افاویرنز
افاویرنز دارویی ضدویروسی از گروهِ مهارکنندههای غیرنوکلئوزیدیِ ترانسکریپتاز معکوس است که در درمانِ عفونتِ اچآیوی به کار میرود.
این دارو همیشه همراه با دستِکم دو داروی ضدرتروویروسیِ دیگر، برای کنترلِ عفونتِ اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان و کودکان تجویز میشود.
افاویرنز بهویژه در هفتههای نخستِ مصرف ممکن است سرگیجه، اختلالِ خواب یا خوابهایی غیرعادی ایجاد کند. در مواردِ نادر، این دارو با تغییراتِ خلقی یا روانیِ جدی همراه بوده است.
در صورتِ بروزِ بثوراتِ گستردهٔ پوستی، زردیِ پوست یا چشمها، یا افکارِ آسیب به خود، حتماً و بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
افاویرنز (Efavirenz) دارویی ضدرتروویروسی از خانوادهٔ مهارکنندههای غیرنوکلئوزیدیِ ترانسکریپتاز معکوس (NNRTI) است که به شکلِ قرص، کپسول و محلولِ خوراکی عرضه میشود. این دارو با اتصالِ مستقیم به آنزیمِ ترانسکریپتاز معکوسِ ویروسِ اچآیوی، فعالیتِ آن را مختل میکند و از تکثیرِ ویروس در بدن جلوگیری میکند. افاویرنز هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود، بلکه همیشه بخشی از یک رژیمِ ترکیبیِ چند دارویی برای درمانِ اچآیوی است. هدفِ اصلیِ این درمان، کاهشِ بارِ ویروسی، حفظِ عملکردِ سیستمِ ایمنی و پیشگیری از پیشرفتِ بیماری است.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان، همراه با دستِکم دو داروی ضدرتروویروسیِ دیگر
- درمانِ عفونتِ اچآیوی نوع ۱ در کودکان، بر اساسِ سن و وزن و به تشخیصِ متخصص
- بخشی از رژیمِ درمانیِ ترکیبی برای سرکوبِ تکثیرِ ویروس و کاهشِ بارِ ویروسی در خون
- کمک به حفظ و تقویتِ سیستمِ ایمنیِ بدن در طولِ درمانِ اچآیوی
- پیشگیری از پیشرفتِ بیماریِ اچآیوی به مراحلِ پیشرفتهتر، در چارچوبِ درمانِ مستمر
روش مصرف
نکتهٔ مهم دربارهٔ افاویرنز این است که مصرفِ آن همراه با غذای پرچرب میتواند جذبِ دارو در بدن را افزایش دهد و عوارضِ سیستمِ عصبی را تشدید کند؛ به همین دلیل معمولاً توصیه میشود با معدهٔ خالی و ترجیحاً پیش از خواب مصرف شود، مگر آنکه پزشک دستورِ دیگری داده باشد. این دارو باید هر روز در ساعتِ مشخص و بدونِ فراموشی مصرف شود، زیرا نظمِ مصرف برای اثربخشیِ درمانِ اچآیوی و پیشگیری از مقاومتِ دارویی حیاتی است. افاویرنز هرگز نباید بدونِ مشورتِ پزشک قطع شود یا با دوزِ ناقص مصرف گردد، حتی اگر احساسِ بهبودی وجود داشته باشد. مقدار و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت اچآیوی نوع ۱
معمولاً با معدهٔ خالی، ترجیحاً هنگام خواب، مصرف شود؛ از غذای پرچرب پرهیز کنید و دارو هرگز نباید بهتنهایی مصرف شود. در کودکان کمتر از ۳ سال یا با وزن کمتر از ۱۰ کیلوگرم، مصرف فقط در شرایط استثنایی و با نظر متخصص عفونی کودکان انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به افاویرنز یا هر یک از اجزای دارو حساسیت دارید، حتماً پیش از شروع به پزشک اطلاع دهید
- سابقهٔ بیماریهای روانی مانندِ افسردگی، اختلالِ دوقطبی یا افکارِ خودکشی را با پزشک در میان بگذارید
- هرگونه بیماریِ کبدی، بهویژه هپاتیتِ ویروسیِ نوعِ ب یا سی، را حتماً به پزشک گزارش دهید، زیرا افاویرنز از طریقِ کبد متابولیزه میشود
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک بگویید
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پیش از شروعِ دارو حتماً با پزشک مشورت کنید
- اگر رانندگی میکنید یا با ماشینآلات کار میکنید، از احتمالِ سرگیجه و اختلالِ تمرکز در هفتههای نخستِ مصرف آگاه باشید
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- اختلال در خواب (بیخوابی، خوابآلودگی یا خوابهای غیرعادی)
- سردرد
- دشواری در تمرکز
- حالتِ تهوع یا ناراحتیِ گوارشی
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- بثوراتِ پوستیِ گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست همراه با تب — میتواند نشانهٔ واکنشِ پوستیِ شدید باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- زردیِ پوست یا چشمها، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی است؛ سریع به پزشک مراجعه کنید
- افکارِ آسیب به خود، افسردگیِ شدید یا تغییراتِ روانیِ غیرمعمول — بیدرنگ با پزشک یا نزدیکانتان در میان بگذارید و در صورتِ خطرِ فوری با اورژانس تماس بگیرید
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو و تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا احساسِ ضعفِ شدید و غیرعادی — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
افاویرنز بر آنزیمهای کبدیِ متابولیزهکنندهٔ دارو تأثیر میگذارد و میتواند سطحِ خونیِ بسیاری از داروهای دیگر را تغییر دهد. مصرفِ همزمان با برخی داروهای ضدصرع (مانندِ کاربامازپین یا فنیتوئین)، برخی داروهای ضدقارچ، متادون، برخی قرصهای ضدبارداریِ هورمونی و فرآوردههای گیاهیِ ضدافسردگی مانندِ علفِ چای (سنتجانزورت) میتواند اثربخشیِ افاویرنز یا آن داروها را کاهش دهد یا خطرِ عوارض را افزایش دهد. مصرفِ الکل نیز میتواند عوارضِ سیستمِ عصبیِ این دارو، مانندِ سرگیجه و خوابآلودگی، را تشدید کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ افاویرنز در بارداری، شواهدِ علمی در طولِ زمان بهروزرسانی شده و توصیهها بسته به شرایطِ هر فرد و رهنمودهای درمانیِ روز متفاوت است؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا تغییرِ درمان در دورانِ بارداری باید فقط با پزشکِ متخصص و بر اساسِ ارزیابیِ فردی گرفته شود. این دارو در شیرِ مادر نیز ترشح میشود و تصمیم دربارهٔ شیردهی در مادرانِ مبتلا به اچآیوی باید با مشورتِ پزشکِ متخصصِ عفونی یا ماما و بر اساسِ شرایطِ درمانیِ هر فرد گرفته شود.
نگهداری
افاویرنز را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. بستهٔ دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضای رویِ جعبه یا بلیستر را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 600 mg |
| قرص | 150 mg / 5mL |
| قرص | 200 mg |
| کپسول | 200 mg |
| کپسول | 50 mg |
| کپسول | 150 mg / 5mL |
| محلول | 150 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 30 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا افاویرنز اچآیوی را کاملاً درمان میکند؟
۰۲چرا افاویرنز باعثِ خوابهای عجیب یا بیخوابی میشود؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرفِ افاویرنز را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۴آیا مصرفِ افاویرنز روی قرصِ ضدبارداری تأثیر میگذارد؟
۰۵آیا باید افاویرنز را با غذا مصرف کنم یا با معدهٔ خالی؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۵ سازنده، در گروه J05AG03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.