سیترات گالیوم-۶۷
سیترات گالیوم-۶۷ یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی برای تصویربرداری پزشکی هستهای است. این ماده در برخی نواحی التهاب، عفونت و بعضی تومورها تجمع مییابد تا محل درگیری در تصویر مشخصتر شود.
بیشتر برای کمک به یافتن محل برخی عفونتها و التهابهای عمقی، بررسی تب با علت نامشخص و ارزیابی بعضی تومورها به کار میرود. نتیجهٔ اسکن باید همراه با علائم، معاینه و آزمایشهای بیمار تفسیر شود.
این فرآورده فقط برای تصویربرداری است و درمانکنندهٔ عفونت یا سرطان نیست؛ تزریق آن باید در مرکز مجاز پزشکی هستهای انجام شود. بارداری، شیردهی و نیاز به تماس نزدیک با کودکان یا زنان باردار را پیش از تزریق اعلام کنید.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، شیرده هستید، بیماری کلیه یا کبد دارید، یا اخیراً تصویربرداری دیگری انجام دادهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید. دربارهٔ داروهای مصرفی و مراقبتهای پرتویی پس از تزریق نیز از تیم پزشکی هستهای راهنمایی بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیترات گالیوم-۶۷، که با نام تجاری «گالیوم» نیز عرضه میشود، یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی از گروه سایر رادیوداروهای تشخیصی برای التهاب و عفونت است. گالیوم-۶۷ بهدلیل رفتار شیمیایی شبیه آهن با پروتئینهای حامل آهن جابهجا میشود و در برخی کانونهای التهاب، عفونت و بعضی تومورها تجمع پیدا میکند. پرتو گامای آن با دوربین پزشکی هستهای ثبت میشود. چون این تجمع اختصاصی نیست، نتیجهٔ مثبت یا منفی بهتنهایی وجود یا نبود بیماری را ثابت نمیکند.
موارد مصرف
- کمک به یافتن محل برخی عفونتها و کانونهای التهاب
- کمک به بررسی تب با علت نامشخص در موارد منتخب
- کمک به تشخیص و تعیین گستردگی لنفوم هوچکین و غیرهوچکین
- کمک به بررسی برخی سرطانهای ریه و درگیریهای اطراف آن
- کمک به ارزیابی پاسخ به درمان یا عود بعضی تومورها، طبق نظر متخصص
- کمک به بررسی برخی بیماریهای التهابی مانند سارکوئیدوز
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق وریدی و معمولاً در یک نوبت، توسط پزشک یا کارکنان آموزشدیدهٔ پزشکی هستهای تجویز و تزریق میشود و برای مصرف خانگی نیست. مقدار فعالیت و زمان تصویربرداری بر اساس نسخه و پروتکل مرکز تعیین میشود؛ ممکن است تصاویر طی چند ساعت تا چند روز و گاهی در بیش از یک نوبت گرفته شوند. اگر محدودیت مایعات ندارید، نوشیدن مایعات کافی و تخلیهٔ مرتب مثانه معمولاً به کاهش ماندگاری ماده در بدن کمک میکند. برای بعضی بررسیهای شکمی ممکن است مرکز مصرف ملین یا تنقیه را توصیه کند؛ خودسرانه شروع نکنید. پس از تزریق، دستور مرکز دربارهٔ کاهش تماس نزدیک و طولانی با کودکان خردسال و زنان باردار را رعایت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
برخی عفونتها و کانونهای التهاب
برای کاهش فعالیت روده و احتمال یافتهٔ کاذب مثبت، ملین و/یا تنقیهٔ روزانه از روز تزریق تا آخرین تصویربرداری، فقط طبق دستور مرکز پزشکی هستهای انجام شود.
تب با علت نامشخص در موارد منتخب
این بررسی کمکتشخیصی است و بهتنهایی عفونت یا التهاب را اثبات یا رد نمیکند؛ تفسیر باید همراه با معاینه، آزمایشها و سایر تصویربرداریها انجام شود. آمادهسازی روده طبق دستور مرکز پزشکی هستهای باشد.
برخی لنفومهای هوچکین و غیرهوچکین
جذب گالیوم بین تومور و التهاب افتراق قطعی نمیدهد. در لنفوم لنفوسیتی ممکن است جذب برای تصویربرداری کافی نباشد و استفاده از این روش توصیه نمیشود؛ تفسیر باید با نظر متخصص و سایر بررسیها انجام شود.
برخی سرطانهای ریه و درگیریهای اطراف آن
نتیجه برای تعیین محل و وسعت بیماری باید همراه با سایر روشهای تصویربرداری و ارزیابی تخصصی تفسیر شود؛ جذب غیراختصاصی ریوی نیز ممکن است دیده شود.
ارزیابی پاسخ به درمان یا عود برخی تومورها
تفسیر پاسخ به درمان یا عود به مقایسهٔ تصاویر در زمان مناسب و نظر متخصص پزشکی هستهای و پزشک درمانگر نیاز دارد.
سارکوئیدوز و برخی بیماریهای التهابی
یافتهٔ مثبت یا منفی بهتنهایی تشخیص یا فعالیت بیماری را قطعی نمیکند و باید با ارزیابی بالینی و سایر روشهای تصویربرداری تفسیر شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری میدهید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید؛ در صورت امکان، روش تصویربرداری بدون پرتو ممکن است بررسی شود.
- اگر شیرده هستید یا قصد شیردهی دارید، پیش از مراجعه اطلاع دهید؛ ممکن است توقف موقت یا طولانیتر شیردهی لازم باشد.
- سابقهٔ حساسیت به رادیوداروها، فرآوردههای تزریقی یا نگهدارندههایی مانند الکل بنزیلیک را بگویید.
- بیماری کلیه یا کبد، کمآبی بدن، محدودیت مصرف مایعات یا مشکل در دفع ادرار را اطلاع دهید؛ این شرایط میتوانند پرتودهی بدن را افزایش دهند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای شیمیدرمانی، کورتونها، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، آهن، داروهای روانپزشکی و هورمونی را همراه داشته باشید.
- اگر دارو برای کودک یا نوجوان، بهخصوص شیرخوار یا نوزاد نارس، در نظر گرفته شده است، ضرورت و ایمنی آن باید جداگانه توسط متخصص پزشکی هستهای ارزیابی شود.
عوارض احتمالی
- احساس گرما یا گرگرفتگی گذرا، معمولاً خفیف
- قرمزی پوست، خارش یا کهیر محدود
- تهوع
- سرگیجه یا سبکیسر
- تورم لبها، زبان، صورت یا گلو، گرفتگی صدا یا مشکل بلع: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ اگر در مرکز هستید فوراً به کارکنان اطلاع دهید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، خسخس سینه، احساس خفگی یا کبودی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- غش، افت فشار، سرگیجهٔ شدید یا ضعف ناگهانی همراه با بثورات یا خارش: احتمال واکنش شدید حساسیتی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده یا قرمزی منتشر همراه با بدحالشدن: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای شیمیدرمانی، کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، فرآوردههای آهن، بعضی داروهای ضدتهوع، داروهای روانپزشکی و داروهای هورمونی میتوانند پخش گالیوم و نتیجهٔ تصویربرداری را تغییر دهند. مواد حاجب و رادیوداروهای تصویربرداری دیگر نیز ممکن است بر زمانبندی یا تفسیر اسکن اثر بگذارند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک، داروساز و تیم پزشکی هستهای بگو و هیچ داروی تجویزی را خودسرانه قطع نکن. تداخل مشخصی با غذا یا الکل شناخته نشده است، اما دستور مرکز دربارهٔ آمادگی و مصرف مایعات را رعایت کن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گالیوم-۶۷ بهدلیل پرتوزایی و نیمهعمر نسبتاً طولانی، در بارداری معمولاً انجام نمیشود؛ اگر احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید تا ضرورت بررسی یا روش جایگزین ارزیابی شود. این ماده وارد شیر مادر میشود و شیردهی پس از تزریق ممکن است برای چند هفته متوقف شود یا در برخی شرایط قطع کامل لازم باشد؛ مدت دقیق به فرآورده و دستور مرکز بستگی دارد. در زمان توقف، شیر دوشیدهشده را به نوزاد ندهید و زمان ازسرگیری شیردهی را از پزشک پزشکی هستهای بپرسید.
نگهداری
این فرآورده باید فقط در مرکز مجاز، در دمای کنترلشدهٔ اتاق، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، داخل بستهٔ اصلی و محفظهٔ حفاظدار نگهداری شود؛ نگهداری خانگی مناسب نیست. تاریخ و ساعت کالیبراسیون و انقضا باید پیش از استفاده بررسی شود. ویال و مواد باقیمانده نیز باید طبق مقررات مواد پرتوزا، دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول نگهداری و دفع شوند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱گالیوم-۶۷ برای درمان سرطان یا عفونت استفاده میشود؟
۰۲چرا تصویربرداری با گالیوم-۶۷ ممکن است چند روز طول بکشد؟
۰۳آیا بعد از تزریق باید آب بیشتری بخورم یا ملین مصرف کنم؟
۰۴بعد از تزریق میتوانم کنار کودک یا زن باردار باشم؟
۰۵اگر شیرده باشم، میتوانم پس از اسکن دوباره شیردهی کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09HX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.