اپوئتین آلفا
اپوئتین آلفا شکل ساختهشدهٔ هورمون اریتروپویتین و دارویی خونساز است که مغز استخوان را به تولید گلبول قرمز تحریک میکند.
بیشتر برای کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه و کمخونی مرتبط با برخی شیمیدرمانیها استفاده میشود. در بعضی جراحیهای انتخابی نیز برای کاهش نیاز به انتقال خون بهکار میرود.
این دارو میتواند فشار خون و خطر لخته، سکته و عوارض قلبی را افزایش دهد؛ هدف درمان باید با آزمایش خون تنظیم شود. در بیماران سرطانی فقط در شرایط مشخص و تحت نظر متخصص مصرف میشود.
در صورت فشار خون کنترلنشده، سابقهٔ لخته یا سکته، بیماری قلبی، تشنج، بیماری کلیه، حساسیت به داروهای مشابه، بارداری یا شیردهی پیش از مصرف اطلاع دهید. تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، ضعف یکطرفه یا سردرد شدید نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوئتین آلفا در گروه داروهای محرک خونسازی قرار دارد و با تقلید از هورمون اریتروپویتین، تولید گلبولهای قرمز را در مغز استخوان افزایش میدهد. اریتروپویتین بهطور طبیعی عمدتاً در کلیه ساخته میشود و کمبود آن یکی از علتهای کمخونی در بیماری مزمن کلیه است. اثر اپوئتین آلفا تدریجی است و پاسخ به درمان با آزمایش خون، بهویژه هموگلوبین و ذخایر آهن، بررسی میشود. فرآوردهٔ این دارو در ایران با نام تجاری پیدی پویتین نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان
- کاهش نیاز به انتقال خون در برخی جراحیهای انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
- کمخونی ناشی از مصرف زیدوودین در برخی بیماران مبتلا به عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی
روش مصرف
اپوئتین آلفا بهصورت تزریق زیرجلدی یا داخلوریدی و طبق علت درمان و وضعیت بیمار تجویز میشود؛ تزریق در منزل فقط پس از آموزش کامل پزشک یا پرستار انجام شود. مقدار و فاصلهٔ تزریق بر اساس هموگلوبین، ذخایر آهن و پاسخ بدن تعیین میشود؛ آن را خودسرانه بیشتر، کمتر یا نزدیکتر نکنید. این دارو برای اصلاح فوری کمخونی نیست و معمولاً به آزمایشهای دورهای نیاز دارد. اگر یک نوبت فراموش شد، برای تعیین زمان نوبت بعدی تماس بگیرید و مقدار دوبرابر تزریق نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
در بزرگسالان دیالیزی، شروع درمان معمولاً با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر است و با نزدیکشدن یا رسیدن هموگلوبین به ۱۱، دوز کاهش مییابد یا موقتاً قطع میشود. در بزرگسالان غیردیالیزی، شروع درمان فقط با هموگلوبین کمتر از ۱۰ و با توجه به سرعت افت هموگلوبین و احتمال نیاز به انتقال خون انجام میشود؛ با بیش از ۱۰، دوز کاهش یا قطع میشود. در کودکان درمان با هموگلوبین کمتر از ۱۰ شروع و با نزدیکشدن یا رسیدن به ۱۲ کاهش یا قطع میشود. در همودیالیز، مسیر وریدی ترجیح دارد و وضعیت آهن باید ارزیابی و کمبود آن اصلاح شود.
کمخونی ناشی از شیمیدرمانی سرکوبکنندهٔ مغز استخوان در سرطانهای غیرمیلوئیدی
درمان فقط با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر و در صورت باقیماندن حداقل ۲ ماه شیمیدرمانی برنامهریزیشده آغاز شود؛ پس از پایان دورهٔ شیمیدرمانی قطع شود و در سرطان با هدف بهبودی قطعی کاربرد ندارد.
کاهش نیاز به انتقال خون در جراحیهای انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
برای بیماران با هموگلوبین پیرامون عمل بیش از ۱۰ و حداکثر ۱۳ گرم در دسیلیتر که در جراحی انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی خطر زیاد خونریزی دارند. در طول درمان، پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی توصیه میشود. برای جراحی قلبی یا عروقی و اصلاح فوری کمخونی استفاده نمیشود.
کمخونی ناشی از مصرف زیدوودین در بیماران مبتلا به عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی
فقط در بیمارانی که زیدوودین را حداکثر به مقدار ۴۲۰۰ میلیگرم در هفته دریافت میکنند و سطح اریتروپویتین درونزادشان حداکثر ۵۰۰ میلیواحد در میلیلیتر است. اگر پس از ۸ هفته افزایش هموگلوبین رخ نداد، پاسخ درمانی و ضرورت افزایش دوز یا قطع درمان باید ارزیابی شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت یا واکنش شدید قبلی به اپوئتین آلفا، اریتروپویتین یا داروهای مشابه را اطلاع دهید.
- فشار خون کنترلنشده، بیماری قلبی، سابقهٔ سکته، لختهٔ خون، بیماری عروقی یا تشنج را به پزشک بگویید.
- اگر پس از مصرف داروهای محرک خونسازی دچار کاهش شدید تولید گلبول قرمز یا کمخونی شدید شدهاید، حتماً مطرح کنید.
- وجود بیماری مزمن کلیه، دیالیز، سرطان، خونریزی، کمبود آهن یا کمبود ویتامینهای مؤثر در خونسازی باید بررسی شود.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای فشار خون، ضدانعقاد، ضدپلاکت و مکملهای آهن را ارائه کنید.
- بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا تجویز برای نوزاد و کودک را پیش از مصرف اطلاع دهید؛ نوع فرآورده از نظر وجود مادهٔ نگهدارنده اهمیت دارد.
عوارض احتمالی
- افزایش فشار خون
- سردرد یا سرگیجه
- درد مفاصل، عضلات یا استخوان
- تب و علائم شبیه آنفلوانزا
- تهوع یا استفراغ
- درد، قرمزی یا خارش محل تزریق
- سردرد بسیار شدید، گیجی، اختلال دید، افزایش شدید فشار خون یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ ناگهانی، ضعف یا بیحسی یکطرفه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم، درد، گرمی یا تغییر رنگ ناگهانی یک دست یا پا: برای بررسی لخته فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تورم صورت یا گلو، خسخس سینه، دشواری تنفس یا راش گسترده: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خستگی و رنگپریدگی شدید یا بدتر شدن ناگهانی کمخونی با وجود درمان: سریعاً با پزشک تماس بگیرید؛ ادامهٔ درمان باید پس از بررسی تعیین شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپوئتین آلفا تداخل مستقیم مهم و گستردهای با غذا یا داروهای رایج ندارد، اما چون میتواند فشار خون و خطر لخته را افزایش دهد، داروهای فشار خون و داروهای مؤثر بر انعقاد باید در ارزیابی درمان در نظر گرفته شوند و خودسرانه قطع نشوند. کمبود آهن میتواند پاسخ به دارو را کاهش دهد؛ مصرف آهن یا ویتامینها باید بر اساس آزمایش و توصیهٔ درمانی باشد. تداخل مشخصی با الکل شناخته نشده است، اما مصرف آن در افراد مبتلا به فشار خون یا بیماری زمینهای میتواند وضعیت را بدتر کند. اپوئتین آلفا را با سایر داروها یا محلولهای تزریقی مخلوط نکنید، مگر طبق دستور فرآورده و تیم درمان. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات ایمنی اپوئتین آلفا در بارداری محدود است و مصرف آن فقط زمانی انجام میشود که پزشک ضرورت درمان را بیشتر از خطرهای احتمالی بداند. بعضی فرآوردههای چنددوز حاوی بنزیل الکل هستند و برای بارداری و شیردهی مناسب نیستند؛ نوع بدون این مادهٔ نگهدارنده باید از روی برچسب و بروشور بررسی شود. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود، بنابراین در دوران شیردهی تصمیمگیری باید با توجه به وضعیت مادر و نوزاد انجام شود.
نگهداری
اپوئتین آلفا را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگهداری کنید؛ آن را منجمد یا تکان شدید ندهید و داخل جعبه نگه دارید. فرآوردهٔ یخزده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات را مصرف نکنید. تاریخ انقضا را بررسی کنید و پس از باز شدن، مدت نگهداری فرآوردهٔ تکدوز یا چنددوز را طبق بروشور همان محصول رعایت کنید. دارو و وسایل تزریق را دور از دسترس کودکان بگذارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پیدی پویتین همان اپوئتین آلفا است؟
۰۲آیا اپوئتین آلفا کمخونی ناشی از کمبود آهن را درمان میکند؟
۰۳آیا اثر اپوئتین آلفا فوری است؟
۰۴چرا هنگام مصرف این دارو باید فشار خون و آزمایش خونم را پیگیری کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق را فراموش کردم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.