بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · عفونت و آنتی‌بیوتیک

فوسکارنت سدیم

Foscarnet Sodium
رده ATC J05AD01شکل تزریقیدوز 24 mg/1mLبرند در ایران ۴
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

فوسکارنت سدیم یک داروی ضدویروسیِ تزریقی از دستهٔ آنالوگ‌های پیروفسفات است که مستقیماً از تکثیرِ برخی ویروس‌ها در بدن جلوگیری می‌کند.

بیشتر برای چه؟

این دارو عمدتاً برای درمانِ عفونتِ سیتومگالوویروس در چشم و سایر اندام‌ها در افرادِ دارای نقصِ سیستمِ ایمنی، و نیز عفونت‌های هرپسیِ مقاوم به داروهای معمول به کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

مهم‌ترین نکته دربارهٔ فوسکارنت، اثرِ آن بر کلیه‌ها و اختلال در املاحِ خون است؛ به همین دلیل در طولِ درمان، عملکردِ کلیه و سطحِ املاح باید مرتباً با آزمایشِ خون بررسی شود.

کِی با پزشک تماس بگیرید

در صورتِ بروزِ کاهشِ حجمِ ادرار، گزگزِ اطرافِ دهان و انگشتان، تشنج، لرزشِ شدید، یا هرگونه زخم در ناحیهٔ تناسلی، باید سریع به پزشک یا تیمِ درمانی اطلاع داد.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Foscarnet
۰۲

معرفی دارو

فوسکارنت سدیم دارویی ضدویروسی از خانوادهٔ آنالوگ‌های پیروفسفاتِ معدنی است که برخلافِ بسیاری از داروهای ضدویروسیِ رایج، بدون نیاز به فعال‌سازی توسط آنزیم‌های ویروسی، مستقیماً آنزیمِ دی‌ان‌ای‌پلیمرازِ ویروس را مهار می‌کند. همین ویژگی باعث شده در عفونت‌هایی که به داروهای متداول‌تر مانند آسیکلوویر یا گان‌سیکلوویر مقاوم شده‌اند نیز مؤثر باشد. این دارو تنها به‌صورتِ تزریقِ وریدی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک، معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ درمانی، تجویز می‌شود. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، کنترلِ عفونت‌های ویروسیِ خطرناک در بیمارانی است که به‌دلیلِ بیماریِ زمینه‌ای یا داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی، سیستمِ دفاعیِ بدنشان تضعیف شده است.

۰۳

موارد مصرف

  • درمانِ عفونتِ سیتومگالوویروسیِ شبکیهٔ چشم در بیمارانِ دارای نقصِ ایمنی (مانندِ مبتلایان به ایدز)
  • درمانِ عفونت‌های هرپس سیمپلکس (تبخال) که به داروی آسیکلوویر مقاوم شده‌اند
  • درمانِ عفونت‌های سیتومگالوویروسی که به داروی گان‌سیکلوویر پاسخ نداده‌اند
  • کنترلِ عفونت‌های ویروسیِ هرپسی و سیتومگالوویروسی در بیمارانِ پیوندِ عضو با سرکوبِ ایمنی
  • درمانِ عفونتِ زونا (هرپس زوستر) مقاوم به درمان، در بیمارانِ دارای نقصِ شدیدِ ایمنی
۰۴

روش مصرف

این دارو تنها به‌صورتِ انفوزیونِ وریدیِ آهسته و کنترل‌شده، معمولاً با پمپِ انفوزیون و توسط کادرِ درمانی، تزریق می‌شود و مصرفِ خانگی یا خودسرانه ندارد. پیش و در حینِ هر نوبتِ تزریق، معمولاً مایعاتِ کافی برای محافظت از کلیه‌ها به بیمار داده می‌شود. رعایتِ دقیقِ برنامهٔ زمانیِ نوبت‌های تزریق و انجامِ آزمایش‌های دوره‌ایِ خون که پزشک تعیین می‌کند، برای اثربخشیِ درمان و پیشگیری از عوارض ضروری است. طولِ دورهٔ درمان و هرگونه تغییر در برنامهٔ تزریق را فقط پزشک مشخص می‌کند و نباید بدونِ هماهنگی با تیمِ درمانی نوبتی را حذف کرد یا درمان را قطع کرد.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

رتینیت ناشی از سیتومگالوویروس در بیماران دچار نقص ایمنی، به‌ویژه ایدز

بزرگسالانالقای درمان: ۶۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وریدی هر ۸ ساعت یا ۹۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم هر ۱۲ ساعت، به مدت ۲ تا ۳ هفته؛ سپس درمان نگهدارنده با ۹۰ تا ۱۲۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم، یک‌بار در روز.

فقط با انفوزیون وریدی کنترل‌شده، پمپ انفوزیون و هیدراتاسیون کافی تجویز شود؛ معاینهٔ منظم چشم ضروری است.

عفونت مخاطی‌ـ‌پوستی هرپس سیمپلکس مقاوم به آسیکلوویر در بیماران دچار نقص ایمنی

بزرگسالان۴۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وریدی هر ۸ یا ۱۲ ساعت، به مدت ۲ تا ۳ هفته یا تا بهبود ضایعات.

هر دوز باید با پمپ انفوزیون و طی حداقل یک ساعت، همراه با هیدراتاسیون کافی تجویز شود.

تنظیم دوز: فوسکارنت سمیت کلیوی و اختلالات الکترولیتی مهم ایجاد می‌کند؛ در نارسایی کلیه، سالمندان یا تغییرات کراتینین، دوز و فاصلهٔ تجویز باید با پایش مکرر کراتینین و کلسیم، منیزیم، پتاسیم و فسفات تنظیم شود. در همودیالیز رژیم استانداردی ندارد؛ دوز دقیق را پزشک بر اساس سن، وزن، شدت بیماری و وضعیت کلیه و کبد تعیین می‌کند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه سابقهٔ حساسیت به فوسکارنت یا داروهای مشابه
  • سابقهٔ بیماری یا نارساییِ کلیه
  • سابقهٔ تشنج یا هر بیماریِ عصبیِ شناخته‌شده
  • اختلالِ شناخته‌شده در سطحِ کلسیم، منیزیم، پتاسیم یا فسفرِ خون
  • بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری
  • فهرستِ کاملِ داروها، مکمل‌ها و سایر داروهای تزریقیِ مصرفی، به‌ویژه داروهای اثرگذار بر کلیه
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • حالتِ تهوع و گاهی استفراغ
  • سردرد
  • خستگی و ضعفِ عمومی
  • کاهشِ اشتها
  • تبِ خفیف
  • گزگزِ گذرا و خفیف در اطرافِ دهان یا نوکِ انگشتان
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • کاهشِ محسوسِ حجمِ ادرار یا نشانه‌های آسیبِ کلیوی — باید فوراً به پزشک اطلاع داد
  • تشنج، لرزشِ شدید یا گزگزِ گستردهٔ بدن که می‌تواند نشانهٔ افتِ شدیدِ املاحِ خون باشد — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
  • زخم یا تحریکِ شدید در ناحیهٔ تناسلی — باید به تیمِ درمانی گزارش شود
  • ضربانِ نامنظمِ قلب یا تپشِ محسوسِ قلب — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشک
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیرِ گسترده — با اورژانس تماس بگیرید
  • رنگ‌پریدگی، تنگیِ نفس یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی که می‌تواند نشانهٔ کم‌خونی یا کاهشِ سلول‌های خونی باشد

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

مصرفِ هم‌زمانِ فوسکارنت با سایر داروهای اثرگذار بر کلیه، مانندِ آمینوگلیکوزیدها، آمفوتریسین، سیکلوسپورین، تاکرولیموس یا برخی مسکن‌های ضدالتهابیِ غیراستروئیدی، می‌تواند خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. مصرفِ هم‌زمان با پنتامیدینِ تزریقی نیز خطرِ افتِ شدیدِ کلسیمِ خون را بیشتر می‌کند. داروهایی که ممکن است آستانهٔ تشنج را کاهش دهند نیز باید با احتیاطِ بیشتری در کنارِ فوسکارنت استفاده شوند، چون اختلالِ املاحِ ناشی از این دارو خود می‌تواند زمینه‌سازِ تشنج باشد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایت را پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروساز بگو.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

دادهٔ کافی و مطمئنی دربارهٔ بی‌خطر بودنِ فوسکارنت در بارداریِ انسان در دست نیست و مطالعاتِ حیوانی نگرانی‌هایی را نشان داده‌اند؛ به همین دلیل این دارو تنها زمانی در بارداری به کار می‌رود که پزشک منافعِ درمان را از خطرهای احتمالی بیشتر بداند. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعاتِ محدودی وجود دارد و معمولاً در دورانِ مصرفِ این دارو شیردهی توصیه نمی‌شود؛ تصمیمِ نهایی را حتماً با پزشک در میان بگذارید.

۱۰

نگهداری

فوسکارنت سدیم معمولاً توسط کادرِ درمانی در بیمارستان یا مرکزِ تزریق نگهداری و آماده‌سازی می‌شود و بیمار به‌طور معمول نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. اگر ویالِ دارو در اختیارِ شما قرار گیرد، آن را در دمای اتاق و دور از یخ‌زدگی و نورِ مستقیم نگه دارید، از فریز کردنِ آن خودداری کنید و پیش از استفاده، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید. این دارو، مانندِ همهٔ داروها، باید دور از دسترسِ کودکان نگهداری شود.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی24 mg / 1mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
فوسکاویر FOSCAVIR
1 VIAL in 1 BOX
Clinigen
تزریقی
فوسکارنت FOSCARNET
1 BOTTLE in 1 CARTON
Fresenius Kabi Austria GmbH
تزریقی
فوسکاویر FOSCAVIR
1 VIAL in 1 BOX
Fresenius Kabi Austria GmbH
تزریقی
اسکارنت SCARNET
1 BOTTLE in 1 CARTON
Genetec Lifesciences
تزریقی
وُکاروی VOCARVI
250 MILLILITER in 1 BAG
SteriMax Inc.
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا فوسکارنت باید حتماً به‌صورتِ تزریقی و در بیمارستان مصرف شود؟
فوسکارنت از راهِ خوراکی به‌خوبی جذبِ بدن نمی‌شود و در دستگاهِ گوارش تحمل‌پذیریِ پایینی دارد، به همین دلیل تنها فرمولاسیونِ تزریقیِ آن ساخته شده است. از سویی، به‌دلیلِ احتمالِ اثر بر کلیه‌ها و املاحِ خون، تزریق باید زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک و با پایشِ آزمایشگاهیِ منظم انجام شود.
۰۲چرا در طولِ درمان با فوسکارنت این‌قدر آزمایشِ خون لازم است؟
این دارو می‌تواند بر عملکردِ کلیه و سطحِ املاحی مانندِ کلسیم، منیزیم، پتاسیم و فسفرِ خون اثر بگذارد. آزمایش‌های دوره‌ای به پزشک کمک می‌کند این تغییرات را زودتر شناسایی و در صورتِ نیاز، دوز یا برنامهٔ درمان را تنظیم کند.
۰۳آیا فوسکارنت با گان‌سیکلوویر تفاوت دارد و چرا گاهی جایگزینِ هم می‌شوند؟
هر دو دارو برای کنترلِ عفونتِ سیتومگالوویروس به کار می‌روند، اما مکانیسمِ اثر و عوارضشان متفاوت است؛ فوسکارنت برخلافِ گان‌سیکلوویر معمولاً باعثِ کاهشِ گویچه‌های سفیدِ خون نمی‌شود. به همین دلیل، در بیمارانی که به گان‌سیکلوویر پاسخ نمی‌دهند یا دچارِ کاهشِ شدیدِ سلول‌های خونی می‌شوند، پزشک ممکن است فوسکارنت را جایگزین کند.
۰۴چرا برخی بیماران حین یا پس از تزریقِ فوسکارنت دچارِ زخم در ناحیهٔ تناسلی می‌شوند؟
این دارو از طریقِ ادرار دفع می‌شود و تماسِ طولانیِ پوست با ادرارِ حاویِ دارو می‌تواند باعثِ تحریک یا زخمِ موضعی شود. نوشیدنِ مایعاتِ کافی و رعایتِ بهداشتِ موضعی طبقِ توصیهٔ تیمِ درمانی، خطرِ این عارضه را کاهش می‌دهد.
۰۵اگر حینِ تزریق احساسِ گزگزِ اطرافِ دهان یا انگشتان کنم چه باید بکنم؟
این نشانه می‌تواند به افتِ سطحِ کلسیمِ خون مربوط باشد که با فوسکارنت شناخته شده است. باید بلافاصله به پرستار یا پزشکِ مسئولِ درمان اطلاع دهید تا در صورتِ نیاز، سرعتِ تزریق یا برنامهٔ درمان تنظیم شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه J05AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.