تزریق برای پایش واکنش حساسیتی مدتی در مرکز درمانی بمانید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پس از تزریق ایمونوگلوبولین انسانی، پلاسما یا سایر فرآوردههای خونی دچار واکنش شدید شدهاید، یا کمبود شدید ایمونوگلوبولین آ و پادتن علیه آن دارید، اطلاع دهید.
- اگر اختلال انعقادی، کاهش شدید پلاکت، خونریزی فعال، سابقهٔ لختهٔ خون یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون دارید، مطرح کنید؛ تزریق عضلانی میتواند خونمردگی ایجاد کند.
- نوع زخم، زمان ایجاد آن و تماس آن با خاک، مدفوع، بزاق، جسم فرو رفته، گازگرفتگی، سوختگی یا بافت مرده را به کادر درمان بگویید.
- تعداد و زمان واکسنهای قبلی کزاز را اعلام کنید؛ اگر سابقهتان کامل یا روشن نیست، همین موضوع در تصمیمگیری اهمیت دارد.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و واکسنهایی را که اخیراً زدهاید یا قرار است بزنید، بهویژه واکسنهای زنده، ارائه دهید. برای کودک یا سالمند، سن، وزن و بیماریهای زمینهای نیز باید گفته شود.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت یا سوزش کوتاهمدت در محل تزریق
- قرمزی، تورم، گرمی، خارش، سفتی یا کبودی محل تزریق
- تب خفیف، لرز یا احساس کسالت
- سردرد، سرگیجه یا لرزش خفیف
- تهوع، استفراغ گهگاهی یا درد مفصل
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، تنگی نفس، گرفتگی گلو، افت فشار یا غش: تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، تورم و درد یکطرفهٔ ساق، ضعف یا بیحسی ناگهانی یکطرف بدن یا اختلال گفتار: احتمال لختهٔ خون وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید، بهویژه پس از درمان با مقدارهای بالاتر.
- قفل شدن فک، دشواری بلع، اسپاسمهای دردناک یا سختی تنفس پس از زخم: میتواند نشانهٔ کزاز باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت فشار شدید، تپش قلب پایدار، سرگیجهٔ شدید یا بیحالی برطرفنشدنی: کادر درمان را فوراً خبر کنید و پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل این فرآورده با واکسنهای زندهٔ ضعیفشده است؛ پادتنهای آماده میتوانند پاسخ بدن به واکسنهایی مانند سرخک، سرخجه، اوریون و آبلهمرغان را برای مدتی کاهش دهند، بنابراین زمان تزریق آنها باید با پزشک یا مرکز واکسیناسیون تنظیم شود. واکسن کزاز، اگر لازم باشد، میتواند همزمان اما با سرنگ و در محل جداگانه تزریق شود. تداخل مهمی با غذا یا الکل و داروهای معمول شناخته نشده است، ولی این فرآورده نباید در یک سرنگ با داروی دیگری مخلوط شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مطالعات کنترلشدهٔ کافی در بارداری وجود ندارد، اما تجربهٔ بالینی با ایمونوگلوبولینهای انسانی اثر زیانبار مشخصی بر بارداری، جنین یا نوزاد نشان نداده است. در زخم پرخطر، بارداری بهتنهایی مانع دریافت ایمونوگلوبولین نیست و تصمیم بر اساس ضرورت، نوع زخم و سابقهٔ واکسیناسیون گرفته میشود. ایمونوگلوبولینها وارد شیر میشوند و معمولاً انتظار نمیرود به شیرخوار آسیب بزنند؛ قطع شیردهی معمولاً لازم نیست مگر پزشک توصیه کند.
نگهداری
فرآورده را در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد نگهداری کنید؛ از یخزدگی محافظت شود و در جعبهٔ اصلی، دور از نور و دور از دسترس کودکان بماند. تاریخ انقضا را بررسی کنید و محلول کدر یا دارای ذرات را مصرف نکنید. ویال یا سرنگ تکمصرف است و باقیمانده باید دور ریخته شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایمونوگلوبولین کزاز همان واکسن کزاز است؟
۰۲آیا برای هر بریدگی یا زخم به این تزریق نیاز دارم؟
۰۳آیا میتوانم ایمونوگلوبولین کزاز را خودم تزریق کنم؟
۰۴چرا گاهی ایمونوگلوبولین کزاز را همزمان با واکسن کزاز تزریق میکنند؟
۰۵اگر بعد از زخم فکم قفل شد یا عضلاتم اسپاسم گرفت چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۶ سازنده، در گروه J06BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.