سیترات گالیوم-۶۷
سیترات گالیوم-۶۷ یک رادیوداروی تشخیصی پرتوزا است که پس از تزریق وریدی برای تصویربرداری پزشکی هستهای به کار میرود. این ماده در بعضی تومورها و کانونهای التهاب یا عفونت تجمع پیدا میکند.
بیشتر برای کمک به بررسی بیماری هوچکین، برخی لنفومها، بعضی سرطانهای ریه و کانونهای حاد التهاب یا عفونت استفاده میشود. این اسکن بخشی از روند تشخیص است، نه درمان.
این فرآورده پرتوزا و صرفاً تشخیصی است و باید توسط تیم آموزشدیدهٔ پزشکی هستهای تزریق و مدیریت شود. جذب گالیوم بهتنهایی سرطان را ثابت نمیکند و ممکن است در التهاب هم دیده شود.
پیش از تزریق، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه یا کبد، حساسیت قبلی و هر دارو یا تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب را اعلام کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا غش پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیترات گالیوم-۶۷، که در ایران با نام تجاری «گالیوم» شناخته میشود، یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی برای بررسی التهاب، عفونت و بعضی بیماریهای بدخیم است. این ماده پس از تزریق وریدی، بهدلیل رفتار شبیه آهن و اتصال به برخی پروتئینهای حامل آهن، در بعضی تومورها و کانونهای التهاب یا عفونت تجمع پیدا میکند. دوربین ویژهٔ پزشکی هستهای پرتو گامای آن را ثبت میکند تا محل و گستردگی احتمالی ضایعه بررسی شود. جذب گالیوم بهتنهایی بین تومور و التهاب حاد فرق نمیگذارد و نتیجه باید با سایر بررسیها تفسیر شود. در بعضی انواع لنفوم جذب کافی رخ نمیدهد؛ بنابراین نتیجهٔ منفی نیز همیشه بیماری را رد نمیکند.
موارد مصرف
- کمک به نشاندادن وجود و گستردگی بیماری هوچکین
- کمک به بررسی برخی لنفومها
- کمک به ارزیابی بعضی سرطانهای ریه و راههای هوایی
- کمک به یافتن برخی کانونهای حاد التهاب یا عفونت
- کمک به بررسی کانون التهاب در تب با علت نامشخص، در موارد منتخب
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف خانگی نیست و فقط بهصورت تزریق وریدی، معمولاً در یک نوبت، توسط پزشک یا پرستار آموزشدیده در بخش پزشکی هستهای داده میشود؛ مقدار فعالیت را متخصص بر اساس هدف اسکن و شرایط شما تعیین میکند. تصویربرداری ممکن است از چند ساعت تا چند روز بعد و گاهی در چند نوبت انجام شود، بنابراین وقتهای تعیینشده را از دست ندهید. نیاز به ناشتا بودن، مصرف مایعات یا پاکسازی روده به نوع بررسی بستگی دارد؛ اگر مرکز توصیه کرد، در صورت نداشتن محدودیت مایعات آب بنوشید و ادرار کنید و ملین یا تنقیه را فقط طبق دستور انجام دهید. داروهای معمولتان را خودسرانه قطع نکنید و هر دستور دربارهٔ زمانبندی آنها را از مرکز بگیرید. تا مدتی که تیم پزشکی هستهای اعلام میکند، تماس نزدیک و طولانی با زنان باردار و کودکان خردسال را محدود کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ارزیابی وجود و گستردگی بیماری هوچکین
تصویربرداری توموری معمولاً حدود ۴۸ ساعت پس از تزریق انجام میشود؛ بر اساس پروتکل مرکز و شرایط بیمار، ممکن است از ۶ تا ۱۲۰ ساعت پس از تزریق انجام شود. برای کاهش فعالیت روده، طبق دستور مرکز ممکن است از روز تزریق تا پایان تصویربرداری ملین روزانه و/یا تنقیه توصیه شود.
بررسی برخی لنفومها
تصویربرداری توموری معمولاً حدود ۴۸ ساعت پس از تزریق انجام میشود؛ بر اساس پروتکل مرکز و شرایط بیمار، ممکن است از ۶ تا ۱۲۰ ساعت پس از تزریق انجام شود. برای کاهش فعالیت روده، طبق دستور مرکز ممکن است از روز تزریق تا پایان تصویربرداری ملین روزانه و/یا تنقیه توصیه شود.
ارزیابی بعضی سرطانهای ریه و راههای هوایی
تصویربرداری توموری معمولاً حدود ۴۸ ساعت پس از تزریق انجام میشود؛ بر اساس پروتکل مرکز و شرایط بیمار، ممکن است از ۶ تا ۱۲۰ ساعت پس از تزریق انجام شود. برای کاهش فعالیت روده، طبق دستور مرکز ممکن است از روز تزریق تا پایان تصویربرداری ملین روزانه و/یا تنقیه توصیه شود.
یافتن برخی کانونهای حاد التهاب یا عفونت
زمان تصویربرداری بر اساس محل و نوع ضایعه و پروتکل مرکز تعیین میشود و ممکن است تصویربرداری زودهنگام و/یا تأخیری لازم باشد. برای کاهش فعالیت روده، طبق دستور مرکز ممکن است ملین روزانه و/یا تنقیه تا پایان تصویربرداری توصیه شود.
بررسی کانون التهاب در تب با علت نامشخص، در موارد منتخب
زمان تصویربرداری بر اساس پروتکل بررسی تب با علت نامشخص، محل احتمالی ضایعه و شرایط بیمار تعیین میشود و ممکن است تصویربرداری زودهنگام و/یا تأخیری لازم باشد. برای کاهش فعالیت روده، طبق دستور مرکز ممکن است ملین روزانه و/یا تنقیه تا پایان تصویربرداری توصیه شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا قاعدگیتان عقب افتاده است، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر شیرده هستید یا قصد شیردهی دارید، قبل از انجام اسکن موضوع را با مرکز پزشکی هستهای در میان بگذارید.
- هرگونه حساسیت دارویی، واکنش قبلی به تزریقهای رادیودارویی یا حساسیت به مواد نگهدارنده را اعلام کنید.
- بیماری کلیه یا کبد، کاهش ادرار، نارسایی قلبی، کمآبی بدن یا محدودیت مصرف مایعات را به پزشک بگویید.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه کورتونها، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، شیمیدرمانی، فرآوردههای آهن و داروهای هورمونی را ارائه کنید.
- اگر بیمار کودک یا نوجوان است، یا یبوست شدید، دیابت، تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، جراحی یا عفونت و التهاب اخیر داشته است، اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- این فرآورده معمولاً عارضهٔ شایعی ایجاد نمیکند.
- تهوع خفیف؛ بهندرت گزارش شده است.
- احساس گرما یا گرگرفتگی کوتاهمدت؛ بهندرت گزارش شده است.
- خارش، قرمزی یا دانههای پوستی خفیف؛ بهندرت گزارش شده است.
- تنگی نفس، خسخس، احساس بستهشدن گلو یا دشواری بلع: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم ناگهانی لبها، زبان، صورت یا گلو: فوراً به پرسنل پزشکی هستهای اطلاع دهید؛ پس از ترخیص، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، قرمزی منتشر، خارش شدید، سرگیجه شدید یا غش: اگر در مرکز هستید همان لحظه اطلاع دهید و اگر پس از خروج رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها میتوانند توزیع گالیوم را تغییر دهند و باعث کمرنگشدن کانون التهاب یا ایجاد نتیجهٔ کاذب شوند؛ از جمله کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، بعضی داروهای شیمیدرمانی، فرآوردههای آهن، برخی داروهای ضدتهوع یا روانپزشکی و داروهای هورمونی. مادهٔ حاجب برخی تصویربرداریها، بهویژه مادهٔ حاجب امآرآی در فاصلهٔ نزدیک به تزریق، نیز ممکن است تفسیر اسکن را تغییر دهد. تداخل غذایی یا الکلی مشخصی برای آن مطرح نشده است، اما فهرست کامل داروها، مکملها و زمان آخرین تصویربرداری را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری یا احتمال آن، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ بهدلیل پرتو یونساز، بررسیهای غیرضروری معمولاً به تعویق میافتند و فقط در صورت ضرورت روشن انجام میشوند. اگر پس از تزریق متوجه بارداری شدید، سریع به پزشک اطلاع دهید. گالیوم-۶۷ وارد شیر مادر میشود؛ در صورت تزریق، شیردهی معمولاً باید برای چند هفته و در بسیاری از دستورالعملها حدود ۳ تا ۴ هفته متوقف شود و شیر دوشیدهشده در این مدت مصرف نشود؛ زمان دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده معمولاً در دمای کنترلشدهٔ اتاق، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، داخل حفاظ مناسب و دور از دسترس کودکان نگهداری میشود. دارو نباید در منزل نگهداری یا جابهجا شود و تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون آن باید توسط کارکنان مرکز بررسی شود. دفع ویال و باقیماندهٔ آن فقط طبق مقررات مواد پرتوزا انجام میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیترات گالیوم-۶۷ سرطان یا عفونت را درمان میکند؟
۰۲چرا تصویربرداری بعد از تزریق با فاصله انجام میشود؟
۰۳آیا جذب گالیوم یعنی حتماً سرطان دارم؟
۰۴اگر باردار باشم یا شیر بدهم، میتوانم تزریق کنم؟
۰۵آیا داروهای روزانهام را قبل از اسکن قطع کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09HX01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.