دیازوکساید
دیازوکساید دارویی است که با کاهش ترشح انسولین از لوزالمعده، قند خون را بالا میبرد و در دستهٔ داروهای ضد افت قند خون قرار میگیرد.
بیشتر برای درمان افت قند خون ناشی از پرکاری انسولین در نوزادان، کودکان و بزرگسالان—از جمله در تومورهای انسولینساز لوزالمعده—به کار میرود.
این دارو میتواند باعث احتباس آب و نمک، تپش قلب و رشد موی زائد شود؛ مصرف آن باید زیر نظر دقیق پزشک و همراه با پایش منظم قند خون باشد.
اگر تورم شدید، تپش قلب غیرعادی، تنگی نفس، یا نشانههای افزایش شدید قند خون مانند تشنگی زیاد و گیجی مشاهده کردید، سریعاً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیازوکساید دارویی است که ساختاری مشابه داروهای ادرارآور تیازیدی دارد، اما اثر ادرارآوری ندارد و در گروه داروهای ضد افت قند خون قرار میگیرد. این دارو با باز کردن کانالهای پتاسیمی غشای سلولهای بتای لوزالمعده، ترشح انسولین را مهار میکند و به این ترتیب قند خون را بالا نگه میدارد. هدف اصلی آن، کنترل افت مزمن قند خون در شرایطی است که بدن انسولین بیش از حد ترشح میکند. دیازوکساید معمولاً به صورت خوراکی و طبق برنامهٔ دقیق پزشک مصرف میشود و نیازمند پایش منظم قند خون و علائم بالینی است.
موارد مصرف
- درمان افت قند خون ناشی از پرکاری مادرزادی سلولهای انسولینساز لوزالمعده در نوزادان و کودکان
- کنترل افت قند خون ناشی از تومورهای انسولینساز لوزالمعده (اینسولینوما)، بهویژه پیش از جراحی یا در موارد غیرقابلجراحی
- مدیریت افت قند خون پایدار در بزرگسالانی که با تغییر رژیم غذایی یا سایر روشها کنترل نشده است
روش مصرف
دیازوکساید باید دقیقاً طبق دستور پزشک و در نوبتهای مشخصشده مصرف شود؛ تعداد نوبتها و مقدار مصرف را پزشک بر اساس وزن، سن و پاسخ فرد به دارو تعیین میکند و نباید بدون نظر پزشک تغییر کند. مصرف همراه با غذا یا شیر میتواند به کاهش ناراحتی گوارشی کمک کند. از آنجا که این دارو معمولاً برای کنترل طولانیمدت افت قند خون تجویز میشود، پایبندی به نوبتهای مصرف اهمیت دارد؛ قطع ناگهانی آن—بهویژه در نوزادان و کودکان مبتلا به پرکاری انسولین—میتواند باعث بازگشت ناگهانی افت قند خون شود، بنابراین هرگونه تغییر یا قطع مصرف باید با هماهنگی پزشک انجام شود. در طول درمان نیز اندازهگیری منظم قند خون طبق برنامهای که پزشک مشخص میکند ضروری است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل افت قند خون ناشی از تومور انسولینساز لوزالمعده، بهویژه پیش از جراحی یا در موارد غیرقابلجراحی
برای کنترل موقت پیش از جراحی یا کنترل طولانیمدت در موارد غیرقابلجراحی بهکار میرود؛ احتباس مایع و افزایش بیش از حد قند خون باید پایش شود.
مدیریت افت قند خون پایدار در بزرگسالانِ کنترلنشده با تغییر رژیم غذایی یا سایر روشها
اگر پس از ۲ تا ۳ هفته اثر کافی حاصل نشود، ادامهٔ درمان باید بازبینی شود؛ افزایش بیش از حد قند خون و کتونها نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به دیازوکساید یا داروهای مشابه آن مانند تیازیدها را به پزشک بگویید.
- اگر به بیماری قلبی، نارسایی قلب، یا اختلال ریتم قلب مبتلا هستید، پزشک را مطلع کنید، زیرا این دارو میتواند احتباس مایعات ایجاد کند.
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا کبدی را با پزشک در میان بگذارید تا نحوهٔ پایش درمان متناسب تنظیم شود.
- اگر دیابت دارید یا سابقهٔ قند خون بالا دارید، به پزشک اطلاع دهید، چون این دارو قند خون را بالا میبرد.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی—بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون یا داروهای فشار خون—را به پزشک نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری، یا شیردهی، پیش از شروع دارو حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- احتباس آب و نمک و تورم خفیف دست و پا
- افزایش اشتها
- رشد غیرعادی موهای بدن، بهویژه در مصرف طولانیمدت در کودکان، که معمولاً پس از قطع دارو برطرف میشود
- تهوع یا ناراحتی خفیف گوارشی
- تپش قلب خفیف
- تورم شدید، افزایش ناگهانی وزن، یا تنگی نفس: میتواند نشانهٔ احتباس شدید مایعات یا فشار بر قلب باشد؛ در اسرع وقت به پزشک اطلاع دهید.
- تشنگی شدید، ادرار زیاد، یا خوابآلودگی و گیجی غیرعادی: میتواند نشانهٔ افزایش شدید قند خون باشد؛ سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
- کهیر، تورم صورت و گلو، یا مشکل در تنفس: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی غیرعادی، خونریزی بیدلیل، یا عفونتهای مکرر: میتواند نشانهٔ تغییر در شمارش سلولهای خونی باشد؛ موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا آزمایش خون انجام شود.
- در نوزادان و شیرخواران، هرگونه مشکل تنفسی جدید یا بدتر شدن تنفس: بلافاصله با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دیازوکساید میتواند با داروهای ادرارآور تیازیدی، اثر افزایش قند خون را تشدید کند و با داروهای پایینآورندهٔ فشار خون، افت فشار خون را بیشتر کند. این دارو به شدت به پروتئینهای خون متصل میشود و ممکن است اثر داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین را تقویت کند و نیاز به پایش دقیقتر انعقاد خون ایجاد کند. همزمانی با فنیتوئین نیز میتواند بر اثر هر دو دارو تأثیر بگذارد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورت نیاز، پایش بیشتری انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف دیازوکساید در بارداری محدود است؛ این دارو از جفت عبور میکند و ممکن است بر قند خون جنین و انقباضات رحم اثر بگذارد، بنابراین تنها در صورتی تجویز میشود که پزشک ضرورت آن را بیشتر از خطر احتمالی بداند. دربارهٔ شیردهی نیز دادههای کافی در دست نیست؛ پیش از مصرف در دوران شیردهی حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
دیازوکساید را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را در بستهٔ اصلی خود و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه از طریق فاضلاب یا زبالهٔ عادی.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 50 mg |
| کپسول | 100 mg |
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دیازوکساید قند خون را پایین میآورد یا بالا میبرد؟
۰۲چرا دیازوکساید باعث رشد موهای زائد میشود؟
۰۳آیا مصرف دیازوکساید در نوزادان نیاز به مراقبت ویژه دارد؟
۰۴اگر یک نوبت مصرف دارو فراموش شود، چه باید کرد؟
۰۵آیا در طول مصرف دیازوکساید باید آزمایش خون داد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۱۲ سازنده، در گروه V03AH01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.