دوپامین
دوپامین مادهای طبیعی در بدن از خانوادهٔ کاتهکولآمینهاست که بهشکلِ دارویی، تنها بهصورتِ تزریقی و در بیمارستان، برای تقویتِ عملکردِ قلب و فشار خون استفاده میشود.
این دارو بیشتر برای درمانِ افتِ شدید و خطرناکِ فشار خون، شوکِ قلبی و ضعفِ حادِ عملکردِ قلب در بخشِ مراقبتهای ویژه بهکار میرود.
دوپامین را فقط پزشک و پرستار در بیمارستان و با پایشِ پیوستهٔ فشار خون و ریتمِ قلب تزریق میکنند؛ این دارو هرگز در منزل یا بهصورتِ خودسرانه مصرف نمیشود.
اگر بیمار سابقهٔ آریتمیِ قلبی، فشار خونِ بالا یا حساسیت به داروهای مشابه دارد، یا داروهایی مانندِ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز مصرف میکند، باید پیش از تزریق به تیمِ درمان اطلاع داده شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دوپامین مادهای طبیعی در بدن، از خانوادهٔ کاتهکولآمینها، است که بهشکلِ دارویی تنها بهصورتِ تزریقی و در بیمارستان استفاده میشود. این دارو بر گیرندههای قلب و عروق اثر میگذارد و بسته به سرعتِ تزریق، میتواند قدرت و تعدادِ ضربانِ قلب را افزایش دهد یا با تنگکردنِ عروق، فشار خون را بالا ببرد. پزشک با تنظیمِ دقیقِ سرعتِ تزریق از طریقِ پمپِ وریدی و پایشِ پیوستهٔ علائمِ حیاتی، اثرِ دارو را برای هر بیمار جداگانه کنترل میکند. هدفِ اصلیِ مصرفِ دوپامین، پشتیبانی از گردشِ خون در شرایطِ بحرانی مانندِ شوک یا افتِ شدیدِ فشار خون است، درست تا زمانی که وضعیتِ بیمار تثبیت شود.
موارد مصرف
- درمانِ افتِ شدید و خطرناکِ فشار خون (شوک) که با مایعدرمانیِ ساده بهبود نمییابد
- شوکِ قلبی پس از حملهٔ قلبی یا جراحیِ قلب
- حمایت از عملکردِ قلب در نارساییِ حادِ قلبی همراه با افتِ فشار خون
- کندیِ خطرناک و علامتدارِ ضربانِ قلب، در مواردی که درمانهای اولیه کافی نباشد
- حمایت از فشار خون و گردشِ خون در برخی انواعِ شوک، به تشخیصِ تیمِ درمان
روش مصرف
دوپامین را تنها پزشک یا پرستار، بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته و با پمپِ کنترلشده، در بخشِ مراقبتهای ویژه یا اورژانس تجویز میکند؛ این دارو هرگز خوراکی، عضلانی یا خودسرانه مصرف نمیشود. سرعتِ تزریق را تیمِ درمان بر اساسِ فشار خون، ریتمِ قلب و پاسخِ بدنِ بیمار لحظهبهلحظه تنظیم میکند، بنابراین مقدارِ دقیق برای هر بیمار متفاوت است. محلِ تزریق باید مرتب از نظرِ درد، تورم یا تغییرِ رنگِ پوست بررسی شود، زیرا نشتِ دارو از رگ میتواند به بافتِ اطراف آسیب برساند. قطعِ دارو نیز باید تدریجی و طبقِ صلاحدیدِ پزشک انجام شود، زیرا قطعِ ناگهانی میتواند فشار خون را بهشدت پایین بیاورد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
شوک با افت شدید و خطرناک فشار خون که به مایعدرمانی پاسخ نداده است
با پمپ انفوزیون و ترجیحاً از رگ بزرگ تجویز شود؛ تزریق سریع یا یکباره ممنوع است. پایش مداوم فشار خون، نوار قلب و محل تزریق لازم است.
شوک قلبی پس از سکتهٔ قلبی یا جراحی قلب
پیش از شروع، کمبود حجم مایعات باید ارزیابی و اصلاح شود؛ پایش مداوم نوار قلب، فشار خون و ادرار ضروری است.
نارسایی حاد قلبی همراه با افت فشار خون
وضعیت مایعات، فشار خون، نوار قلب و میزان ادرار باید بهطور مداوم پایش شود؛ خطر آریتمی وجود دارد.
کندی خطرناک و علامتدار ضربان قلب، در صورت ناکافی بودن درمانهای اولیه
فقط در برادیکاردی همراه با ناپایداری همودینامیک استفاده میشود؛ پایش پیوستهٔ نوار قلب و فشار خون لازم است.
حمایت از فشار خون و گردش خون در برخی انواع شوک
نوع شوک و وضعیت حجم مایعات باید پیش از شروع مشخص شود؛ تجویز بدون پایش دقیق میتواند باعث آریتمی و آسیب بافتی شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به دوپامین یا موادِ نگهدارندهٔ موجود در آمپول، مانندِ سولفیتها
- سابقهٔ آریتمی یا مشکلاتِ ریتمِ قلب، بهویژه ریتمهای سریعِ بطنی
- ابتلا به فئوکروموسیتوم (تومورِ نادرِ غدهٔ فوقِ کلیه)
- بیماریهای شدیدِ عروقِ محیطی، مانندِ انسدادِ عروق یا بیماریِ رینود
- مصرفِ اخیرِ داروهای مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای
- بارداری یا احتمالِ بارداری
عوارض احتمالی
- تپش و تندیِ ضربانِ قلب
- سردرد
- تهوع و گاهی استفراغ
- افزایشِ فشار خون
- احساسِ خفیفِ تنگیِ نفس
- دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ ریتمِ نامنظم و تندِ قلب: باید فوراً به پزشک یا پرستارِ بالین اطلاع داده شود.
- درد، سوزش، تورم یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق: نشانهٔ نشتِ دارو از رگ است و باید بلافاصله گزارش شود تا محلِ تزریق تغییر کند.
- سردی، کبودی یا بیحسیِ انگشتانِ دست و پا: نشانهٔ کاهشِ خونرسانیِ محیطی است و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار: باید به تیمِ درمان اطلاع داده شود.
- تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ بلافاصله کادرِ درمان را آگاه کنید و اگر چنین علائمی خارج از بیمارستان رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دوپامین با گروهی از داروها تداخلِ مهم دارد. مصرفِ همزمان یا اخیرِ مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) میتواند اثرِ دوپامین را بهشدت و بهطولِ خطرناکی افزایش دهد. داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای، برخی داروهای بیهوشیِ استنشاقی و مشتقاتِ اِرگو نیز میتوانند خطرِ آریتمی یا تنگیِ شدیدِ عروق را بالا ببرند. مسدودکنندههای بتا ممکن است اثرِ تقویتکنندهٔ دوپامین بر قلب را کاهش دهند، و فنیتوئینِ تزریقی در کنارِ دوپامین میتواند فشار خون و ضربانِ قلب را بهطورِ ناخواسته پایین بیاورد. از آنجا که این دارو در شرایطِ بحرانی و اغلب همراه با چند داروی دیگر تزریق میشود، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایِ بیمار باید در اختیارِ تیمِ درمان قرار گیرد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دوپامین تنها در شرایطِ اورژانسی و تهدیدکنندهٔ زندگیِ مادر، مانندِ شوکِ شدید در دورانِ بارداری، و پس از سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر توسطِ تیمِ درمان تجویز میشود. اطلاعاتِ روشنی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دسترس نیست و از آنجا که مصرفِ آن محدود به شرایطِ بحرانیِ بیمارستانی است، تصمیمگیری دربارهٔ ادامهٔ شیردهی نیز بر عهدهٔ پزشک است.
نگهداری
دوپامین را کادرِ درمان در بیمارستان، دور از نور و گرمای مستقیم و در دمای مناسبِ ذکرشده روی بستهٔ دارو نگهداری میکند و پیش از تزریق، آمپول را از نظرِ تغییرِ رنگ یا کدر شدنِ محلول بررسی میکند. این دارو معمولاً در منزل نگهداری نمیشود؛ اگر به هر دلیلی آمپولی از آن در منزل موجود باشد، باید دور از دسترسِ کودکان و مطابقِ تاریخِ انقضای درجشده روی بسته نگهداری شود و از مصرفِ آمپولهای کدر یا تغییررنگداده خودداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 40 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دوپامین را میتوان بهصورتِ قرص یا در منزل مصرف کرد؟
۰۲چرا محلِ تزریقِ دوپامین اینقدر مهم است؟
۰۳آیا دوپامینِ تزریقی همان دوپامینِ مغز است؟
۰۴چه زمانی مصرفِ دوپامین قطع میشود؟
۰۵آیا دوپامین باعثِ اعتیاد میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه C01CA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.