گلاتیرامر استات
گلاتیرامر استات یک داروی تزریقی و تعدیلکنندهٔ سیستم ایمنی است که در طبقهبندی داروییِ ضدسرطان و ایمنی قرار میگیرد. این دارو با تغییر پاسخ ایمنی، التهاب مرتبط با اماس را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای درمان شکلهای عودکنندهٔ اماس و کاهش تعداد عودها و فعالیت بیماری به کار میرود. در برخی بزرگسالان با سندرم بالینی منفرد یا اماس پیشروندهٔ ثانویهٔ فعال نیز ممکن است با نظر متخصص تجویز شود.
این دارو فقط زیر پوست تزریق میشود و قدرتهای ۲۰ و ۴۰ میلیگرمی آن قابل جایگزینی خودسرانه نیستند. حساسیت شدید ممکن است حتی پس از ماهها یا سالها رخ دهد؛ تورم صورت یا گلو، تنگی نفس، کهیر گسترده، غش یا مشکل بلع نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
اگر سابقهٔ حساسیت به گلاتیرامر استات یا مانیتول، بیماری کبد یا کلیه، بارداری یا قصد بارداری، یا شیردهی دارید، پیش از شروع یا تغییر درمان اطلاع دهید. درد قفسهٔ سینهٔ شدید یا ماندگار، گودی یا زخم محل تزریق، یا زردی و ادرار تیره نیازمند ارزیابی پزشکی است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گلاتیرامر استات یک داروی تزریقیِ تعدیلکنندهٔ سیستم ایمنی و تغییردهندهٔ روند بیماری در اماس است؛ عنوان «ضدسرطان و ایمنی» فقط طبقهبندی دارویی آن است و کاربرد اصلیاش اماس است. این ماده از زنجیرههای مصنوعیِ چند اسیدآمینه ساخته شده است؛ سازوکار دقیق آن کاملاً روشن نیست، اما تصور میشود پاسخ برخی سلولهای ایمنی را تغییر دهد تا التهاب آسیبزننده به پوشش اعصاب کمتر شود. هدف اصلی آن کاهش عودها و فعالیت بیماری در شکلهای عودکنندهٔ اماس است، نه درمان فوری حملهٔ حاد یا رفع کامل بیماری. فرآوردهٔ تزریقی آن در سرنگهای آماده با قدرتهای ۲۰ و ۴۰ میلیگرم در هر میلیلیتر عرضه میشود و این دو قدرت برنامهٔ مصرف یکسانی ندارند. در ایران با نامهای تجاری گلاتیرامر، اکتیرامر، سینومر و اسویمر عرضه میشود؛ نام تجاری و سازنده ممکن است متفاوت باشد.
موارد مصرف
- درمان شکلهای عودکنندهٔ اماس در بزرگسالان
- کاهش تعداد عودها و فعالیت بیماری در اماس عودکننده-فروکشکننده
- درمان سندرم بالینی منفرد، یعنی نخستین رویداد بالینی سازگار با اماس، در صورت تشخیص متخصص
- در برخی بیماران مبتلا به اماس پیشروندهٔ ثانویهٔ فعال، طبق نظر متخصص
روش مصرف
گلاتیرامر استات فقط بهصورت تزریق زیرجلدی و طبق قدرت و برنامهٔ درجشده در نسخه استفاده میشود؛ آن را داخل رگ یا عضله تزریق نکنید. فرآوردههای ۲۰ و ۴۰ میلیگرم در یک میلیلیتر برنامهٔ یکسانی ندارند و قابل جابهجایی نیستند؛ مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان را خودسرانه تغییر ندهید و در صورت فراموشی، نوبت بعدی را دو برابر نکنید. نخستین تزریق بهتر است زیر نظر کادر درمان و پس از آموزش انجام شود. محلهای تزریق مانند شکم، ران، بازو و لگن را هر بار جابهجا کنید و روی پوست قرمز، کبود، سفت، زخمی، عفونی یا فرورفته تزریق نکنید. دستها و محل تزریق را طبق آموزش تمیز کنید، سرنگ را فقط یکبار به کار ببرید و آن را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید. پیش از تزریق، شفاف و بیرنگ تا کمی زرد بودن محلول و نبود ذرات را بررسی کنید؛ سرنگ سرد را طبق بروشور همان فرآورده به دمای اتاق برسانید و اگر ذرات، تغییررنگ یا یخزدگی دیده شد، آن را استفاده نکنید. این دارو به غذا وابسته نیست و جزئیات آموزش تزریق، دفع سرنگ و نوبت فراموششده را از داروساز یا پزشک بپرسید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به گلاتیرامر استات، مانیتول یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، یا پس از تزریق دچار واکنش شدید شدهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید؛ حساسیت شناختهشده به این دارو یا مانیتول مانع مصرف است.
- سابقهٔ بیماری کبد، التهاب کبد یا زردی، مصرف زیاد الکل، و داروهای بالقوه آسیبرسان به کبد را مطرح کنید؛ آسیب کبدی نادر اما گاهی شدید گزارش شده است.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای اماس، داروهای تعدیلکننده یا سرکوبکنندهٔ ایمنی، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید.
- اگر بیماری کلیه دارید، زیر ۱۸ سال هستید یا سالمند هستید، تصمیم درمان و پایش باید اختصاصی باشد، زیرا اطلاعات کافی برای این گروهها محدود است.
- اگر از وسیلهٔ خودتزریق استفاده میکنید، سازگاری آن با برند و قدرت سرنگ را بررسی کنید؛ وسیلهٔ ناسازگار ممکن است به تزریق ناقص یا خطای دارویی منجر شود.
عوارض احتمالی
- واکنش محل تزریق مانند درد، قرمزی، تورم، خارش، التهاب، برجستگی یا سفتی، که اغلب خفیف است
- گرگرفتگی و احساس گرما، معمولاً کوتاهمدت پس از تزریق
- بثورات پوستی یا خارش
- تپش قلب یا احساس اضطراب کوتاهمدت پس از تزریق
- تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینهٔ گذرا پس از تزریق؛ اگر شدید یا ماندگار شد، نشانهٔ هشدار است
- تهوع یا استفراغ
- حساسیت شدید: کهیر یا بثورات گسترده، تورم لب، صورت، زبان یا گلو، خسخس و تنگی نفس ناگهانی، مشکل بلع یا صحبت، سرگیجه شدید، غش یا تشنج. تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این واکنش حتی پس از سالها درمان هم ممکن است رخ دهد.
- درد یا فشار قفسهٔ سینهٔ شدید، غیرمعمول یا ماندگار، یا تپش قلب و تنگی نفس قابلتوجه. نوبتهای بعدی را تا ارزیابی کادر درمان انجام ندهید و اگر علائم شدید است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- آسیب محل تزریق شامل فرورفتگی ماندگار، زخم، تاول، تغییر رنگ شدید یا سیاهشدن پوست. در آن ناحیه دوباره تزریق نکنید و برای ارزیابی سریع پزشکی مراجعه کنید.
- نشانههای آسیب کبدی مانند تهوع یا بیاشتهایی مداوم، خستگی شدید، ادرار تیره، مدفوع روشن، زردی پوست یا چشم، خونریزی آسان، گیجی یا خوابآلودگی. همان روز با پزشک تماس بگیرید و در صورت گیجی شدید یا بدترشدن حال، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی شناختهشدهای برای گلاتیرامر استات مطرح نیست، چون دارو زیرجلدی است. تداخلهای دارویی آن بهطور کامل بررسی نشدهاند، اما شواهد بالینی تداخل مهمی با درمانهای رایج اماس یا دورههای کوتاه کورتون نشان نمیدهند؛ با این حال، مصرف همزمان با داروهای دیگرِ تعدیلکننده یا سرکوبکنندهٔ ایمنی باید با نظر متخصص انجام شود. در بیماری کبدی، مصرف زیاد الکل یا همراهی داروهای آسیبرسان به کبد، موضوع آسیب کبدی اهمیت بیشتری پیدا میکند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای مشاهدهای موجود تا امروز افزایش مشخصی در ناهنجاریهای مادرزادی، سقط یا عوارض نامطلوب مادر و جنین را در اثر گلاتیرامر استات نشان ندادهاند، اما تصمیم به شروع یا ادامهٔ آن باید بر اساس وضعیت اماس و نظر متخصص زنان و مغز و اعصاب باشد. دربارهٔ وجود دارو در شیر انسان دادهٔ مستقیم کافی نداریم؛ بااینحال، بهدلیل تجزیهٔ قابلتوجه دارو در محل تزریق و جذب خوراکی کم، انتظار نمیرود مقدار بالینی مهمی به شیرخوار برسد. در صورت بارداری یا قصد شیردهی، درمان را خودسرانه قطع یا شروع نکنید و برنامهٔ تغذیهٔ نوزاد را با پزشک هماهنگ کنید.
نگهداری
سرنگها را در بستهبندی اصلی، در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگه دارید؛ هرگز منجمد نکنید و در معرض گرما یا نور شدید نگذارید. اگر نگهداری در یخچال ممکن نبود، فقط مدت و دمای مجاز درجشده روی جعبهٔ همان سازنده را رعایت کنید، زیرا شرایط فرآوردهها ممکن است متفاوت باشد. تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید، دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و سرنگ مصرفشده را در محفظهٔ مخصوص اجسام تیز بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 20 mg / 1mL |
| تزریقی | 40 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلاتیرامر استات اماس را درمان قطعی میکند؟
۰۲بعد از تزریق گرگرفتگی یا درد قفسهٔ سینه داشتم؛ چه کنم؟
۰۳آیا میتوانم سرنگ ۲۰ و ۴۰ میلیگرمی را جای هم استفاده کنم؟
۰۴چرا محل تزریق گود یا سفت شده است؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوانم گلاتیرامر استات را ادامه دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۸ سازنده، در گروه L03AX13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.