گلیسیرین
گلیسیرین (گلیسرول) مادهای طبیعی، بیبو و مرطوبکننده است که در فرآوردههای موضعی و ملین بهعنوان نرمکننده بهکار میرود.
بیشتر برای مرطوبکردن پوست و لب خشک، نرمکردن جرم گوش پیش از شستوشو، و کمک به دفع مدفوع در یبوست خفیف بهصورت موضعی یا مقعدی استفاده میشود.
مصرف موضعی آن روی پوست سالم معمولاً بیخطر است. اما نباید داخل چشم، زخم باز یا مجاری تنفسی استفاده شود و مصرف مقعدی باید طبق راهنمایی پزشک یا داروساز باشد.
اگر یبوست بیش از چند روز ادامه داشت، درد شکمی یا خونریزی مقعدی مشاهده شد، یا پس از مصرف در گوش یا پوست نشانههای حساسیت یا سوزش شدید ظاهر شد، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلیسیرین (که گلیسرول نیز نامیده میشود) مادهای طبیعی، بیبو و شربتمانند است که بهطور طبیعی رطوبت را جذب و در سطح پوست و مخاط نگه میدارد. به همین دلیل، اصلیترین کاربرد آن بهعنوان نرمکننده و مرطوبکنندهٔ موضعی پوست و لب است. در رودهٔ بزرگ نیز با کشیدن آب به داخل روده و ایجاد کمی تحریک موضعی، حرکت روده را تحریک میکند و به همین سبب در فرآوردههای ملین مانند شیاف یا تنقیه بهکار میرود. کاربرد شناختهشدهٔ دیگر آن، نرمکردن جرم سفتشدهٔ گوش پیش از شستوشوی گوش است. این محلول خالص، بسته به تجویز یا راهنمایی داروساز، پایهای برای مصارف گوناگون موضعی و مقعدی است.
موارد مصرف
- مرطوبکردن و نرمکردن پوست خشک، پاشنهٔ ترکخورده و لب خشک
- کمک به دفع مدفوع در یبوست خفیف تا متوسط با مصرف موضعی یا مقعدی
- نرمکردن جرم سفتشدهٔ گوش پیش از شستوشوی گوش
- استفاده بهعنوان حلال یا پایهٔ آمادهسازی فرآوردههای دارویی و آرایشی، زیر نظر داروساز
روش مصرف
نحوهٔ مصرف گلیسیرین به هدف استفاده بستگی دارد و باید طبق توصیهٔ پزشک یا داروساز و برچسب محصول انجام شود. برای مصرف پوستی، مقدار کمی روی ناحیهٔ موردنظر مالیده میشود و در غلظت خالص بهتر است پیش از استفادهٔ گسترده با کمی آب رقیق شود تا از تحریک احتمالی جلوگیری شود. برای مصرف در گوش یا بهعنوان ملین، باید دقیقاً طبق دستور پزشک یا داروساز و فرآوردهٔ مناسب عمل کرد، زیرا غلظت و روش آمادهسازی در این موارد اهمیت دارد. این محلول برای مصرف خوراکی یا چشمی مناسب نیست. اگر برای یبوست استفاده میشود و طی چند روز بهبودی حاصل نشد، بهتر است مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خشکی و ترکخوردگی پوست، پاشنهٔ ترکخورده و لب خشک
مصرف خارجی است؛ در صورت سوزش، قرمزی یا تشدید خشکی قطع کنید و گلیسیرین ۱۰۰٪ را روی سطح وسیع یا ترک عمیق بدون رقیقسازی به کار نبرید.
یبوست خفیف تا متوسط
فقط برای یبوست گهگاهی است؛ معمولاً طی ۱۵ تا ۶۰ دقیقه اثر میکند. نوک شیاف را پیش از مصرف با آب مرطوب کنید و بیش از ۱ نوبت در ۲۴ ساعت یا بیش از ۷ روز بدون نظر پزشک مصرف نکنید؛ در درد شکم، تهوع، استفراغ یا خونریزی مقعدی استفاده نشود.
جرم سفتشدهٔ گوش پیش از شستوشوی گوش
در کودکان، بهویژه زیر ۱۲ سال، فقط با نظر پزشک استفاده شود. در درد، ترشح، عفونت، سابقهٔ سوراخی پردهٔ گوش، لولهٔ تهویه یا جراحی اخیر گوش، پیش از مصرف معاینه شوید؛ محلول غیرگوشی یا غیر استریل را داخل گوش نریزید.
حلال یا پایهٔ آمادهسازی فرآوردههای دارویی و آرایشی
برای این کاربرد، محلول بهصورت مادهٔ خام مستقیماً مصرف نمیشود و آمادهسازی باید با گلیسیرین دارویی مناسب و روش معتبر انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به گلیسیرین یا هریک از اجزای فرآورده حساسیت دارید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز اطلاع دهید
- در صورت وجود زخم باز، عفونت یا التهاب شدید پوستی یا مقعدی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- این محلول را وارد چشم یا مجاری تنفسی نکنید و روی زخم عمیق استفاده نکنید
- اگر پردهٔ گوش پارهشده یا عفونت گوش دارید، پیش از استفاده در گوش با پزشک مشورت کنید
- در دوران بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف مقعدی یا گستردهٔ آن با پزشک مشورت کنید
- برای نوزادان و کودکان خردسال، مصرف را فقط با تجویز و زیر نظر پزشک انجام دهید
عوارض احتمالی
- سوزش یا گزگز خفیف موضعی هنگام مصرف
- قرمزی خفیف پوست یا مخاط در محل مصرف
- دلپیچه یا احساس فشار خفیف در شکم پس از مصرف مقعدی
- افزایش دفعات اجابت مزاج در روزهای اول مصرف ملین
- بروز خارش شدید، کهیر، تورم صورت یا لب، یا دشواری تنفس (نشانهٔ واکنش آلرژیک) — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- خونریزی مقعدی یا درد شدید شکمی پس از مصرف — مصرف را قطع کنید و سریعاً به پزشک مراجعه کنید
- سوزش یا زخم پایدار در محل مصرف که بهبود نمییابد — با پزشک مشورت کنید
- درد شدید، ترشح یا کاهش ناگهانی شنوایی گوش پس از مصرف در گوش — به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گلیسیرین در مصرف موضعی یا مقعدی، برخلاف بسیاری از داروهای خوراکی، تداخل دارویی شناختهشدهٔ قابلتوجهی ندارد؛ زیرا جذب سیستمیک آن در این کاربردها بسیار محدود است. با این حال، مصرف همزمان آن با سایر فرآوردههای موضعی، ملینهای دیگر یا شیافهای مقعدی ممکن است اثر تحریکی یا ملینی آنها را تشدید کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت، از جمله فرآوردههای موضعی، را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخل احتمالی مطمئن شوند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف موضعی گلیسیرین روی پوست در دوران بارداری و شیردهی بهطور کلی بیخطر در نظر گرفته میشود، زیرا جذب سیستمیک آن از راه پوست بسیار اندک است. برای مصرف مقعدی یا هرگونه استفادهٔ گستردهتر در این دوران، بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا مناسببودن آن برای شرایط شما بررسی شود.
نگهداری
این محلول را در دمای اتاق، دور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت زیاد نگهداری کنید. در ظرف را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید و در صورت کدورت، تغییر رنگ یا بوی غیرعادی از مصرف آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 100 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلیسیرین برای مصرف روزانه روی پوست بیخطر است؟
۰۲آیا میتوان از این محلول بهجای شیاف ملین استفاده کرد؟
۰۳استفاده از گلیسیرین در گوش چه زمانی مفید است؟
۰۴آیا مصرف گلیسیرین برای کودکان بیخطر است؟
۰۵اگر گلیسیرین وارد چشمم شود چه باید کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۴ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.