فوسکارنت سدیم
فوسکارنت سدیم یک داروی ضدویروسیِ تزریقی از دستهٔ آنالوگهای پیروفسفات است که مستقیماً از تکثیرِ برخی ویروسها در بدن جلوگیری میکند.
این دارو عمدتاً برای درمانِ عفونتِ سیتومگالوویروس در چشم و سایر اندامها در افرادِ دارای نقصِ سیستمِ ایمنی، و نیز عفونتهای هرپسیِ مقاوم به داروهای معمول به کار میرود.
مهمترین نکته دربارهٔ فوسکارنت، اثرِ آن بر کلیهها و اختلال در املاحِ خون است؛ به همین دلیل در طولِ درمان، عملکردِ کلیه و سطحِ املاح باید مرتباً با آزمایشِ خون بررسی شود.
در صورتِ بروزِ کاهشِ حجمِ ادرار، گزگزِ اطرافِ دهان و انگشتان، تشنج، لرزشِ شدید، یا هرگونه زخم در ناحیهٔ تناسلی، باید سریع به پزشک یا تیمِ درمانی اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فوسکارنت سدیم دارویی ضدویروسی از خانوادهٔ آنالوگهای پیروفسفاتِ معدنی است که برخلافِ بسیاری از داروهای ضدویروسیِ رایج، بدون نیاز به فعالسازی توسط آنزیمهای ویروسی، مستقیماً آنزیمِ دیانایپلیمرازِ ویروس را مهار میکند. همین ویژگی باعث شده در عفونتهایی که به داروهای متداولتر مانند آسیکلوویر یا گانسیکلوویر مقاوم شدهاند نیز مؤثر باشد. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک، معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی، تجویز میشود. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، کنترلِ عفونتهای ویروسیِ خطرناک در بیمارانی است که بهدلیلِ بیماریِ زمینهای یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، سیستمِ دفاعیِ بدنشان تضعیف شده است.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ سیتومگالوویروسیِ شبکیهٔ چشم در بیمارانِ دارای نقصِ ایمنی (مانندِ مبتلایان به ایدز)
- درمانِ عفونتهای هرپس سیمپلکس (تبخال) که به داروی آسیکلوویر مقاوم شدهاند
- درمانِ عفونتهای سیتومگالوویروسی که به داروی گانسیکلوویر پاسخ ندادهاند
- کنترلِ عفونتهای ویروسیِ هرپسی و سیتومگالوویروسی در بیمارانِ پیوندِ عضو با سرکوبِ ایمنی
- درمانِ عفونتِ زونا (هرپس زوستر) مقاوم به درمان، در بیمارانِ دارای نقصِ شدیدِ ایمنی
روش مصرف
این دارو تنها بهصورتِ انفوزیونِ وریدیِ آهسته و کنترلشده، معمولاً با پمپِ انفوزیون و توسط کادرِ درمانی، تزریق میشود و مصرفِ خانگی یا خودسرانه ندارد. پیش و در حینِ هر نوبتِ تزریق، معمولاً مایعاتِ کافی برای محافظت از کلیهها به بیمار داده میشود. رعایتِ دقیقِ برنامهٔ زمانیِ نوبتهای تزریق و انجامِ آزمایشهای دورهایِ خون که پزشک تعیین میکند، برای اثربخشیِ درمان و پیشگیری از عوارض ضروری است. طولِ دورهٔ درمان و هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق را فقط پزشک مشخص میکند و نباید بدونِ هماهنگی با تیمِ درمانی نوبتی را حذف کرد یا درمان را قطع کرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
رتینیت ناشی از سیتومگالوویروس در بیماران دچار نقص ایمنی، بهویژه ایدز
فقط با انفوزیون وریدی کنترلشده، پمپ انفوزیون و هیدراتاسیون کافی تجویز شود؛ معاینهٔ منظم چشم ضروری است.
عفونت مخاطیـپوستی هرپس سیمپلکس مقاوم به آسیکلوویر در بیماران دچار نقص ایمنی
هر دوز باید با پمپ انفوزیون و طی حداقل یک ساعت، همراه با هیدراتاسیون کافی تجویز شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به فوسکارنت یا داروهای مشابه
- سابقهٔ بیماری یا نارساییِ کلیه
- سابقهٔ تشنج یا هر بیماریِ عصبیِ شناختهشده
- اختلالِ شناختهشده در سطحِ کلسیم، منیزیم، پتاسیم یا فسفرِ خون
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و سایر داروهای تزریقیِ مصرفی، بهویژه داروهای اثرگذار بر کلیه
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع و گاهی استفراغ
- سردرد
- خستگی و ضعفِ عمومی
- کاهشِ اشتها
- تبِ خفیف
- گزگزِ گذرا و خفیف در اطرافِ دهان یا نوکِ انگشتان
- کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار یا نشانههای آسیبِ کلیوی — باید فوراً به پزشک اطلاع داد
- تشنج، لرزشِ شدید یا گزگزِ گستردهٔ بدن که میتواند نشانهٔ افتِ شدیدِ املاحِ خون باشد — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
- زخم یا تحریکِ شدید در ناحیهٔ تناسلی — باید به تیمِ درمانی گزارش شود
- ضربانِ نامنظمِ قلب یا تپشِ محسوسِ قلب — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشک
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — با اورژانس تماس بگیرید
- رنگپریدگی، تنگیِ نفس یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی که میتواند نشانهٔ کمخونی یا کاهشِ سلولهای خونی باشد
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ فوسکارنت با سایر داروهای اثرگذار بر کلیه، مانندِ آمینوگلیکوزیدها، آمفوتریسین، سیکلوسپورین، تاکرولیموس یا برخی مسکنهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی، میتواند خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. مصرفِ همزمان با پنتامیدینِ تزریقی نیز خطرِ افتِ شدیدِ کلسیمِ خون را بیشتر میکند. داروهایی که ممکن است آستانهٔ تشنج را کاهش دهند نیز باید با احتیاطِ بیشتری در کنارِ فوسکارنت استفاده شوند، چون اختلالِ املاحِ ناشی از این دارو خود میتواند زمینهسازِ تشنج باشد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی و مطمئنی دربارهٔ بیخطر بودنِ فوسکارنت در بارداریِ انسان در دست نیست و مطالعاتِ حیوانی نگرانیهایی را نشان دادهاند؛ به همین دلیل این دارو تنها زمانی در بارداری به کار میرود که پزشک منافعِ درمان را از خطرهای احتمالی بیشتر بداند. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعاتِ محدودی وجود دارد و معمولاً در دورانِ مصرفِ این دارو شیردهی توصیه نمیشود؛ تصمیمِ نهایی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
فوسکارنت سدیم معمولاً توسط کادرِ درمانی در بیمارستان یا مرکزِ تزریق نگهداری و آمادهسازی میشود و بیمار بهطور معمول نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. اگر ویالِ دارو در اختیارِ شما قرار گیرد، آن را در دمای اتاق و دور از یخزدگی و نورِ مستقیم نگه دارید، از فریز کردنِ آن خودداری کنید و پیش از استفاده، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید. این دارو، مانندِ همهٔ داروها، باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 24 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا فوسکارنت باید حتماً بهصورتِ تزریقی و در بیمارستان مصرف شود؟
۰۲چرا در طولِ درمان با فوسکارنت اینقدر آزمایشِ خون لازم است؟
۰۳آیا فوسکارنت با گانسیکلوویر تفاوت دارد و چرا گاهی جایگزینِ هم میشوند؟
۰۴چرا برخی بیماران حین یا پس از تزریقِ فوسکارنت دچارِ زخم در ناحیهٔ تناسلی میشوند؟
۰۵اگر حینِ تزریق احساسِ گزگزِ اطرافِ دهان یا انگشتان کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه J05AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.