فلودارابین فسفات
فلودارابین فسفات دارویی شیمیدرمانی از دستهٔ آنالوگهای پورین است که با مختلکردن ساخت دیانای، رشد سلولهای سرطانی خون را متوقف میکند.
این دارو عمدتاً برای درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن (نوعی سرطان خون) و در مواردی برخی لنفومها بهکار میرود، معمولاً وقتی درمانهای اولیه پاسخ کافی نداده باشند.
این دارو سیستم ایمنی و مغز استخوان را بهشدت تضعیف میکند، بنابراین در طول درمان و حتی مدتی پس از آن، خطر عفونت، کمخونی و خونریزی افزایش مییابد.
در صورت بروز تب، کبودی یا خونریزی غیرعادی، ضعف شدید یا هر علامت غیرمعمول در طول یا پس از دورهٔ درمان، حتماً و بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلودارابین فسفات دارویی ضدسرطان از خانوادهٔ آنالوگهای پورین (Purine Analogs) است که در دستهٔ داروهای شیمیدرمانی و سرکوبکنندهٔ ایمنی قرار میگیرد. این دارو پس از ورود به بدن به شکل فعال خود درمیآید و با مختلکردن ساخت دیانای در سلولهای در حال تقسیم، از رشد و تکثیر سلولهای سرطانی خون جلوگیری میکند. هدف اصلی این درمان، کاهش تعداد سلولهای سرطانی و رساندن بیماری به مرحلهٔ کنترلشده یا بهبودی است. این دارو تنها بهصورت تزریقی و در بیمارستان یا مرکز تخصصی درمان سرطان، زیر نظر مستقیم پزشک متخصص خون و سرطان تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن سلول B (نوعی سرطان مزمن خون)
- درمان برخی لنفومهای غیرهوچکین با منشأ سلول B
- استفاده در برخی رژیمهای آمادهسازی پیش از پیوند مغز استخوان یا سلولهای بنیادی خونساز، در ترکیب با داروهای دیگر
- درمان مواردی که به درمانهای استاندارد اولیه پاسخ کافی ندادهاند
روش مصرف
فلودارابین فسفات را پزشک یا پرستار آموزشدیده، معمولاً بهصورت تزریق وریدی آهسته یا انفوزیون، در بیمارستان یا مرکز درمانی تخصصی به شما میدهد؛ خودتان هرگز این دارو را تزریق نکنید. تعداد و فاصلهٔ جلسات درمان را پزشک بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن شما تعیین میکند و رعایت دقیق زمانبندی جلسات برای اثربخشی درمان اهمیت دارد. نوشیدن آب کافی پیش و پس از هر جلسه، در صورت توصیهٔ پزشک، میتواند به دفع بهتر دارو از بدن کمک کند. پیش از هر جلسه معمولاً آزمایش خون گرفته میشود تا وضعیت مغز استخوان و کلیه بررسی شود؛ هرگز بدون هماهنگی با پزشک، جلسهای را خودسرانه به تعویق نیندازید یا روند درمان را قطع نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به فلودارابین یا سایر داروهای شیمیدرمانی
- بیماریهای کلیوی یا هرگونه اختلال شناختهشده در عملکرد کلیه
- سابقهٔ عفونتهای مکرر، بیماریهای خودایمنی یا کمخونی همولیتیک
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه پنتوستاتین یا سایر داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی
- بارداری، شیردهی، یا برنامهریزی برای بارداری، چه برای خودتان و چه برای همسرتان
- برنامهٔ دریافت هر واکسنی، بهویژه واکسنهای زنده، پیش یا پس از دورهٔ درمان
عوارض احتمالی
- خستگی و احساس ضعف عمومی
- تهوع یا کاهش اشتها
- تب خفیف یا لرز گذرا
- سردرد
- اسهال یا ناراحتی خفیف گوارشی
- تب، لرز شدید یا هر نشانهٔ عفونت: این میتواند بهدلیل افت شدید گلبولهای سفید خون باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در صورت شدید بودن علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگی شدید، ضعف غیرعادی یا زرد شدن پوست و چشمها: اینها نشانههای احتمالیِ کمخونی همولیتیکِ خودایمنی هستند؛ بیدرنگ به پزشک مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، وجود خون در ادرار یا مدفوع، یا کبودیهای گسترده و بیدلیل: اینها میتوانند نشانهٔ افت شدید پلاکتها باشند؛ در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
- تنگی نفس، سرفهٔ مداوم یا درد قفسهٔ سینه: این علائم میتوانند نشانهٔ درگیریِ ریه باشند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی، بیقراری شدید، تشنج یا اختلال ناگهانی بینایی: اینها علائم نادر اما جدیِ عصبی هستند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان فلودارابین فسفات با پنتوستاتین بهشدت خطرناک است و از نظر پزشکی توصیه نمیشود، زیرا میتواند به آسیب جدی ریوی بینجامد. ترکیب این دارو با سایر داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی یا شیمیدرمانیهای دیگر نیز میتواند خطر عفونت و سرکوب مغز استخوان را افزایش دهد. در طول درمان و مدتی پس از آن، تزریق واکسنهای زنده باید با احتیاط و تنها با تأیید پزشک انجام شود. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهایی را که مصرف میکنید یا قرار است دریافت کنید، حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف فلودارابین فسفات در دوران بارداری بهدلیل خطر آسیب به جنین توصیه نمیشود و پزشک پیش از شروع درمان معمولاً از عدم بارداری اطمینان مییابد. زنان و مردانی که تحت این درمان قرار میگیرند، باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیریِ مطمئن از بارداری استفاده کنند؛ این موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارید. بهدلیل احتمال انتقال دارو از طریق شیر مادر، شیردهی در دوران مصرف این دارو معمولاً توصیه نمیشود؛ در این باره نیز با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
نگهداری فلودارابین فسفات معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و پرسنل درمانی است؛ این دارو در بیمارستان یا مرکز درمانی، دور از نور مستقیم و در دمای مناسب نگهداری میشود. اگر ویال یا محلول این دارو موقتاً در اختیار شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را دور از دسترس کودکان و طبق دمای نوشتهشده روی بستهبندی نگهداری کنید و تاریخ انقضا را حتماً بررسی کنید. داروی مصرفنشده یا تاریخگذشته را طبق راهنمایی داروساز دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 50 mg |
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فلودارابین فسفات باعث ریزش مو میشود؟
۰۲چرا در صورت نیاز به تزریق خون، باید فرآوردههای خونیِ ویژه دریافت کنم؟
۰۳آیا عوارض فلودارابین با پایان دورهٔ درمان تمام میشود؟
۰۴آیا در دوران درمان با فلودارابین میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵چرا در طول درمان با فلودارابین باید اینقدر مراقب عفونت باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۳ سازنده، در گروه L01BB05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.