آنتیتوکسین دیفتری
آنتیتوکسین دیفتری یک فرآوردهٔ تزریقی از گروه سرمهای ایمنی است که پادتن آماده علیه سم دیفتری دارد. این پادتن سمِ آزادِ در گردش را خنثی میکند.
برای درمان سریع دیفتری تنفسیِ مشکوک یا تأییدشده بهکار میرود و در برخی موارد دیفتری پوستیِ گسترده و غشایی نیز با نظر متخصص استفاده میشود. برای پیشگیری معمول پس از تماس، داروی انتخابی نیست.
فرآوردههای این گروه معمولاً منشأ اسبی دارند و میتوانند واکنش حساسیتی شدید یا واکنش تأخیریِ بیماری سرمی ایجاد کنند؛ تزریق باید در مرکز درمانی با امکان پایش و درمان فوری انجام شود.
اگر سابقهٔ حساسیت به اسب یا آنتیتوکسین، تزریق قبلی فرآوردههای سرمی، بارداری، شیردهی یا بیماری زمینهای مهم دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش، یا تب و درد مفصلِ چند روز بعد نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آنتیتوکسین دیفتری یک فرآوردهٔ ایمنی تزریقی از گروه سرمهای ایمنی و ضدعفونت است که پادتن آماده علیه سم دیفتری فراهم میکند. فرآوردههای ضدسم دیفتریِ این گروه معمولاً از سرم اسبهای ایمنشده تهیه میشوند. پادتن با اتصال به سمِ آزادِ در گردش، آن را خنثی میکند؛ اما سمِ وارد سلولشده را برنمیگرداند و خودِ باکتری را از بین نمیبرد. در دیفتری مشکوک یا تأییدشده، درمان باید سریع انجام شود و معمولاً آنتیبیوتیک و اقدامات کنترل عفونت نیز لازم است. این فرآورده واکسن نیست و جای واکسیناسیون را نمیگیرد.
موارد مصرف
- درمان فوری دیفتری تنفسیِ مشکوک، بر اساس تشخیص بالینی
- درمان دیفتری تنفسیِ تأییدشده که باکتری آن سم تولید میکند
- درمان انتخابی برخی موارد دیفتری پوستیِ بزرگ، غشایی یا همراه با نشانههای عمومی
- خنثیسازی سمِ آزادِ دیفتری و کاهش خطر آسیب سمی به اندامها
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریقی و در مرکز درمانی، توسط پزشک یا پرستار داده میشود. راه تزریق، سرعت و مقدار کل بر اساس شدت و مدت بیماری، وضعیت بیمار و دستور فرآورده تعیین میشود؛ در بیماری شدید معمولاً راه وریدی ترجیح دارد. هنگام تزریق و مدتی پس از آن باید از نظر حساسیت پایش شوید و امکانات درمان واکنش شدید در دسترس باشد. درمان نباید برای انتظار نتیجهٔ آزمایش به تأخیر بیفتد و معمولاً همراه آنتیبیوتیک و اقدامات کنترل عفونت انجام میشود؛ این فرآورده جای واکسن دیفتری را نمیگیرد و تزریق یا تکرار آن در منزل نباید انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به اسب، فرآوردههای سرمی حیوانی، آنتیتوکسینها، پادزهرها یا ایمنوگلوبولینها و هر واکنش قبلی به تزریق را اطلاع دهید.
- اگر قبلاً آنتیتوکسین دیفتری یا فرآوردهٔ ایمنی با منشأ اسبی دریافت کردهاید، حتماً بگویید؛ واکنش حساسیتی ممکن است در این افراد سریعتر یا شدیدتر رخ دهد.
- زمان شروع تب، گلودرد، پیدایش غشای حلق، دشواری تنفس یا بلع، شدت علائم و سابقهٔ واکسیناسیون را به پزشک بگویید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها، واکسنها، سرمها و فرآوردههای تزریقی اخیر را همراه داشته باشید.
- کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به آسم، بیماری قلبی یا بیماری شدید تنفسی ممکن است هنگام تزریق به پایش دقیقتری نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- تب یا لرز کوتاهمدت
- خارش یا دانههای پوستی محدود و گذرا
- سردرد یا احساس بیحالی
- تهوع یا استفراغ خفیف
- واکنش حساسیتی شدید یا آنافیلاکسی، با نشانههایی مانند کهیر گسترده، تورم لب و زبان یا گلو، گرفتگی صدا، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا غش؛ هنگام تزریق فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت بروز پس از ترخیص، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیماری سرمیِ تأخیری، معمولاً چند روز تا حدود دو هفته پس از تزریق، با تب، راش یا کهیر منتشر، خارش، درد یا تورم مفاصل و تورم غدد لنفاوی؛ برای ارزیابی سریع با پزشک تماس بگیرید.
- کاهش ادرار، ادرار تیره، ورم یا ضعف و بیحسی تازه، بهویژه همراه با تب و راش؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- بدترشدن ناگهانی تنگی نفس، دشواری بلع، کبودی یا تورم سریع صورت و گردن را به عارضهٔ ساده نسبت ندهید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید، زیرا میتواند نشانهٔ واکنش شدید یا پیشرفت دیفتری باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی یا الکلیِ مهمی برای این فرآورده شناخته نشده است. بااینحال، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو؛ بهویژه هر آنتیتوکسین یا پادزهر، ایمنوگلوبولین و واکسن اخیر یا برنامهریزیشده را اطلاع بده. آنتیبیوتیکهای لازم برای دیفتری معمولاً باید جداگانه و طبق برنامهٔ درمانی مصرف شوند و این فرآورده جای آنها را نمیگیرد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کامل دربارهٔ ایمنی این فرآورده در بارداری و شیردهی محدود است؛ بااینحال، دیفتریِ درماننشده میتواند برای مادر و جنین یا نوزاد خطرناک باشد و درمان نجاتبخش نباید خودسرانه به تأخیر بیفتد. در بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پزشک با توجه به منشأ فرآورده و نسبت فایده به خطر تصمیم میگیرد. شیردهی بهتنهایی دلیل قطع خودسرانهٔ آن نیست، اما تصمیم نهایی باید با پزشک باشد.
نگهداری
معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی و دور از دسترس کودکان نگهداری شود. آن را در فریزر نگذارید و فرآوردهٔ یخزده را مصرف نکنید. پس از باز شدن آمپول یا ویال، طبق بروشور همان فرآورده بلافاصله مصرف و باقیمانده دور ریخته شود؛ تاریخ انقضا و ظاهر محلول نیز پیش از تزریق بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آنتیتوکسین دیفتری همان واکسن دیفتری است؟
۰۲اگر با فرد مبتلا به دیفتری تماس داشته باشم، باید این آمپول را تزریق کنم؟
۰۳چرا پیش از تزریق دربارهٔ حساسیت به اسب میپرسند؟
۰۴اگر چند روز بعد از تزریق تب و درد مفصل پیدا کنم، چه معنایی دارد؟
۰۵آیا همراه آنتیتوکسین دیفتری، آنتیبیوتیک هم لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه J06AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.