ایبروتینیب
ایبروتینیب دارویی هدفمند از دستهٔ مهارکنندههای تیروزینکینازِ بروتون (BTK) است که با مسدودکردنِ سیگنالهای رشدِ لنفوسیتهای بدخیم، از تکثیرِ آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ برخی سرطانهای خون و غددِ لنفاوی مانندِ لوسمیِ لنفوسیتیِ مزمن و لنفومِ سلولِ گوشهای، و گاهی برای بیماریِ مزمنِ پیوند علیه میزبان پس از پیوندِ مغزِ استخوان تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنیِ این دارو، افزایشِ خطرِ خونریزی و احتمالِ بروزِ اختلال در ریتمِ قلب است؛ هرگونه کبودیِ غیرعادی، خونریزیِ طولانی یا تپشِ نامنظمِ قلب باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
پیش از هر جراحی یا کارِ دندانپزشکی، در صورتِ بروزِ تب، علائمِ عفونت، خونریزیِ غیرعادی یا تپشِ نامنظمِ قلب، و پیش از افزودنِ هر داروی جدید، حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایبروتینیب داروییِ خوراکی از خانوادهٔ درمانهای هدفمندِ سرطان است و در گروهِ مهارکنندههای تیروزینکینازِ بروتون (Bruton Tyrosine Kinase) جای میگیرد. این آنزیم در مسیرِ سیگنالدهیِ لنفوسیتهای B نقشی کلیدی دارد و فعالیتِ بیشازحدِ آن به رشد و بقای برخی سلولهای بدخیمِ خونی کمک میکند. ایبروتینیب با اتصال به این آنزیم و مهارِ آن، زنجیرهٔ سیگنالِ رشد را مختل میکند و از تکثیر و گسترشِ این سلولها میکاهد. هدفِ اصلیِ درمان، کنترلِ بیماری، کندکردنِ روندِ پیشرفتِ آن، و بهبودِ کیفیتِ زندگیِ بیمار است. این دارو معمولاً بهصورتِ درازمدت و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان مصرف میشود.
موارد مصرف
- لوسمیِ لنفوسیتیِ مزمن و لنفومِ لنفوسیتیِ کوچک (از سرطانهای شایعِ خون و غددِ لنفاوی)
- لنفومِ سلولِ گوشهای، معمولاً پس از دستکم یک دورهٔ درمانیِ پیشین
- ماکروگلوبولینمیِ والدنشتروم
- لنفومِ ناحیهٔ حاشیهای که نیازمندِ درمانِ سیستمیک شده باشد
- بیماریِ مزمنِ پیوند علیه میزبان پس از پیوندِ سلولهای بنیادیِ خونساز، در بیمارانی که به درمانهای اولیه پاسخِ کافی ندادهاند
روش مصرف
ایبروتینیب معمولاً یکبار در روز و ترجیحاً در ساعتی مشخص مصرف میشود؛ کپسول یا قرص را کامل، بدونِ جویدن یا خردکردن، همراه با یک لیوان آب فرو دهید. این دارو را میتوان همراه یا بدونِ غذا مصرف کرد، اما تکرارِ یک الگوی ثابت (مثلاً همیشه همراه یک وعدهٔ غذایی مشخص) به یکنواختماندنِ اثرِ آن در بدن کمک میکند. در طولِ درمان از خوردنِ گریپفروت و نارنج خودداری کنید، زیرا میتوانند غلظتِ دارو را در خون تغییر دهند. پایبندیِ کامل به برنامهٔ مصرف اهمیتِ زیادی دارد و بهتر است بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرفِ دارو ناگهان قطع نشود. مقدارِ دقیقِ مصرف، تعدادِ نوبتها و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نوعِ بیماریِ شما تعیین میکند؛ همیشه دقیقاً طبقِ نسخه عمل کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ خونریزیِ غیرعادی، کبودیِ آسان یا مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون و ضدانعقاد را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، تپشِ نامنظمِ قلب یا فشارِ خونِ بالا را حتماً مطرح کنید.
- هرگونه عفونتِ فعال، سابقهٔ هپاتیتِ B، یا مشکلاتِ کبدی و کلیوی را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر جراحی یا کارِ دندانپزشکی در پیش دارید، از قبل به پزشک و جراحِ خود اطلاع دهید، چون ممکن است لازم باشد مصرفِ دارو موقتاً متوقف شود.
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
عوارض احتمالی
- اسهال
- خستگی
- دردِ عضلانی و مفصلی
- تهوعِ خفیف
- کبودیِ خفیفِ پوستی
- یبوست یا نفخ
- خونریزیِ غیرعادی مانندِ خون در ادرار یا مدفوع، خوندماغِ مکرر یا کبودیهای بزرگ و بیدلیل — به پزشک اطلاع دهید؛ در مواردِ شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپشِ نامنظمِ قلب، سرگیجهٔ شدید، غشِ ناگهانی یا دردِ قفسهٔ سینه — میتواند نشانهٔ اختلال در ریتمِ قلب باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تبِ ناگهانی، لرزِ شدید یا احساسِ بیماریِ حاد — ممکن است نشانهٔ عفونتی جدی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا خستگیِ شدید همراه با رنگپریدگیِ ناگهانی یا تنگیِ نفس در فعالیتهای سادهٔ روزمره — میتواند نشانهٔ افتِ سلولهای خونی باشد؛ در اسرعِ وقت به پزشکِ خود اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایبروتینیب عمدتاً در کبد و بهکمکِ آنزیمِ خاصی بهنامِ CYP3A تجزیه میشود؛ به همین دلیل داروهایی که فعالیتِ این آنزیم را مهار یا تقویت میکنند، میتوانند غلظتِ ایبروتینیب را در خون بهطورِ چشمگیری تغییر دهند. برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها و برخی داروهای خاصِ ضدویروس از این دستهاند و معمولاً نیازمندِ احتیاطِ ویژه یا تنظیمِ مصرفاند؛ در مقابل، برخی داروهای ضدتشنج، آنتیبیوتیکِ ریفامپین و گیاهِ سنتجانز میتوانند اثرِ این دارو را کاهش دهند. مصرفِ همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدانعقاد نیز خطرِ خونریزی را بیشتر میکند، و گریپفروت و نارنج نیز باید در طولِ درمان پرهیز شوند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
شواهدِ موجود نشان میدهد ایبروتینیب میتواند برای جنین آسیبرسان باشد، بنابراین مصرفِ آن در دورانِ بارداری توصیه نمیشود و افرادِ در سنِ باروری باید در طولِ درمان و مدتی پس از پایانِ آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند. مشخص نیست این دارو در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه، اما بهدلیلِ احتمالِ آسیب به نوزاد، شیردهی در دورانِ مصرفِ آن معمولاً توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری، پیشگیری از آن یا شیردهی را حتماً با پزشکِ متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
ایبروتینیب را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب، ترجیحاً در بستهٔ اصلیِ خود نگهداری کنید. آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را خودسرانه دور نریزید و برای امحایِ صحیحِ آن از داروساز راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 140 mg |
| کپسول | 70 mg |
| قرص | 420 mg |
| قرص | 140 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۱۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم کپسول یا قرصِ ایبروتینیب را باز کنم یا خرد کنم؟
۰۲اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۳آیا مصرفِ این دارو همراه با غذاهای خاصی محدودیت دارد؟
۰۴اگر قرار است جراحی یا کارِ دندانپزشکی انجام دهم چه باید بکنم؟
۰۵چرا باید مرتب آزمایشِ خون بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۱۷ سازنده، در گروه L01XE27. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.