اکتینیم-۲۲۵ دوتاتیت
اکتینیم-۲۲۵ دوتاتیت یک رادیوداروی درمانی هدفمند است که تابش آلفا را به سلولهای دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین میرساند. این فرآورده برای درمان برخی تومورهای نورواندوکرین بهکار میرود.
بیشتر برای تومورهای نورواندوکرین پیشرفته یا منتشرِ دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین، بهویژه در دستگاه گوارش و پانکراس، استفاده میشود. انتخاب بیمار به تصویربرداری گیرندهای و وضعیت کلیه و مغز استخوان بستگی دارد.
این دارو پرتوزاست و فقط باید بهصورت وریدی در مرکز پزشکی هستهای و توسط تیم مجاز تجویز شود؛ برای مصرف یا نگهداری در منزل نیست. پایش کلیه، شمارش سلولهای خون و رعایت دستورهای حفاظت پرتویی پس از درمان ضروری است.
اگر بیماری کلیوی یا قلبی، کاهش سلولهای خون، درمان قبلی با شیمیدرمانی یا رادیودارو، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. مصرف اکتروتاید، لانرئوتاید، پاسیروتاید یا هر دارو و مکمل دیگر نیز باید از ابتدا به تیم درمان گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکتینیم-۲۲۵ دوتاتیت یک رادیوداروی درمانی هدفمند از خانوادهٔ درمان گیرندهای پپتیدی است. دوتاتیت به گیرندهٔ سوماتوستاتین، بهویژه نوع ۲، روی برخی سلولهای توموری متصل میشود و اکتینیم-۲۲۵ تابش آلفا را در فاصلهٔ کوتاه به همان ناحیه میرساند. هدف، آسیبزدن انتخابیتر به سلولهای گیرندهدار است، اما کلیه و مغز استخوان نیز ممکن است در معرض آسیب قرار بگیرند. فعالیت اسمی ثبتشدهٔ این فرآورده ۰٫۲ میلیکوری است و بهتنهایی مقدار مناسب برای هر بیمار را تعیین نمیکند.
موارد مصرف
- تومورهای نورواندوکرین دستگاه گوارش و پانکراس با گیرندهٔ سوماتوستاتین مثبت
- تومورهای نورواندوکرین پیشرفته، منتشر یا غیرقابل جراحی با جذب کافی در تصویربرداری گیرندهای
- بیماری عودکرده یا پیشرونده پس از درمانهای قبلی، از جمله برخی درمانهای رادیودارویی، در برنامههای تخصصی
- برخی پاراگانگلیوماها و فئوکروموسیتوماهای گیرندهمثبت در موارد انتخابشده
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و بیمار نباید آن را تزریق یا جابهجا کند. تزریق وریدی در مرکز پزشکی هستهای و بر اساس فعالیت اندازهگیریشده، وضعیت گیرندهها، عملکرد کلیه، شمارش خون و پروتکل تیم درمان انجام میشود؛ مقدار و فاصلهٔ نوبتها را پزشک تعیین میکند. برای کاهش دریافت کلیوی، ممکن است طبق پروتکل مایعات، محلول آمینواسیدی و داروی ضدتهوع داده شود؛ در صورت محدودیت مایعات یا نارسایی قلبی و کلیوی، مرکز را مطلع کنید. پس از درمان، نوشیدن مایعات در صورت نداشتن محدودیت، دفع مرتب ادرار، شستوشوی دقیق دستها و رعایت فاصله از کودکان و زنان باردار باید دقیقاً طبق دستور مرکز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تومورهای نورواندوکرین دستگاه گوارش یا پانکراس با گیرندهٔ مثبت سوماتوستاتین
پیش از هر نوبت، جذب کافی دارو و وضعیت کلیه و مغز استخوان بررسی میشود؛ محافظت کلیوی طبق پروتکل مرکز انجام میگیرد.
تومورهای نورواندوکرین پیشرفته، منتشر یا غیرقابل جراحی با جذب کافی در تصویربرداری گیرندهای
درمان فقط در مرکز تخصصی پزشکی هستهای و با پایش شمارش سلولهای خونی و عملکرد کلیه انجام شود.
تومورهای نورواندوکرین عودکرده یا پیشرونده پس از درمانهای قبلی، از جمله برخی درمانهای رادیودارویی
سابقهٔ درمانهای قبلی میتواند امکان ادامهٔ درمان و مقدار فعالیت قابلاستفاده را محدود کند؛ پایش دقیق مغز استخوان و کلیه ضروری است.
پاراگانگلیوما یا فئوکروموسیتومای گیرندهمثبت در موارد انتخابشده
فقط برای بیماران انتخابشده با جذب کافی در تصویربرداری و تحت نظر تیم تخصصی قابل استفاده است.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، برنامهٔ بارداری یا شیردهی را پیش از درمان اطلاع دهید؛ این موارد میتوانند مانع انجام درمان یا نیازمند برنامهریزی ویژه باشند.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، انسداد مسیر ادرار، تککلیه، سابقهٔ سنگ کلیه، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات را به تیم درمان بگویید.
- کمخونی، کاهش گلبول سفید یا پلاکت، بیماری مغز استخوان و سابقهٔ شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمان با رادیودارو را گزارش کنید.
- بیماری کبدی، تومور هورمونفعال، فئوکروموسیتوما یا پاراگانگلیوما و سابقهٔ فشارخون یا ضربان قلب ناپایدار را مطرح کنید؛ در کودکان و سالمندان ارزیابی دقیقتری لازم است.
- هرگونه حساسیت به دوتاتیت، اجزای فرآورده، رادیوداروها یا محلول آمینواسیدی و هر واکنش قبلی هنگام تزریق را اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروهای ضدسرطان، داروهای مؤثر بر کلیه، داروهای رقیقکنندهٔ خون، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی
- تهوع، ناراحتی معده یا استفراغ خفیف، بهویژه هنگام دریافت محلول آمینواسیدی
- خستگی و بیحالی
- کاهش اشتها یا کاهش وزن
- نفخ، احساس پری یا درد خفیف شکم
- سردرد، گرگرفتگی یا تعریق گذرا
- کاهش موقت و خفیف شمارش سلولهای خون در آزمایش، مانند لنفوسیت یا پلاکت
- کهیر، ورم لب و صورت یا گلو، تنگی نفس، خسخس یا غش: فوراً به کارکنان مرکز اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، عفونت مکرر، رنگپریدگی، خستگی شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی: میتواند نشانهٔ افت شدید سلولهای خون باشد؛ همان روز برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، ورم پا یا صورت، افزایش سریع وزن، ادرار کفآلود یا خونی و درد پهلو: احتمال آسیب کلیه مطرح است و نیاز به بررسی فوری دارد.
- استفراغ یا اسهال شدید و مداوم، درد یا نفخ شدید شکم، قطع دفع گاز یا مدفوع، ناتوانی در نوشیدن یا سرگیجه: فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- گرگرفتگی شدید، تعریق، تپش قلب، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا افت و افزایش شدید فشارخون: احتمال واکنش هورمونی یا قلبی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکترئوتاید، لانرئوتاید و پاسیروتاید میتوانند با اشغال گیرندههای سوماتوستاتین، جذب دوتاتیت را تغییر دهند؛ زمانبندی یا توقف موقت آنها فقط باید طبق برنامهٔ متخصص پزشکی هستهای باشد. شیمیدرمانی، پرتودرمانی، رادیوداروهای دیگر و داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان ممکن است خطر افت سلولهای خون را بیشتر کنند؛ داروهای آسیبرسان به کلیه و مواد حاجب نیز باید پیش از درمان بررسی شوند. محلول آمینواسیدی همراه درمان ممکن است برای افراد مبتلا به نارسایی قلبی یا محدودیت مایعات مشکلساز باشد. تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل مطرح نیست، اما الکل میتواند کمآبی و تهوع را بدتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بهدلیل تابش یونساز اکتینیم-۲۲۵، این درمان در بارداری انجام نمیشود و احتمال بارداری باید پیش از تزریق به تیم پزشکی اعلام شود. دربارهٔ شیردهی دادهٔ ایمنی کافی وجود ندارد و معمولاً باید در طول درمان قطع شود؛ زمان ادامهدادن یا قطع کامل آن را مرکز پزشکی هستهای بر اساس فرآورده و فعالیت تعیین میکند. اگر قصد بارداری دارید یا دربارهٔ باروری نگرانید، پیش از درمان دربارهٔ پیشگیری و خطرهای احتمالی سؤال کنید.
نگهداری
این رادیودارو برای نگهداری در منزل نیست و باید در مرکز مجاز، در محفظهٔ حفاظدار و با شرایط دمایی و پرتویی مناسب نگهداری شود. دمای دقیق، زمان مصرف و تاریخ انقضا به فرمولاسیون و زمان کالیبراسیون وابسته است؛ ویال را باز، جابهجا یا دور نیندازید. دارو باید دور از دسترس کودکان باشد و هر اختلاف در برچسب یا آسیب بستهبندی پیش از مصرف به مرکز اطلاع داده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این فرآورده برای تصویربرداری است یا درمان؟
۰۲چرا پیش از درمان تصویربرداری گیرندهٔ سوماتوستاتین لازم است؟
۰۳بعد از تزریق میتوانم کنار خانواده باشم؟
۰۴داروی اکتروتاید یا لانرئوتاید را قبل از درمان قطع کنم؟
۰۵چه آزمایشهایی بعد از درمان لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.