دینوتوکسیماب
دینوتوکسیماب یک پادتن مونوکلونال ضدسرطان است که به نشانگر جیدی۲ روی سلولهای نوروبلاستوما متصل میشود و به سیستم ایمنی کمک میکند این سلولها را از بین ببرد.
این دارو عمدتاً برای درمان تکمیلی نوروبلاستوما با خطر بالا در کودکان، پس از پاسخ به درمانهای اولیه و همراه با داروهای دیگرِ برنامهٔ درمانی، بهکار میرود.
تزریق آن میتواند واکنش شدید حساسیتی، افت فشار خون، نشت مایعات از رگها و درد عصبی ایجاد کند؛ بنابراین فقط در مرکز مجهز و با پایش دقیق انجام میشود.
پیش از درمان، حساسیتها، بیماریهای قلبی یا ریوی، مشکلات فشار خون، کلیه یا کبد و همهٔ داروهای همزمان را به تیم درمان بگویید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، سرگیجهٔ شدید، غش یا درد غیرقابلتحمل نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دینوتوکسیماب یک پادتن مونوکلونال ضدسرطان و درمان هدفمند است. این دارو به مولکول جیدی۲ روی سطح سلولهای نوروبلاستوما میچسبد و با فعالکردن سیستم ایمنی، به تخریب این سلولها کمک میکند. چون جیدی۲ روی برخی بافتهای عصبی هم وجود دارد، درد شدید و عوارض عصبی از نکات مهم این درمان هستند. کاربرد اصلی آن در کودکان مبتلا به نوروبلاستوما با خطر بالا، معمولاً پس از شیمیدرمانی، جراحی، پرتودرمانی و پیوند سلولهای بنیادی خونساز است. این مادهٔ مؤثره در ایران ممکن است با نامهای تجاری کاریزبا، کارزیبا و یونی توکسین شناخته شود.
موارد مصرف
- درمان تکمیلی نوروبلاستوما با خطر بالا در کودکان پس از درمانهای اولیه
- کاهش خطر بازگشت نوروبلاستوما پس از پاسخ به درمانهای اصلی
- استفاده همراه با فاکتور محرک کلنی گرانولوسیتـماکروفاژ، اینترلوکین ۲ و ایزوترتینوئین در برنامهٔ درمانی تخصصی
روش مصرف
دینوتوکسیماب بهصورت سرم وریدی در بیمارستان یا مرکز تخصصی سرطان تجویز میشود و برای تزریق در منزل یا تزریق خودسرانه نیست. فرآوردهٔ غلیظ باید توسط کارکنان درمانی آماده شود؛ پیش از هر نوبت معمولاً مایعات و داروهای پیشگیرانه مانند مسکن، داروی ضدحساسیت و تببر طبق دستور تیم درمان داده میشود. فشار خون، تنفس، علائم حیاتی، میزان درد و نشانههای واکنش حساسیتی در طول تزریق و چند ساعت پس از آن پایش میشود. زمان هر نوبت، سرعت تزریق، تعداد دورهها و درمانهای همراه را نسخه و پروتکل متخصص تعیین میکند؛ اگر تزریق بهعلت عارضه به تأخیر افتاد یا متوقف شد، برنامهٔ بعدی را خودسرانه تغییر ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به دینوتوکسیماب یا هر داروی پادتنمانند، بهویژه واکنش شدید حساسیتی، را اطلاع دهید.
- اگر بیماری قلبی یا ریوی، فشار خون پایین یا بالا، ورم، کمآبی یا سابقهٔ نشت مویرگی دارید، پیش از تزریق به تیم درمان بگویید.
- بیماری کلیه یا کبد، کاهش سلولهای خونی، خونریزی یا کبودی غیرعادی و هر مشکل عصبی یا بینایی قبلی را گزارش کنید.
- تب، عفونت فعال، تنگی نفس، کاهش ادرار، افزایش سریع وزن یا ورم پیش از هر نوبت باید بررسی شود.
- فهرست کامل داروها، مسکنها، داروهای فشار خون، داروهای ادرارآور، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید.
- بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از شروع درمان اعلام کنید؛ در افراد کمسن، برنامهٔ پیشگیری از بارداری و پیگیریهای لازم را از متخصص بپرسید.
عوارض احتمالی
- درد، بهویژه درد شکم، استخوان، عضله یا درد عصبی
- تب و لرز
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر
- افت فشار خون، سرگیجه یا خستگی
- کاهش اشتها
- تنگی نفس، خسخس، گرفتگی گلو، تورم لب یا صورت، کهیر گسترده، افت شدید فشار یا غش: هنگام تزریق فوراً به پرستار اطلاع دهید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی دستوپا یا صورت، افزایش سریع وزن، تنگی نفس، کاهش ادرار یا سرگیجهٔ شدید: میتواند نشانهٔ نشت مایعات از رگها یا افت فشار باشد؛ فوراً تیم درمان را مطلع کنید و در صورت شدت علائم به اورژانس مراجعه کنید.
- درد سوزاننده یا تیرکشنده، بیحسی، گزگز، ضعف اندام، اختلال راهرفتن، ناتوانی در دفع ادرار، تاری دید، دوبینی، سردرد شدید یا تشنج: به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد؛ در صورت تشنج یا از دسترفتن بینایی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب پایدار، لرز شدید، بیحالی غیرعادی، گلودرد، کبودی یا خونریزی غیرمعمول: همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید، چون عفونت یا کاهش سلولهای خونی میتواند سریع جدی شود.
- تپش قلب، گرفتگی شدید عضلات، گیجی، رنگپریدگی، ورم، خون در ادرار یا کاهش واضح ادرار: فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت غش، تشنج یا بدحالشدن سریع به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مطالعات کافی برای بررسیٔ تداخل مستقیم دینوتوکسیماب با داروهای دیگر انجام نشده است. چون این درمان میتواند افت فشار، تغییر مایعات بدن، خوابآلودگی یا احتباس ادرار ناشی از مسکنهای قوی و تغییرات عملکرد کلیه و کبد ایجاد کند، داروهای فشار خون، ادرارآورها، آرامبخشها، مسکنهای قوی و داروهای مؤثر بر کلیه یا کبد باید پیش از هر دوره بررسی شوند. دینوتوکسیماب در برنامهٔ تخصصی همراه با فاکتور محرک کلنی گرانولوسیتـماکروفاژ، اینترلوکین ۲ و ایزوترتینوئین داده میشود و زمانبندی آنها را نباید تغییر داد. تداخل غذایی مشخصی برای خود تزریق شناخته نشده است، اما مصرف الکل در طول درمان، بهویژه همراه با مسکنهای قوی یا ایزوترتینوئین، توصیه نمیشود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ داروی همراهی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دینوتوکسیماب ممکن است به جنین آسیب برساند و در بارداری فقط با تصمیم متخصص سرطان و متخصص زنان بررسی میشود. احتمال بارداری باید پیش از شروع درمان اعلام شود و دربارهٔ روش مطمئن پیشگیری از بارداری در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت راهنمایی بگیرید. دربارهٔ ورود دارو به شیر اطلاعات کافی وجود ندارد و بهدلیل احتمال عوارض جدی برای شیرخوار، شیردهی در طول درمان باید با نظر متخصص متوقف شود؛ زمان شروع دوباره را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
ویال دینوتوکسیماب باید در بستهبندی اصلی، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور نگهداری شود؛ آن را منجمد یا تکان ندهید. محلول آمادهشده برای تزریق باید توسط مرکز درمانی نگهداری و مصرف شود و نباید در منزل باقی بماند. فرآوردهٔ تغییررنگداده، آسیبدیده یا تاریخگذشته مصرف نمیشود و دارو باید دور از دسترس کودکان قرار گیرد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 4.5 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 3.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱دینوتوکسیماب برای کدام نوع سرطان و در چه مرحلهای استفاده میشود؟
۰۲چرا پیش از تزریق دینوتوکسیماب مسکن و داروی ضدحساسیت میدهند؟
۰۳اگر کودک هنگام تزریق تب یا افت فشار پیدا کند چه میشود؟
۰۴آیا دینوتوکسیماب میتواند باعث بیحسی، ضعف یا اختلال دید شود؟
۰۵آیا میتوان دینوتوکسیماب را در خانه تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه L01XC16. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.