اپوئتین آلفا
اپوئتین آلفا نسخهٔ ساختهشده در آزمایشگاه از هورمونِ طبیعیِ اریتروپویتین است که ساختِ گلبولهای قرمز را در مغزِ استخوان تحریک میکند.
بیشتر برای درمانِ کمخونیِ ناشی از نارساییِ کلیه یا شیمیدرمانیِ سرطان بهکار میرود تا نیاز به تزریقِ خون کم شود.
این دارو میتواند فشارِ خون را بالا ببرد و اگر هموگلوبین بیشازحد و سریع بالا برود، خطرِ لخته و سکته افزایش مییابد. به همین دلیل دوز آن را فقط پزشک، بر اساسِ آزمایشِ خون، تنظیم میکند.
اگر بعد از چند هفته اثرِ دارو کم شد، سردردِ شدید یا تورمِ ناگهانیِ یک پا پیدا کردید، یا محلِ تزریق بهشدت متورم و دردناک شد، حتماً با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوئتین آلفا نسخهٔ ساختهشده در آزمایشگاه از هورمونِ اریتروپویتینِ انسانی است، همان هورمونی که بهطورِ طبیعی در کلیه تولید میشود و به مغزِ استخوان فرمانِ ساختِ گلبولِ قرمز میدهد. در نارساییِ کلیه یا هنگامِ شیمیدرمانی، ساختِ این هورمون یا فعالیتِ مغزِ استخوان مختل میشود و کمخونیِ نسبتاً پایدار پیش میآید. اپوئتین آلفا با اتصال به گیرندهٔ اریتروپویتین روی سلولهای پیشسازِ گلبولِ قرمز، رشد و بلوغِ آنها را تحریک میکند و طیِ چند هفته هموگلوبینِ خون را بالا میبرد. این دارو جایگزینِ کاملِ تزریقِ خون نیست، اما در بسیاری از بیماران نیازِ به آن را کم میکند و انرژی و کیفیتِ زندگیِ روزمره را بهبود میبخشد. اثرش تدریجی است، نه فوری.
موارد مصرف
- کمخونیِ ناشیِ از نارساییِ مزمنِ کلیه، چه در بیمارانِ دیالیزی و چه پیش از دیالیز
- کمخونیِ ناشیِ از شیمیدرمانی در سرطانهای غیرِخونی
- کاهشِ نیازِ به تزریقِ خونِ اهدایی در برخی جراحیهای بزرگِ برنامهریزیشده
- کمک به برنامههای اهدای خونِ خودِ فرد پیش از جراحی، در موارد خاص
روش مصرف
این دارو بهصورتِ تزریق مصرف میشود، معمولاً زیرِ پوست یا گاهی داخلِ رگ در بیمارانِ دیالیزی، و شکلِ خوراکی ندارد چون در دستگاهِ گوارش از بین میرود. دفعات و مقدارِ هر تزریق را پزشک بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشِ هموگلوبین برای هر بیمار جداگانه تعیین میکند و ممکن است در طولِ درمان چند بار تغییر کند، پس آزمایشهای خونِ دورهای را جدی بگیرید. اگر داروی آهن یا مکملی هم برایتان تجویز شده، مصرفِ منظمِ آن را ادامه دهید، چون بدونِ ذخیرهٔ کافیِ آهن این دارو اثرِ کاملِ خودش را نشان نمیدهد. زمانِ تزریقهای بعدی را خودسرانه جلو یا عقب نیندازید تا روندِ افزایشِ هموگلوبین یکنواخت بماند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از نارسایی مزمن کلیه
ذخایر آهن و هموگلوبین باید پیش از شروع و در طول درمان پایش شوند؛ دوز نگهدارنده بر پایهٔ پاسخ تنظیم میشود و نباید برای رساندن هموگلوبین به محدودهٔ طبیعی یا بالاتر از هدف افزایش یابد.
کمخونی ناشی از شیمیدرمانی در سرطانهای غیرخونی
معمولاً در هموگلوبین ۱۰ یا کمتر و فقط هنگام شیمیدرمانی سرکوبکنندهٔ مغز استخوان آغاز میشود؛ در سرطان با هدف درمان قطعی بهکار نمیرود.
کاهش نیاز به انتقال خون اهدایی در جراحی بزرگ انتخابی، بهویژه ارتوپدی
برای بزرگسالان با هموگلوبین ۱۰ تا ۱۳ و ذخایر آهن کافی؛ پیشگیری از لختهٔ وریدی ضروری است و در جراحی قلبی یا عروقی کاربرد ندارد.
کمک به اهدای خون خود فرد پیش از جراحی
فقط در کمخونی متوسط با هموگلوبین ۱۰ تا ۱۳ و بدون کمبود آهن؛ در سابقهٔ لختهٔ وریدی یا سکتهٔ قلبی یا مغزی در ماه گذشته ممنوع است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ فشارِ خونِ بالا یا کنترلنشده
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکتهٔ مغزی یا سکتهٔ قلبی
- حساسیتِ شناختهشده به اپوئتین آلفا یا فرآوردههای مشابهِ آن
- سابقهٔ تشنج
- بارداری، شیردهی یا قصدِ بارداری در آینده
- مصرفِ هر داروی دیگر، بهویژه داروهای فشارِ خون یا رقیقکنندهٔ خون
عوارض احتمالی
- سردرد
- بالا رفتنِ فشارِ خون
- دردِ مفاصل و عضلات
- تهوعِ خفیف
- تورمِ خفیفِ دستوپا
- درد یا قرمزیِ محلِ تزریق
- علائمِ لختهٔ خون مانندِ تورمِ ناگهانیِ یک پا، دردِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- علائمِ سکتهٔ مغزی مانندِ ضعفِ ناگهانیِ یک طرفِ بدن، اختلالِ گفتار یا تاریِ دید؛ با اورژانس تماس بگیرید
- سردردِ بسیار شدید و ناگهانی همراه با گیجی یا تشنج، که میتواند نشانهٔ فشارِ خونِ بسیار بالا باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کاهشِ ناگهانیِ اثرِ دارو با وجودِ ادامهٔ منظمِ درمان؛ این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا آزمایشِ لازم انجام شود
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا لبها، یا کهیرِ گسترده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپوئتین آلفا تداخلِ داروییِ مستقیمِ زیادی ندارد، اما چند نکته اهمیت دارد. اگر همزمان قرصِ آهن، اسیدِ فولیک یا ویتامینِ ب۱۲ مصرف میکنید، طبقِ برنامه ادامه دهید، چون اثرِ این دارو به این ذخایر وابسته است. در بیمارانِ دیالیزی، ممکن است دوزِ هپارینِ تزریقی برای جلوگیری از لختهشدنِ دستگاهِ دیالیز نیاز به تنظیم داشته باشد. مصرفِ همزمان با داروهایی که خودشان فشارِ خون را بالا میبرند نیز باید با احتیاط انجام شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هماهنگیِ لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ اپوئتین آلفا در بارداری و شیردهیِ انسانی در دست است. از آنجا که کمخونیِ شدید و درماننشده هم میتواند برای مادر و جنین مشکلساز باشد، تصمیمِ مصرف در این دوران باید کاملاً فردی و بر اساسِ ارزیابیِ پزشکِ متخصص باشد. این دارو مولکولی بزرگ است و انتظار نمیرود مقدارِ قابلِتوجهی از آن وارد شیرِ مادر شود، با اینحال مصرف در دورانِ شیردهی هم باید با هماهنگیِ پزشک انجام شود.
نگهداری
این دارو را در یخچال، در دمای حدودِ ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس نگه دارید، نه در فریزر، و از یخزدنِ آن جلوگیری کنید. آمپول یا سرنگِ آن را در جعبهٔ اصلی و دور از نور نگه دارید و پیش از تزریق آن را شدید تکان ندهید. آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول را بررسی کنید؛ اگر محلول کدر بود یا ذرههای معلق داشت، از مصرفش خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.6mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید همراه با این تزریق قرصِ آهن هم بخورم؟
۰۲چقدر طول میکشد تا اثرِ این دارو را حس کنم؟
۰۳آیا میتوانم این تزریق را خودم در خانه انجام دهم؟
۰۴چرا باید فشارِ خونم را مرتب چک کنم؟
۰۵آیا این تزریق کاملاً جایگزینِ تزریقِ خون است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.