بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · هورمون‌های سیستمیک

گلوکاگون هیدروکلراید

Glucagon Hydrochloride
رده ATC H04AA01شکل تزریقی برای محلولدوز 1 mgبرند در ایران ۳
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

گلوکاگون هیدروکلراید نسخهٔ داروییِ تزریقیِ هورمونِ گلوکاگون است؛ هورمونی که به‌طورِ طبیعی در پانکراس ساخته می‌شود و برخلافِ انسولین، قندِ خون را بالا می‌برد.

بیشتر برای چه؟

بیشترین کاربردِ آن، درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قندِ خون در افرادِ دیابتیِ تحتِ درمان با انسولین است. گاهی نیز پیش از برخی تصویربرداری‌های گوارشی برای آرام‌کردنِ موقتِ حرکاتِ روده تجویز می‌شود.

نکتهٔ ایمنی مهم

این دارو فقط مخصوصِ موقعیت‌های اورژانسی است و بهتر است افرادِ نزدیکِ بیمار، پیش از نیازِ واقعی، نحوهٔ تزریق را یاد بگیرند. اگر پس از تزریق فرد به‌هوش نیاید، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر سابقهٔ فئوکروموسیتوم، تومورِ انسولین‌ساز یا حساسیتِ داروییِ شناخته‌شده دارید، یا باردار و شیرده هستید، پیش از هرگونه استفاده با پزشک مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Glucagon
۰۲

معرفی دارو

گلوکاگون هیدروکلراید نسخهٔ داروییِ ساختگیِ هورمونِ گلوکاگون است که به‌طورِ طبیعی در سلول‌های آلفای پانکراس (لوزالمعده) ساخته می‌شود. این هورمون نقشی برعکسِ انسولین دارد: در حالی‌که انسولین قندِ خون را پایین می‌آورد، گلوکاگون با آزادسازیِ سریعِ قندِ ذخیره‌شده در کبد (گلیکوژن) باعثِ بالا رفتنِ سریعِ قندِ خون می‌شود. به همین دلیل، شکلِ تزریقیِ آن برای درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قندِ خون (هیپوگلیسمیِ شدید) در افرادِ دیابتیِ تحتِ درمان با انسولین به‌کار می‌رود. این دارو به‌صورتِ پودرِ آمادهٔ تزریق در کیتِ اورژانسی عرضه می‌شود که پیش از تزریق باید با حلالِ همراهش ترکیب شود.

۰۳

موارد مصرف

  • درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قندِ خون (هیپوگلیسمیِ شدید) در بیمارانِ دیابتیِ تحتِ درمان با انسولین، به‌ویژه در حالتِ بی‌هوشی یا ناتوانی در بلعیدن
  • کمکِ تشخیصی پیش از برخی تصویربرداری‌های گوارشی (مانند رادیوگرافی با باریم، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآیِ شکم) برای آرام‌کردنِ موقتِ حرکاتِ روده و شفاف‌ترشدنِ تصاویر
  • در محیطِ بیمارستانی و زیرِ نظرِ پزشک، گاهی به‌عنوانِ بخشی از درمانِ مسمومیتِ شدید با برخی داروهای قلبی مانندِ مسدودکننده‌های بتا یا مسدودکننده‌های کانالِ کلسیم
۰۴

روش مصرف

گلوکاگونِ تزریقی دارویی اورژانسی است، نه دارویی با برنامهٔ روزانه. این دارو در کیتی عرضه می‌شود که شاملِ پودرِ دارو و یک حلالِ مخصوص است؛ این دو باید درست پیش از تزریق و طبقِ دستورالعملِ همان کیت با هم ترکیب شوند و محلولِ آماده‌شده هرگز نباید برای بعد نگه داشته شود. تزریق معمولاً در بازو، ران یا باسن انجام می‌شود و در موقعیتِ اورژانسی می‌تواند توسط یکی از اعضای خانواده یا هر فردِ آموزش‌دیدهٔ دیگر (نه لزوماً پزشک) صورت گیرد؛ به همین دلیل بهتر است افرادِ نزدیکِ بیمارانِ دیابتیِ پرخطر، پیش از نیازِ واقعی، نحوهٔ آماده‌سازی و تزریقِ این کیت را از پزشک یا داروساز یاد بگیرند. بلافاصله پس از تزریق، بیمار را به پهلو بخوابانید، چون ممکن است پس از به‌هوش‌آمدن دچارِ تهوع یا استفراغ شود؛ به‌محضِ اینکه بیمار به‌هوش آمد و توانست ببلعد، باید یک منبعِ قندِ سریع‌اثر و سپس یک وعدهٔ غذاییِ حاویِ کربوهیدراتِ پایدار به او داد تا از افتِ دوبارهٔ قندِ خون جلوگیری شود. اگر بیمار پس از تزریق به‌هوش نیامد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفته شود.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

افت شدید قند خون در بیمار دیابتیِ تحت درمان با انسولین (هیپوگلیسمی شدید)

بزرگسالان۱ میلی‌گرم به‌صورت تزریق زیرجلدی، عضلانی یا وریدی؛ اگر پس از ۱۵ دقیقه پاسخ کافی ایجاد نشد، یک دوز دیگر ممکن است لازم باشد.
کودکانوزن کمتر از ۲۵ کیلوگرم: ۰٫۵ میلی‌گرم؛ وزن ۲۵ کیلوگرم یا بیشتر: ۱ میلی‌گرم، به‌صورت تزریق زیرجلدی، عضلانی یا وریدی.

پس از بازسازی با حلال همراه، محلول را فوراً مصرف کنید و بلافاصله کمک اورژانسی بگیرید؛ پس از بازگشت هوشیاری و توانایی بلع، کربوهیدرات خوراکی بدهید. در فرد بیهوش چیزی از راه دهان ندهید.

مهار موقت حرکات دستگاه گوارش برای کمک به تصویربرداری تشخیصی

بزرگسالانبرای معده، دوازدهه و رودهٔ باریک: ۰٫۲ تا ۰٫۵ میلی‌گرم وریدی یا ۱ میلی‌گرم عضلانی؛ برای رودهٔ بزرگ: ۰٫۵ تا ۰٫۷۵ میلی‌گرم وریدی یا ۱ تا ۲ میلی‌گرم عضلانی، معمولاً درست پیش از تصویربرداری.

فقط در مرکز درمانی و زیر نظر پزشک مصرف شود؛ در بیماران دیابتی قند خون و در بیماران قلبی نبض و فشارخون پایش شود. پس از پایان کار، در فرد ناشتا و در صورت مجاز بودن، کربوهیدرات خوراکی داده شود.

مسمومیت شدید با مسدودکننده‌های بتا یا مسدودکننده‌های کانال کلسیم

بزرگسالان۳ تا ۱۰ میلی‌گرم به‌صورت تزریق وریدی آهسته طی ۳ تا ۵ دقیقه؛ در صورت نیاز، سپس انفوزیون وریدی ۲ تا ۵ میلی‌گرم در ساعت، با تنظیم بر پایهٔ پاسخ همودینامیک.
کودکان۰٫۰۵ تا ۰٫۱۵ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم به‌صورت تزریق وریدی؛ تکرار یا انفوزیون فقط طبق پروتکل سم‌شناسی و با پایش مداوم.

فقط در بیمارستان و به‌عنوان درمان کمکی انجام شود؛ پایش نوار قلب، فشارخون، قند و پتاسیم ضروری است. تهوع و استفراغ شایع است و در مسمومیت با مسدودکننده‌های کانال کلسیم پاسخ ممکن است متغیر باشد.

تنظیم دوز: این دوزها کلی و معمول‌اند و پزشک دوز دقیق را با توجه به سن، وزن، شدت وضعیت و عملکرد کلیه و کبد تعیین می‌کند. در سالمندان و نارسایی کلیه یا کبد، تعدیل روتین دوز گلوکاگون معمولاً لازم نیست؛ بااین‌حال در گرسنگی طولانی، سوءتغذیه، نارسایی غدهٔ فوق‌کلیوی یا هیپوگلیسمی مزمن، به‌علت کاهش ذخایر گلیکوژن کبدی ممکن است پاسخ ناکافی باشد و در صورت عدم پاسخ، گلوکز وریدی و مراقبت اورژانسی لازم است.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • اگر پیش‌تر به گلوکاگون یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت نشان داده‌اید، حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
  • اگر سابقهٔ تومورِ غدهٔ فوقِ کلیه به نامِ فئوکروموسیتوم دارید، تزریقِ گلوکاگون می‌تواند فشارِ خون را به‌طورِ خطرناکی بالا ببرد؛ حتماً پیش از هر چیز پزشک را در جریان بگذارید.
  • اگر سابقهٔ تومورِ انسولین‌ساز (انسولینوما)، افتِ مزمنِ قندِ خون، سوءِتغذیهٔ شدید، گرسنگیِ طولانی یا نارساییِ غدهٔ فوقِ کلیه دارید، به پزشک بگویید، چون در این شرایط ذخیرهٔ قندِ کبد ممکن است کم باشد و اثرِ دارو کاهش یابد.
  • فهرستِ همهٔ داروها و مکمل‌هایتان، به‌ویژه داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مانندِ وارفارین، را با پزشک در میان بگذارید.
  • در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
  • تاریخِ انقضای کیتِ گلوکاگون را به‌طورِ دوره‌ای بررسی کنید تا در لحظهٔ اورژانس، دارو قابلِ استفاده باشد.
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • تهوع
  • استفراغ، به‌ویژه پس از به‌هوش‌آمدن
  • سردرد
  • قرمزی، تورم یا دردِ خفیف در محلِ تزریق
  • افزایشِ گذرای ضربانِ قلب
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیر، خارشِ گسترده، تورمِ صورت یا گلو و مشکل در تنفس — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
  • عدمِ بازگشتِ هوشیاری ظرفِ چند دقیقه پس از تزریق — بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
  • علائمِ فشارِ خونِ بسیار بالا مانندِ سردردِ شدیدِ ناگهانی، تاریِ دید یا تپشِ شدیدِ قلب، به‌خصوص در افرادی با مشکلِ غدهٔ فوقِ کلیه — نیازمندِ مراجعهٔ فوری به پزشک یا اورژانس است.
  • بازگشتِ افتِ قندِ خون در ساعاتِ بعد، به‌ویژه اگر فرد پس از به‌هوش‌آمدن غذای کافی نخورده باشد — باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

گلوکاگون می‌تواند اثرِ داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مانندِ وارفارین را تقویت کند و خطرِ خونریزی را افزایش دهد، به‌ویژه اگر بیش از یک‌بار تزریق شود. برخی داروهای ضدِدرد و ضدِالتهابِ خاص مانندِ ایندومتاسین ممکن است اثرِ بالابرندهٔ قندِ خونِ گلوکاگون را کم کنند یا حتی زمینه‌سازِ افتِ قند شوند. از آنجا که گلوکاگون معمولاً در کنارِ انسولین در مدیریتِ دیابت به‌کار می‌رود، هماهنگی با پزشک دربارهٔ استفادهٔ هم‌زمان اهمیت دارد. فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌های خود را به پزشک و داروساز بگویید تا خطرِ تداخل‌های ناخواسته کاهش یابد.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

گلوکاگون نسخهٔ ساختگیِ هورمونی است که بدن به‌طورِ طبیعی در دورانِ بارداری هم می‌سازد؛ افتِ شدیدِ قندِ خون در بارداری می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد، به همین دلیل در موقعیت‌های اورژانسی معمولاً فایدهٔ درمان بیش از نگرانی‌های احتمالی در نظر گرفته می‌شود. چون گلوکاگون یک پروتئین است، انتظار می‌رود در دستگاهِ گوارشِ نوزاد تجزیه شود و ورودِ آن به شیرِ مادر نگرانیِ چندانی ایجاد نکند؛ با این‌همه، مادرانِ باردار یا شیرده بهتر است پیش از هر استفاده یا در اولین فرصتِ ممکن پس از تزریقِ اورژانسی، پزشکِ خود را در جریان بگذارند.

۱۰

نگهداری

کیتِ گلوکاگون را طبقِ دستورِ روی بستهٔ همان محصول نگه دارید؛ برخی نیاز به نگهداری در یخچال دارند و برخی دیگر تا مدتی در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب قابلِ نگهداری‌اند. دارو را فریز نکنید و همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. چون این دارو برای موقعیت‌های اورژانسی است، تاریخِ انقضای آن را هرازگاهی بررسی کنید تا در لحظهٔ نیاز، از سالم‌بودنش مطمئن باشید. پس از ترکیبِ پودر با حلال، محلولِ آماده‌شده را بی‌درنگ تزریق کنید و باقیماندهٔ آن را دور بریزید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی برای محلول1 mg
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
گلوکاژن GLUCAGEN
1 VIAL in 1 BOX · 1 Amb a 1 units in 1 AMPULE
Novo Nordisk
تزریقی برای محلول
گلوکاژن هایپوکیت GLUCAGEN HYPOKIT
1 CURIE in 1 AMPULE · 1 MILLIGRAM in 1 AMPULE · 1 VIAL, GLASS in 1 BOX
Novo Nordisk
تزریقی برای محلول
گلوکاگون GLUCAGON
1 Amb a 1 units in 1 AMPULE
Novo Nordisk
تزریقی برای محلول
گلوکاژن GLUCAGEN
1 AMPULE in 1 BOX
Novo Nordisk As
تزریقی برای محلول
گلوکاژن هایپوکیت GLUCAGEN HYPOKIT
1 VIAL, GLASS in 1 BOX
Novonordisk
تزریقی برای محلول
گلوکاگون GLUCAGON
1 VIAL, GLASS in 1 BOX · 1 MILLILITER in 1 KIT
Novonordisk
تزریقی برای محلول
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا گلوکاگون همان انسولین است؟
خیر، دقیقاً برعکس. انسولین قندِ خون را پایین می‌آورد، اما گلوکاگون با آزادسازیِ قندِ ذخیره‌شده در کبد، قندِ خون را بالا می‌برد. گلوکاگون فقط برای درمانِ اورژانسیِ افتِ شدیدِ قند به‌کار می‌رود، نه برای مدیریتِ روزانهٔ دیابت.
۰۲چه کسانی باید یاد بگیرند چطور گلوکاگون تزریق کنند؟
بهتر است اعضای خانواده، دوستانِ نزدیک یا همکارانِ افرادِ دیابتیِ تحتِ درمان با انسولین، به‌خصوص کسانی که سابقهٔ افتِ شدیدِ قند دارند، پیش از هر اورژانسی نحوهٔ آماده‌سازی و تزریقِ این کیت را از پزشک یا داروساز یاد بگیرند. این آموزشِ ازپیش می‌تواند در لحظهٔ بحرانی نقشِ نجات‌بخشی داشته باشد.
۰۳بعد از تزریقِ گلوکاگون چه باید کرد؟
به‌محضِ اینکه فرد به‌هوش آمد و توانست ببلعد، باید یک منبعِ قندِ سریع‌اثر و سپس یک وعدهٔ غذاییِ سبک به او داد تا قندِ خون دوباره افت نکند. اگر فرد پس از چند دقیقه هنوز به‌هوش نیامده بود، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.
۰۴آیا محلولِ آماده‌شدهٔ گلوکاگون را می‌شود برای دفعهٔ بعد نگه داشت؟
خیر. محلول باید بلافاصله پس از ترکیبِ پودر با حلال تزریق شود و باقیماندهٔ آن دور ریخته شود. نگهداریِ محلولِ آماده‌شده برای استفادهٔ بعدی توصیه نمی‌شود.
۰۵آیا گلوکاگون برای همه بی‌خطر است؟
در بیشترِ موارد بله، اما افرادی با سابقهٔ فئوکروموسیتوم یا تومورِ انسولین‌ساز باید پیش از هر تزریقی حتماً پزشک را در جریان بگذارند، چون در این شرایطِ خاص دارو می‌تواند خطرناک یا کم‌اثر باشد.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه H04AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.