ادروفونیوم کلراید
ادروفونیوم کلراید دارویی از خانوادهٔ مهارکنندههای کولیناستراز (Anticholinesterase) با اثری بسیار کوتاه است که فقط بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستانی استفاده میشود.
کاربردِ اصلیِ آن کمک به تشخیصِ بیماریِ میاستنی گراویس و نیز خنثیکردنِ اثرِ باقیماندهٔ برخی داروهای شلکنندهٔ عضلانی پس از عملِ جراحی است.
این دارو را فقط پزشک یا تیمِ درمان، در شرایطی که امکانِ کنترلِ فوریِ ضربانِ قلب و تنفس وجود دارد، تزریق میکند؛ زیرا خطرِ افتِ ناگهانیِ ضربانِ قلب یا تنگیِ نفس همراهِ آن است.
اگر سابقهٔ آسم، بیماریِ قلبی، انسدادِ رودهٔ یا مجاریِ ادراری، یا حساسیتِ دارویی دارید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ادروفونیوم کلراید یک دارویِ کولینرژیک از دستهٔ مهارکنندههای کولیناسترازِ برگشتپذیر است. این دارو با جلوگیریِ موقت از تجزیهٔ مادهای طبیعی به نامِ استیلکولین در محلِ اتصالِ عصب و عضله، برای مدتی کوتاه انقباضِ عضلانی را تقویت میکند. اثرِ آن ظرفِ چند ثانیه تا حدودِ یک دقیقه پس از تزریقِ وریدی آغاز میشود و تنها چند دقیقه دوام میآورد. به همین دلیل هدفِ اصلیِ آن کمک به تشخیصِ بیماریِ میاستنی گراویس (Myasthenia Gravis) است، نه درمانِ روزانه. این دارو همیشه توسط پزشک یا تیمِ درمانی و در محیطِ بیمارستان یا کلینیکِ مجهز تزریق میشود.
موارد مصرف
- کمک به تشخیصِ بیماریِ میاستنی گراویس، معروف به آزمایشِ ادروفونیوم یا آزمایشِ تنسیلون
- افتراقِ بحرانِ میاستنیک از بحرانِ کولینرژیک (Cholinergic Crisis) در بیمارانِ شناختهشدهٔ میاستنی گراویس
- خنثیسازیِ اثرِ باقیماندهٔ داروهای شلکنندهٔ عضلانیِ غیردپولاریزان پس از عملِ جراحی، زیرِ نظرِ متخصصِ بیهوشی
- بررسیِ کمکیِ عملکردِ اتصالِ عصب-عضله در برخی ارزیابیهای تخصصیِ عصبشناسی
روش مصرف
ادروفونیوم کلراید هرگز توسط خودِ بیمار مصرف نمیشود؛ این دارو را پزشک یا پرستارِ آموزشدیده، معمولاً بهصورتِ تزریقِ وریدی و در محیطی که امکانِ پایشِ ضربانقلب، فشارِخون و تنفس فراهم باشد، تجویز میکند. مقدار، سرعتِ تزریق و تعدادِ نوبتها را پزشک بر اساسِ هدفِ آزمایش (تشخیصی یا خنثیسازیِ شلکننده) و پاسخِ بدنِ شما در همان لحظه تعیین میکند. پیش از تزریق معمولاً وسایلِ احیا و داروی آتروپین در دسترس نگه داشته میشود تا در صورتِ بروزِ واکنشِ شدید بلافاصله استفاده شود. از آنجا که این دارو در خانه مصرف نمیشود، نیازی به یادآوریِ نوبت یا نگرانی از قطعِ خودسرانه نیست؛ همهٔ این تصمیمها بر عهدهٔ تیمِ درمان است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمک به تشخیص میاستنی گراویس (آزمون ادروفونیوم یا تنسیلون)
آزمون تکنوبتی است و باید با پایش قلب و تنفس، آمادگی آتروپین و امکانات احیا انجام شود.
افتراق بحران میاستنیک از بحران کولینرژیک
پیش از آزمون باید تبادل تنفسی برقرار باشد؛ در صورت نبود بهبود واضح پس از ۲ میلیگرم، ادامهٔ دارو مناسب نیست و حمایت تنفسی لازم است.
خنثیسازی اثر باقیماندهٔ شلکنندههای عضلانی غیردپولاریزان پس از عمل
فقط پس از شروع بهبودی خودبهخودی بلوک و با حفظ راه هوایی و تهویه تا برگشت کامل تنفس استفاده شود؛ برای شلکنندههای دپولاریزان مؤثر نیست.
بررسی کمکی عملکرد اتصال عصبـعضله در ارزیابی تخصصی عصبشناسی
این کاربرد فقط در ارزیابی تخصصی و با پایش قلبیـتنفسی و آمادگی احیا انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ادروفونیوم یا داروهای مشابه مانندِ نئوستیگمین و پیریدوستیگمین
- سابقهٔ آسم یا بیماریِ انسدادیِ مزمنِ ریه، بهدلیلِ خطرِ تنگیِ نایژه
- بیماریِ قلبی، ضربانِ آهستهٔ قلب یا هر نوع اختلالِ ریتمِ قلب
- انسدادِ مکانیکیِ روده یا مجاریِ ادراری
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ دارویی که مصرف میکنید
عوارض احتمالی
- افزایشِ بزاق و ترشحاتِ دهان
- تعریقِ بیشازحد
- تهوع یا دلپیچهٔ خفیفِ شکمی
- پرش یا لرزشِ خفیفِ عضلانی
- تاریِ گذرای دید یا تنگشدنِ مردمکِ چشم
- آهستهشدنِ شدیدِ ضربانِ قلب یا احساسِ غشکردن — تیمِ درمان بلافاصله ضربان و فشارخون را کنترل و در صورتِ نیاز مداخله میکند.
- تنگیِ نفس، خسخسِ سینه یا گرفتگیِ ناگهانیِ راهِ هوایی — نشانهٔ نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است.
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا دشواریِ تنفس، که میتواند نشانهٔ بحرانِ کولینرژیک باشد — با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به کادرِ درمان اطلاع دهید.
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و لب، کهیرِ گسترده یا دشواریِ بلع — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، که بهندرت رخ میدهد — نیازمندِ مراقبتِ فوریِ پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ادروفونیوم کلراید میتواند با سایرِ داروهای کولینرژیک یا مهارکنندههای کولیناستراز، مانندِ نئوستیگمین و پیریدوستیگمین، اثرِ افزایشی داشته باشد و خطرِ عوارضِ کولینرژیک را بالا ببرد؛ درحالیکه داروهای آنتیکولینرژیک مانندِ آتروپین میتوانند نشانههای آن را بپوشانند. مصرفِ همزمان با داروهای کاهندهٔ ضربانِ قلب، مانندِ برخی بتابلوکرها یا دیگوکسین، میتواند خطرِ آهستهشدنِ بیشازحدِ ضربانِ قلب را افزایش دهد، و اثرِ برخی شلکنندههای عضلانی مانندِ سوکسینیلکولین نیز ممکن است تحتِ تأثیرِ آن قرار گیرد. چون این دارو معمولاً پیش از یک آزمایش یا در حینِ بیهوشی تزریق میشود، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ اثرِ ادروفونیوم کلراید بر بارداری و شیردهی در انسان در دست است. چون این دارو معمولاً فقط یکبار و برای هدفی تشخیصی یا در حینِ عملِ جراحی و زیرِ نظارتِ کاملِ پزشکی تزریق میشود، تصمیم دربارهٔ استفاده از آن در بارداری یا دورانِ شیردهی را پزشک با در نظر گرفتنِ ضرورتِ بالینی و جایگزینهای احتمالی میگیرد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از هر آزمایش یا عملِ جراحی که این دارو در آن بهکار میرود، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
نگهداری
نگهداریِ ادروفونیوم کلراید معمولاً برعهدهٔ داروخانه و کادرِ درمانیِ بیمارستان است، نه بیمار. این دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمای ذکرشده روی برچسبِ بسته نگهداری شود، هرگز منجمد نشود و همواره دور از دسترسِ کودکان بماند. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ محلولِ داخلِ آمپول از نظرِ کدری یا رسوب توسطِ کادرِ درمان بررسی میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آزمایشِ ادروفونیوم (تنسیلون) دقیقاً چطور انجام میشود؟
۰۲آیا میشود این دارو را در خانه تزریق کرد؟
۰۳چرا ممکن است حینِ تزریق احساسِ ضعف یا سرگیجه کنم؟
۰۴اگر بعد از آزمایش عارضهای دیدم چه کنم؟
۰۵آیا ادروفونیوم با داروهای روزانهای که برای میاستنی گراویس مصرف میکنم فرق دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه V04CX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.