اپوئتین آلفا
اپوئتین آلفا شکل ساختهشدهٔ هورمون اریتروپویتین است و با تحریک مغز استخوان، تولید گلبول قرمز را افزایش میدهد. این دارو در گروه داروهای محرک خونسازی قرار دارد.
بیشتر برای کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه و کمخونی مرتبط با برخی شیمیدرمانیها استفاده میشود. در شرایط منتخب پیش از بعضی جراحیها نیز برای کاهش نیاز به تزریق خون بهکار میرود.
این دارو میتواند فشارخون را بالا ببرد و خطر لخته، سکتهٔ مغزی یا حملهٔ قلبی را افزایش دهد؛ بالا بردن هموگلوبین بیش از هدف تعیینشده ایمن نیست. فشارخون و آزمایش خون باید طبق برنامهٔ درمانی بررسی شود.
اگر فشارخون کنترلنشده، بیماری قلبی، سابقهٔ سکته یا لخته، تشنج، دیالیز، بیماری کبدی یا کمخونی با علت نامشخص دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، سرطان یا حساسیت قبلی به داروهای محرک خونسازی نیز باید از ابتدا مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اپوئتین آلفا یک پروتئین نوترکیب شبیه اریتروپویتین طبیعی بدن و از داروهای محرک خونسازی است. اریتروپویتین عمدتاً در کلیه ساخته میشود و با تحریک مغز استخوان، تولید گلبول قرمز را افزایش میدهد؛ اپوئتین آلفا همین اثر را تقلید میکند. هدف درمان، اصلاح کمخونی منتخب و کاهش نیاز به تزریق خون است، نه درمان هر نوع کمخونی. پاسخ درمانی تدریجی است و باید با هموگلوبین، وضعیت آهن و فشارخون پیگیری شود. فرآوردهٔ موردنظر به شکل تزریقی، با قدرت ۴۰۰۰ واحد بینالمللی در ۰٫۳ میلیلیتر و با نام تجاری سیناپویتین عرضه میشود.
موارد مصرف
- کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه، در بیماران دیالیزی یا غیردیالیزی
- کمخونی ناشی از برخی شیمیدرمانیها در بیماران مبتلا به سرطان، در شرایط منتخب و با هدف کاهش نیاز به تزریق خون
- کاهش نیاز به تزریق خون در بعضی جراحیهای بزرگ یا کمک به آمادهسازی خون اهداییِ خود بیمار پیش از جراحی، در افراد منتخب
روش مصرف
اپوئتین آلفا بهصورت تزریق زیرجلدی یا داخلوریدی و طبق نسخهٔ پزشک تجویز میشود؛ مقدار و فاصلهٔ تزریق به علت کمخونی، وزن، عملکرد کلیه، سطح هموگلوبین و پاسخ بدن بستگی دارد و نباید خودسرانه تغییر کند. اگر تزریق در خانه مجاز شده است، بیمار یا مراقب باید روش کار و دورریزی ایمن سرنگ را از کادر درمان یاد گرفته باشد؛ در غیر این صورت تزریق را به فرد آموزشدیده بسپارید. در صورت فراموشی یک نوبت، مقدار اضافه تزریق نکنید و برای زمان نوبت بعدی با مرکز درمانی تماس بگیرید. محلول باید شفاف و بیرنگ و بدون ذرات باشد؛ آن را تکان ندهید، فرآوردهٔ یخزده یا تغییررنگداده را مصرف نکنید و با داروی دیگری در یک سرنگ مخلوط نکنید. غذا بر جذب این فرآوردهٔ تزریقی اثر ندارد، اما پایبندی به آزمایشهای خون، کنترل فشارخون و بررسی ذخایر آهن بخش مهم درمان است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه در بیماران دیالیزی
معمولاً با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر شروع میشود؛ با نزدیکشدن هموگلوبین به محدودهٔ هدف یا افزایش سریع آن، کاهش یا توقف موقت دوز لازم است. اصلاح کمبود آهن ضروری است.
کمخونی ناشی از بیماری مزمن کلیه در بیماران غیردیالیزی
معمولاً فقط در هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسیلیتر و هنگامی آغاز میشود که افت هموگلوبین احتمال نیاز به تزریق خون را افزایش دهد؛ اصلاح کمبود آهن ضروری است.
کمخونی ناشی از شیمیدرمانی در بیماران مبتلا به سرطان
فقط برای کمخونی ناشی از شیمیدرمانی سرکوبگر مغز استخوان، با هموگلوبین کمتر از ۱۰ و دستکم ۲ ماه شیمیدرمانی باقیمانده؛ در شیمیدرمانی با هدف علاج کامل سرطان بهکار نرود.
کاهش نیاز به تزریق خون در جراحی بزرگ انتخابی
برای بیماران منتخب با هموگلوبین حدود ۱۰ تا ۱۳ گرم در دسیلیتر و خطر بالای خونریزی؛ پیشگیری از لختهٔ وریدی و پایش فشار خون ضروری است. در جراحی قلبی یا عروقی کاربرد ندارد.
افزایش ذخیرهٔ خون خود بیمار پیش از جراحی
فقط در برنامهٔ اهدای خون خودی پیش از جراحی بزرگ انتخابی، در کمخونی متوسط بدون کمبود آهن و هنگام نیاز به جمعآوری حجم زیاد خون؛ ذخایر آهن باید کافی باشد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شدید قبلی به اپوئتین، اریتروپویتین یا هر یک از مواد تشکیلدهنده، یا سابقهٔ کاهش شدید تولید گلبول قرمز پس از این داروها
- فشارخون کنترلنشده؛ پیش از شروع درمان باید فشارخون بررسی و کنترل شود
- بیماری قلبی یا عروقی، سابقهٔ حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی یا لخته، و همچنین سابقهٔ تشنج
- بیماری مزمن کلیه، دیالیز، بیماری کبدی، یا سنین کودکی و سالمندی؛ برنامهٔ پایش در این گروهها باید متناسب با وضعیت فرد باشد
- کمخونی با علت نامشخص، خونریزی، عفونت یا التهاب، یا کمبود آهن، ویتامین ب۱۲ یا فولات؛ اپوئتین علتهای دیگر کمخونی را برطرف نمیکند
- سرطان و نوع شیمیدرمانی، بارداری یا شیردهی، و هر داروی نسخهای، بدون نسخه، مکمل یا فرآوردهٔ گیاهی؛ در سرطان، مصرف فقط در شرایط منتخب و با هدف درمانی مشخص انجام میشود
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- تب، لرز یا علائم شبهآنفلوانزا
- درد مفصل، عضله یا استخوان
- قرمزی، درد، خارش یا تورم محل تزریق
- سرفه یا بثورات پوستی خفیف
- تنگی نفس ناگهانی، درد یا فشار قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، یا درد و تورم یک پا: احتمال لخته، آمبولی یا عارضهٔ قلبی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی صورت، دست یا پا، اختلال گفتار یا دید، گیجی، عدم تعادل یا غش: ممکن است نشانهٔ سکته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد بسیار شدید و ناگهانی، تاری دید، افزایش شدید فشارخون یا تشنج: میتواند نشانهٔ بحران فشارخون باشد؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، کهیر گسترده یا غش: نشانهٔ حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تاول، زخم دهان، پوستهریزی یا جدا شدن پوست، بهویژه همراه تب: احتمال واکنش پوستی شدید وجود دارد؛ مصرف بعدی را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- خستگی شدید و غیرمعمول، رنگپریدگی، سرگیجه یا غش و بدترشدن ناگهانی کمخونی با وجود درمان، یا از کار افتادن راه دسترسی دیالیز: سریعاً با پزشک یا مرکز دیالیز تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اپوئتین آلفا معمولاً از راه تغییر سوختوساز داروها تداخل گستردهای ندارد، اما برخی داروهای ضدسرطان یا داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان میتوانند پاسخ خونسازی را کم کنند. سیکلوسپورین، که در پیوند و برخی بیماریهای ایمنی بهکار میرود، ممکن است بهعلت تغییر تودهٔ گلبول قرمز به پایش سطح خونی نیاز داشته باشد. داروهای ضدفشارخون، ضدانعقاد و ضدپلاکت را هم اعلام کنید، چون فشارخون و خطر لخته در این درمان اهمیت دارد و ممکن است برنامهٔ درمانی نیاز به تنظیم داشته باشد. تداخل مهم غذایی یا الکلی برای خود دارو شناخته نشده است؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ انسانی کافی دربارهٔ ایمنی اپوئتین آلفا در بارداری وجود ندارد؛ در بارداری فقط وقتی پزشک سود مورد انتظار را بیشتر از خطر احتمالی بداند استفاده میشود. معلوم نیست دارو وارد شیر انسان میشود یا نه، بنابراین در شیردهی تصمیم دربارهٔ ادامهٔ درمان و شیردهی باید بر اساس وضعیت مادر و نوع فرآورده گرفته شود. اگر فرآوردهٔ چندبارمصرف حاوی نگهدارنده باشد، ممکن است برای بارداری و شیردهی مناسب نباشد؛ نوع فرآورده را پیش از تزریق بررسی کنید.
نگهداری
معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگهداری شود؛ یخ نزند و تکان داده نشود. از گرما و نور مستقیم دور باشد و فرآوردهٔ یخزده، تغییررنگداده یا دارای ذرات مصرف نشود. تاریخ انقضا و سالمبودن بستهبندی را بررسی کنید و آن را دور از دسترس کودکان بگذارید؛ دربارهٔ مدت مجاز خارجبودن از یخچال، دستور همان فرآورده را ملاک قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.3mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اپوئتین آلفا جایگزین تزریق خون است؟
۰۲آیا اپوئتین آلفا برای هر کمخونی در بیماران سرطانی مناسب است؟
۰۳چرا قبل و حین درمان باید آهن بررسی شود؟
۰۴اگر یک نوبت اپوئتین آلفا را فراموش کنم چه کنم؟
۰۵آیا میتوانم اپوئتین آلفا را خودم تزریق کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.