فیلگراستیم
فیلگراستیم یک داروی تزریقی از گروه عوامل محرک تولید گلبول سفید است. این دارو مغز استخوان را تحریک میکند تا نوتروفیل بیشتری بسازد و خطر عفونت ناشی از کمبود آن کمتر شود.
بیشتر برای کاهش مدت نوتروپنی و تب ناشی از آن پس از شیمیدرمانی، و در برخی برنامههای پیوند یا نوتروپنی مزمن بهکار میرود.
تب، لرز یا بدحالشدن پس از شیمیدرمانی را صرفاً به اثر دارو نسبت ندهید؛ ممکن است نشانهٔ عفونت باشد. درد شدید در سمت چپ بالای شکم یا نوک شانه نیازمند مراجعهٔ فوری است.
اگر سابقهٔ بیماری یا بزرگی طحال، بیماری سلول داسیشکل، مشکل کلیه یا ریه، یا حساسیت به داروهای مشابه دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، مصرف لیتیوم و برنامهٔ شیمیدرمانی نیز باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فیلگراستیم یک پروتئین نوترکیب شبیه عامل طبیعی محرک کلونی گرانولوسیت است و در گروه داروهای ایمنیتحریککننده و درمان حمایتی سرطان قرار میگیرد. با تحریک مغز استخوان، تولید و آزادشدن نوتروفیلها، یعنی نوعی گلبول سفید، را افزایش میدهد. هدف اصلی آن کوتاهکردن دورهٔ کاهش نوتروفیل و کمکردن خطر عفونت پس از بعضی درمانهای ضدسرطان است؛ در بسیج سلولهای بنیادی خون و نوتروپنی مزمن نیز کاربرد دارد. فرآورده به شکل تزریقی عرضه میشود و مقدار، زمان شروع و طول درمان بر اساس علت بیماری و نتایج شمارش خون تعیین میشود.
موارد مصرف
- کاهش مدت نوتروپنی و خطر تب ناشی از آن پس از شیمیدرمانیِ بعضی سرطانها
- کاهش مدت نوتروپنی پس از درمانهای شدید پیش از پیوند مغز استخوان
- بسیج سلولهای بنیادی خون برای جمعآوری و پیوند
- درمان نوتروپنی شدید مزمن، از جمله انواع مادرزادی، دورهای یا بدون علت مشخص، در بیماران منتخب
روش مصرف
فیلگراستیم بهصورت تزریق زیرجلدی یا، در شرایط خاص، تزریق یا انفوزیون وریدی توسط کادر درمان داده میشود. زمان شروع و فاصلهٔ آن با شیمیدرمانی اهمیت زیادی دارد و نباید نوبتها را خودسرانه جابهجا کرد. اگر برای تزریق زیرجلدی در خانه آموزش دیدهاید، روش آمادهسازی و تزریق را دقیقاً طبق آموزش انجام دهید و نوبت فراموششده را با مقدار اضافی جبران نکنید. شمارش کامل خون و در صورت نیاز بررسی طحال یا کلیه برای ارزیابی پاسخ و ایمنی درمان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فیلگراستیم، پگفیلگراستیم یا هر یک از اجزای فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- اگر بزرگی یا بیماری طحال، یا بیماری سلول داسیشکل دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید.
- وجود بیماری ریوی یا کلیوی، تنگی نفس، ورم یا تغییر غیرطبیعی در ادرار باید پیش از درمان مطرح شود.
- اگر سرطان خون یا مغز استخوان، اختلالات خونی یا نوتروپنی مزمن دارید، پایش منظم شمارش سلولهای خون اهمیت ویژهای دارد.
- شیمیدرمانی، پرتودرمانی، پیوند سلولهای بنیادی و همهٔ داروهایی را که بر مغز استخوان یا شمارش سلولهای خون اثر میگذارند، اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تزریق با پزشک هماهنگ کنید.
عوارض احتمالی
- درد استخوان، کمر، مفصل یا عضله
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
- اسهال یا ناراحتی شکمی
- خستگی یا سرگیجه
- قرمزی، درد یا تورم محل تزریق
- تورم لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ میتواند واکنش حساسیتی شدید باشد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا ناگهانی در سمت چپ بالای شکم، زیر دندهٔ چپ یا نوک شانه؛ ممکن است نشانهٔ بزرگشدن یا پارگی طحال باشد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، سرفهٔ جدید، تب همراه با دشواری تنفس، درد قفسهٔ سینه یا خلط خونی؛ احتمال آسیب شدید ریوی وجود دارد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی دستوپا یا سراسر بدن، افزایش سریع وزن، سرگیجه، غش یا کاهش ادرار؛ میتواند با نشت مویرگی یا آسیب کلیه مرتبط باشد—فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، زخم دهان یا بدحالشدن پس از شیمیدرمانی؛ ممکن است عفونت باشد—همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت شدیدبودن علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، لکههای قرمز پوستی، رنگپریدگی شدید یا ضعف غیرمعمول؛ ممکن است با تغییر پلاکت یا سایر سلولهای خون همراه باشد—سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لیتیوم میتواند آزادشدن نوتروفیلها را بیشتر کند و اثر فیلگراستیم را تقویت کند؛ در این حالت ممکن است پایش آزمایش خون نزدیکتر لازم باشد. زمان تزریق نسبت به شیمیدرمانی و پرتودرمانی مهم است و باید توسط متخصص برنامهریزی شود. تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده و تداخل مستقیم با الکل نیز مطرح نیست؛ بااینحال در دورهٔ درمان سرطان، مصرف الکل را با تیم درمان هماهنگ کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات استفاده از فیلگراستیم در بارداری محدود است و معمولاً در بارداری توصیه نمیشود، مگر اینکه متخصص پس از سنجش سود و زیان، آن را ضروری بداند. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید. مشخص نیست فیلگراستیم یا فرآوردههای حاصل از آن وارد شیر میشوند یا نه؛ در دوران شیردهی دربارهٔ ادامهٔ درمان یا شیردهی با پزشک تصمیم بگیرید.
نگهداری
فرآوردهٔ فیلگراستیم را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید و از یخزدگی و تکاندادن آن جلوگیری کنید. اگر محلول کدر یا تغییررنگداده، دارای ذرات، یا ویال یا سرنگ آسیبدیده است، آن را تزریق نکنید؛ در صورت نامعلومبودن شرایط نگهداری از داروساز بپرسید. تاریخ انقضا را بررسی کنید، دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و سرنگ مصرفشده را در محفظهٔ مقاوم به سوراخشدن دور بیندازید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا درد استخوان بعد از فیلگراستیم طبیعی است؟
۰۲آیا فیلگراستیم را میتوان در همان روز شیمیدرمانی تزریق کرد؟
۰۳اگر بعد از تزریق فیلگراستیم تب کنم، یعنی دارو اثر کرده است؟
۰۴آیا میتوان فیلگراستیم را در خانه تزریق کرد؟
۰۵آیا نئوپوژن، زارزیو، تیناگراست و تیناکید همان فیلگراستیم هستند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۰ سازنده، در گروه L03AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.