فلورسئین
فلورسئین یک رنگِ تشخیصیِ فلورسنت است، نه دارویی برای درمان؛ بهصورتِ تزریقی برای دیدنِ عروقِ خونیِ داخلِ چشم به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن در آزمایشِ «آنژیوگرافیِ فلورسئین» برای بررسیِ رتینوپاتیِ دیابتی، دژنراسیونِ ماکولا و انسدادِ عروقِ شبکیه است.
امکانِ بروزِ واکنشِ آلرژیک، از خارشِ خفیف تا واکنشِ شدید، وجود دارد؛ به همین دلیل این تزریق همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ کادرِ درمان انجام میشود.
اگر پیشتر به فلورسئین یا موادِ حاجب واکنش نشان دادهاید یا سابقهٔ آسمِ شدید، بیماریِ قلبی یا بارداری دارید، پیش از تزریق حتماً با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلورسئین رنگی فلورسنت از ردهٔ موادِ تشخیصیِ چشمی است و برخلافِ اغلبِ داروها، هدفش درمان نیست بلکه دیدنِ عروقِ خونیِ تهِ چشم است. وقتی از راهِ وریدِ بازو تزریق میشود، طیِ چند ثانیه با جریانِ خون به عروقِ شبکیه و مشیمیهٔ چشم میرسد. با تابانْدنِ نوری با طولِ موجِ مشخص، این رنگ بهصورتِ زرد-سبز میدرخشد و پزشک با دوربینِ مخصوص از عروقِ تهِ چشم عکسبرداریِ سریع میگیرد؛ به این روش «آنژیوگرافیِ فلورسئین (Fluorescein Angiography)» میگویند. این تصویربرداری به چشمپزشک کمک میکند نشتِ عروق، انسداد، رگهای غیرِطبیعی یا تورمِ شبکیه را تشخیص دهد. این تزریق را فقط چشمپزشک یا کادرِ آموزشدیده و در مطب یا کلینیکِ چشمپزشکی انجام میدهد.
موارد مصرف
- بررسی و پیگیریِ رتینوپاتیِ دیابتی (آسیبِ شبکیه در بیماریِ دیابت)
- تشخیصِ دژنراسیونِ ماکولای وابسته به سن، بهویژه نوعِ مرطوب
- بررسیِ انسدادِ وریدها یا شریانهای شبکیه
- ارزیابیِ ادمِ ماکولا (تورمِ نقطهٔ مرکزیِ بینایی)
- بررسیِ التهابِ عروقِ شبکیه و برخی مواردِ یووئیت
- کمک به برنامهریزیِ درمانِ لیزر یا تزریقاتِ داخلِ چشمی
روش مصرف
فلورسئینِ تزریقی هرگز در منزل مصرف نمیشود؛ فقط چشمپزشک یا کادرِ آموزشدیده، معمولاً با تزریقِ سریع در وریدِ بازو، آن را تجویز و اجرا میکند. پیش از تزریق ممکن است مردمکِ چشم با قطره گشاد شود و طبقِ دستورِ همان مرکز از شما خواسته شود پیش از آزمایش غذای سبک بخورید یا مدتی ناشتا بمانید تا احتمالِ تهوع کمتر شود؛ این موارد را دقیقاً طبقِ راهنماییِ کلینیک رعایت کنید. بلافاصله پس از تزریق ممکن است گرمی، مزهٔ فلزی در دهان یا تهوعِ گذرا حس کنید که طبیعی است. چون مردمکِ گشادشده تا چند ساعت دیدتان را تار میکند، بهتر است همراه داشته باشید و تا برطرفشدنِ کاملِ این حالت رانندگی نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بررسی و پیگیری رتینوپاتی دیابتی (آسیب شبکیه در دیابت)
این مصرف فقط برای تصویربرداری تشخیصی است و دوره درمانی روزانه ندارد؛ نشت محلول خارج از رگ میتواند آسیب بافتی شدید ایجاد کند.
تشخیص دژنراسیون ماکولای وابسته به سن، بهویژه نوع مرطوب
تزریق فقط وریدی و در محیط مجهز انجام شود؛ واکنش حساسیتی شدید، هرچند نادر، ممکن است رخ دهد.
بررسی انسداد وریدها یا شریانهای شبکیه
یک نوبت در زمان تصویربرداری کافی است؛ تکرار بررسی بر اساس نیاز بالینی انجام میشود.
ارزیابی ادم ماکولا (تورم نقطه مرکزی بینایی)
برای تشخیص نواحی نشتکننده بهکار میرود و درمان ادم محسوب نمیشود؛ تزریق باید کاملاً وریدی باشد.
بررسی التهاب عروق شبکیه و برخی موارد یووئیت
در افراد مستعد تهوع، تزریق آهستهتر میتواند تحمل را بهتر کند؛ بیمار پس از تزریق پایش شود.
کمک به برنامهریزی درمان لیزر یا تزریقات داخل چشمی
این دارو برای برنامهریزی تصویربرداری بهکار میرود و خودِ آن اثر درمانی روی شبکیه ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش، حتی خفیف، به فلورسئین یا موادِ حاجبِ تزریقی در گذشته
- سابقهٔ آسم یا آلرژیهای شدید که احتمالِ واکنش را بیشتر میکند
- بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ پایین، سابقهٔ غشکردن یا تشنج
- بیماریِ کلیوی، چون فلورسئین از راهِ کلیه دفع میشود
- بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ داروهای مصرفی، بهویژه داروهای مسدودکنندهٔ بتا (Beta-blocker)
عوارض احتمالی
- زردشدنِ موقتِ پوست که طیِ چند ساعت برطرف میشود
- نارنجی یا تیرهشدنِ رنگِ ادرار تا یکی دو روز
- حالتِ تهوعِ گذرا و گاهی استفراغ
- مزهٔ فلزی در دهان یا احساسِ گرمی در بدن
- سوزش یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- سرگیجهٔ خفیف و گذرا
- کهیر، خارشِ گسترده، تورمِ لب/زبان/گلو یا تنگیِ نفس — نشانهٔ واکنشِ آلرژیک است؛ بلافاصله به کادرِ درمانِ حاضر بگویید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- سرگیجهٔ شدید، ضعفِ ناگهانی یا احساسِ غشکردن — فوراً به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- دردِ شدید، سوزشِ فزاینده یا تورمِ محلِ تزریق که ممکن است نشانهٔ نشتِ دارو از رگ باشد — بلافاصله به پرستار یا پزشک بگویید.
- تنگیِ نفس یا احساسِ فشار در قفسهٔ سینه پس از تزریق — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فلورسئینِ تزریقی تداخلِ داروییِ گستردهای ندارد، اما دو نکته اهمیت دارد: در کسانی که داروهای مسدودکنندهٔ بتا مصرف میکنند، در صورتِ بروزِ واکنشِ آلرژیک ممکن است پاسخِ بدن به درمانِ اورژانسی متفاوت باشد، پس مصرفِ این داروها را پیش از تزریق حتماً بگویید. همچنین چون فلورسئین تا چند روز در خون و ادرار باقی میماند، میتواند نتیجهٔ برخی آزمایشهای آزمایشگاهیِ خون یا ادرار را موقتاً تحتِ تأثیر قرار دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی دربارهٔ بیخطربودنِ کاملِ فلورسئینِ تزریقی در بارداری وجود ندارد و این رنگ از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل این آزمایش در بارداری معمولاً فقط زمانی انجام میشود که چشمپزشک آن را واقعاً ضروری بداند. فلورسئین بهمقدارِ کمی وارد شیرِ مادر هم میشود، بنابراین معمولاً توصیه میشود شیردهی برای مدتی که پزشک مشخص میکند پس از تزریق موقتاً قطع و شیرِ دوشیدهشده در همان بازه دور ریخته شود. تصمیمِ نهایی دربارهٔ انجامِ این آزمایش در بارداری یا شیردهی را باید با چشمپزشک و پزشکِ زنان در میان گذاشت.
نگهداری
فلورسئینِ تزریقی معمولاً در خودِ کلینیک یا بیمارستان نگهداری و درست پیش از تزریق آماده میشود، نه در منزل. اگر ویال یا آمپولی موقتاً در اختیارِ شما قرار گرفت، آن را دور از نورِ مستقیم و گرما، در دمایی که روی بسته نوشته شده و دورِ از دسترسِ کودکان نگه دارید. پیش از تحویل به کلینیک تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر محلول کدر بود یا رنگِ غیرِعادی داشت، آن را مصرف نکنید و به کلینیک اطلاع دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 200 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از تزریقِ فلورسئین پوست و ادرارم زرد میشود؟
۰۲آیا تزریقِ فلورسئین درد دارد؟
۰۳بعد از آنژیوگرافیِ فلورسئین میتوانم رانندگی کنم؟
۰۴اگر باردار باشم، انجامِ این آزمایش برایم بیخطر است؟
۰۵قبلاً به تزریقِ فلورسئین واکنش نشان دادهام؛ آیا میتوانم دوباره این آزمایش را انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه S01JA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.