اپوئتین آلفا
اپوئتین آلفا دارویی محرک خونسازی و شکل ساختهشدهٔ هورمون اریتروپویتین انسانی است. این دارو مغز استخوان را تحریک میکند تا گلبول قرمز بیشتری بسازد.
بیشتر برای کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه و کمخونی مرتبط با برخی شیمیدرمانیها استفاده میشود. در بعضی جراحیهای انتخابی نیز برای کاهش نیاز به انتقال خون تجویز میشود.
این دارو برای رساندن هموگلوبین به محدودهٔ طبیعی یا درمان فوری کمخونی نیست؛ افزایش بیشازحد هموگلوبین خطر لخته، سکتهٔ مغزی و حملهٔ قلبی را بیشتر میکند. فشارخون و آزمایشهای خون باید طبق برنامه پیگیری شوند.
اگر فشارخون کنترلنشده، بیماری قلبی یا عروقی، سابقهٔ لخته یا سکته، تشنج یا حساسیت به فرآوردههای مشابه دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. در صورت تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، ضعف یکطرفه یا تورم و درد یک پا، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوئتین آلفا در گروه داروهای خون و خونسازی و داروهای محرک تولید گلبول قرمز قرار دارد. این دارو اثر اریتروپویتین طبیعی بدن را تقلید میکند و با تحریک مغز استخوان به افزایش تولید گلبول قرمز کمک میکند. هدف درمان، کاهش علائم کمخونی و در موارد مناسب کمکردن نیاز به انتقال خون است؛ اثر آن تدریجی است و جایگزین درمان فوری خونریزی یا کمخونی شدید نیست. مقدار و فاصلهٔ تزریق بر اساس علت کمخونی، وزن، فشارخون و نتیجهٔ آزمایشها تنظیم میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان در بیماران مبتلا به سرطان
- کمخونی مرتبط با مصرف زیدوودین در بعضی بیماران مبتلا به عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی
- کاهش نیاز به انتقال خون در برخی جراحیهای انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
روش مصرف
اپوئتین آلفا بهصورت تزریق زیرجلدی یا وریدی و در فاصلههایی که پزشک تعیین میکند استفاده میشود؛ مسیر تزریق به علت درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. چون دارو تزریقی است، زمان غذا بر مصرف آن اثر ندارد، اما پایبندی به برنامهٔ تزریق مهم است. محلول باید شفاف و بیرنگ باشد؛ آن را تکان ندهید و اگر کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات بود استفاده نکنید. با داروی دیگری مخلوط نکنید مگر طبق دستور کادر درمان. ویال تکدوز را دوباره استفاده نکنید و نوبت فراموششده را با مقدار بیشتر جبران نکنید. مقدار، فاصلهٔ تزریق یا قطع درمان را خودسرانه تغییر ندهید؛ فشارخون، هموگلوبین و ذخایر آهن در طول درمان پایش میشوند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه
در بیماران همودیالیزی، تزریق وریدی ترجیح دارد. کمبود آهن باید پیش از درمان و در طول آن بررسی و اصلاح شود.
کمخونی ناشی از شیمیدرمانی سرکوبکنندهٔ مغز استخوان در بیماران مبتلا به سرطان
درمان معمولاً فقط با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر و وجود دستکم ۲ ماه شیمیدرمانیِ باقیمانده آغاز میشود؛ پس از پایان شیمیدرمانی قطع میشود.
کمخونی مرتبط با مصرف زیدوودین در بیماران مبتلا به عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی
پاسخ درمانی و ذخایر آهن باید پایش شود؛ در صورت نبود پاسخ کافی، افزایش دوز فقط با نظر پزشک انجام میشود.
کاهش نیاز به انتقال خون در جراحیهای انتخابی غیرقلبی و غیرعروقی
پیشگیری مناسب از لختهشدن خون، بهویژه لختهٔ وریدی عمقی، ضروری است؛ در جراحی قلبی یا عروقی کاربرد ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به اپوئتین آلفا، اریتروپویتین یا فرآوردههای مشابه و نیز سابقهٔ واکنش شدید پوستی یا حساسیتی را بگویید. اگر پس از مصرف قبلی دچار کاهش شدید تولید گلبول قرمز شدهاید، حتماً اطلاع دهید.
- فشارخون بالا، بهویژه کنترلنشده، بیماری قلبی یا عروقی، سابقهٔ سکته یا لختهٔ خون، تشنج یا بیماری عروق محل دیالیز را گزارش کنید؛ فشارخون کنترلنشده باید پیش از شروع درمان ارزیابی و کنترل شود.
- اگر بیماری مزمن کلیه یا کبد دارید، دیالیز میشوید یا قرار است جراحی شوید، پزشک باید از آن مطلع باشد.
- علت کمخونی باید بررسی شده باشد؛ کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا فولات، خونریزی، عفونت و التهاب میتوانند پاسخ به درمان را کم کنند.
- اگر سرطان دارید، نوع سرطان و برنامهٔ شیمیدرمانی را بگویید؛ اپوئتین آلفا برای همهٔ کمخونیهای سرطانی مناسب نیست و مصرف نابجا میتواند خطر پیشرفت یا عود بیماری را افزایش دهد.
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی، کودک یا سالمند بودن، و فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را پیش از شروع درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- افزایش فشارخون
- سردرد یا سرگیجه
- درد مفصل، عضله یا استخوان
- تهوع یا استفراغ
- تب، لرز یا علائم شبیه سرماخوردگی
- درد، قرمزی یا تحریک محل تزریق
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، تپش قلب شدید، سرفهٔ خونی، یا درد و تورم یک پا میتواند نشانهٔ لخته یا عارضهٔ قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یک سمت بدن، اختلال گفتار، کاهش دید، گیجی شدید یا سردرد ناگهانی و بسیار شدید میتواند نشانهٔ سکته یا افزایش خطرناک فشارخون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، بهویژه همراه با سردرد شدید یا افزایش فشارخون، نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، کهیر گسترده یا احساس غش میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، زخم دهان، پوستهریزی یا جداشدن پوست، بهویژه همراه با تب، نشانهٔ واکنش پوستی شدید است؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خستگی شدید، رنگپریدگی یا تنگی نفسِ رو به بدترشدن پس از چند هفته یا ماه درمان میتواند نشانهٔ کاهش شدید تولید گلبول قرمز باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل برای اپوئتین آلفا شناخته نشده است. بااینحال، داروهای فشارخون ممکن است هنگام شروع یا تغییر درمان به پایش بیشتری نیاز داشته باشند، چون اپوئتین آلفا میتواند فشارخون را بالا ببرد. در بیماران دیالیزی، تیم درمان ممکن است برنامهٔ داروی ضدانعقاد مدار دیالیز را تنظیم کند؛ مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت و برنامهٔ جراحی را حتماً اطلاع دهید. کمبود آهن اثر درمان را کم میکند و مکمل آهن یا سایر مکملها باید فقط بر اساس آزمایش و توصیهٔ متخصص مصرف شوند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ اپوئتین آلفا در بارداری محدود است و مصرف آن فقط با سنجش سود و خطر توسط پزشک انجام میشود. برخی فرآوردههای چندبارمصرف حاوی بنزیل الکل هستند و برای بارداری، شیردهی و نوزادان مناسب نیستند؛ نوع فرآورده باید از روی بسته یا بروشور مشخص شود. ورود دارو به شیر مادر و اثر آن بر نوزاد بهخوبی روشن نیست؛ در شیردهی، نوع فرآورده و ادامهٔ درمان یا شیردهی را با پزشک هماهنگ کنید.
نگهداری
اپوئتین آلفا را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و داخل بستهٔ خود برای محافظت از نور نگهداری کنید. آن را منجمد نکنید و تکان ندهید؛ فرآوردهٔ یخزده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات را مصرف نکنید. ویال تکدوز را پس از یک بار مصرف دور بیندازید و دربارهٔ مدت نگهداری ویال چندبارمصرف، دستور همان فرآورده را رعایت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اپوئتین آلفا همان مکمل آهن است؟
۰۲اثر اپوئتین آلفا چه زمانی ظاهر میشود؟
۰۳چرا هنگام مصرف اپوئتین آلفا باید فشارخونم را اندازه بگیرم؟
۰۴آیا میتوانم اپوئتین آلفا را خودم تزریق کنم؟
۰۵اگر یک نوبت اپوئتین آلفا را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۰ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.