دیاتریزوات مگلومین/دیاتریزوات سدیم
دیاتریزوات مگلومین و دیاتریزوات سدیم یک مادهٔ حاجب (کنتراست) یددارِ محلول در آب است که پیش از برخی تصویربرداریهای رادیولوژی، مانند رادیوگرافی، سیتیاسکن یا آنژیوگرافی، برای واضحتر دیدنِ اندامها و عروقِ بدن به کار میرود.
این ماده بیشتر برای بررسیِ کلیهها و مجاریِ ادراری، عروقِ خونی، رحم و لولههای رحمی، و دستگاهِ گوارش به کار میرود؛ نوعِ خوراکی و تنقیهایِ آن، مانند گاستروگرافین، مخصوصِ بررسیِ دستگاهِ گوارش است.
مهمترین نکته دربارهٔ این ماده، احتمالِ واکنشِ آلرژیک و اثرِ گذرای آن بر عملکردِ کلیههاست؛ پیش از تزریق یا مصرف، سابقهٔ حساسیت، بیماریِ کلیوی و داروهایی مانند متفورمین را حتماً به پزشک بگویید.
اگر پیشتر به موادِ حاجبِ یددار واکنش نشان دادهاید، بیماریِ کلیوی یا تیروئیدی دارید، یا دیابت و مصرفِ متفورمین دارید، حتماً پیش از انجامِ تصویربرداری با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
دیاتریزوات مگلومین و دیاتریزوات سدیم دو نمکِ یددار از خانوادهٔ اسیدِ ترییدوبنزوئیک هستند که در این فرآورده با هم ترکیب شدهاند تا یک مادهٔ حاجب (کنتراست) یونی و محلول در آب برای تصویربرداری با اشعهٔ ایکس بسازند. این ماده بهخودیِخود اثرِ درمانی ندارد؛ اتمهای ید موجود در آن پرتوِ ایکس را بیش از بافتهای اطراف جذب میکنند و همین ویژگی باعث میشود اندام، عروق یا حفرهای که مادهٔ حاجب در آن قرار گرفته، در تصویرِ رادیوگرافی، سیتیاسکن یا فلوروسکوپی واضحتر دیده شود. بسته به نوعِ بررسی، این ماده بهصورتِ تزریقِ وریدی (برای مثال در بررسیِ کلیهها، عروق یا رحم) یا بهصورتِ محلولِ خوراکی و تنقیهای برای بررسیِ دستگاهِ گوارش به کار میرود. تجویز، آمادهسازی و تزریق یا خوراندنِ آن همیشه در بیمارستان یا مرکزِ تصویربرداری و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا تکنسینِ رادیولوژی انجام میشود.
موارد مصرف
- بررسیِ کلیهها، حالبها و مثانه با اوروگرافیِ وریدی
- آنژیوگرافی برای دیدنِ عروقِ خونی در نقاطِ مختلفِ بدن
- افزایشِ کنتراست در سیتیاسکنِ شکم و لگن
- هیستروسالپنگوگرافی برای بررسیِ بازبودنِ لولههای رحمی
- بررسیِ دستگاهِ گوارش با مصرفِ خوراکی یا تنقیه، بهویژه در شکِ سوراخشدگیِ روده
- کمک به تشخیص یا درمانِ انسدادِ رودهٔ باریک، در بخشِ خوراکی و تنقیهای
روش مصرف
این ماده هرگز توسط خودِ بیمار در خانه استفاده نمیشود؛ تزریق یا خوراندنِ آن پیش از تصویربرداری را پزشک یا کادرِ آموزشدیدهٔ رادیولوژی و طبقِ دستورِ مرکزِ تصویربرداری انجام میدهد. برای نوعِ تزریقی معمولاً نیازی به ناشتاییِ طولانی نیست، اما برای برخی بررسیها، بهویژه دستگاهِ گوارش، ممکن است دستورِ ناشتاییِ چندساعته یا آمادهسازیِ روده داده شود که باید دقیقاً رعایت شود. نوعِ خوراکی یا تنقیهای هم معمولاً با آبِ رقیقشده و در بازهٔ زمانیِ مشخصی که مرکزِ تصویربرداری تعیین میکند، مصرف میشود. پیش از هر بار تزریق یا مصرف، فهرستِ حساسیتها، سابقهٔ پزشکی و داروهای مصرفیتان از جمله متفورمین را به تیمِ درمان یادآوری کنید و هرگونه احساسِ غیرِعادی حین یا پس از انجام را فوراً اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه واکنشِ آلرژیک قبلی به موادِ حاجبِ یددار یا حساسیتِ شدیدِ دارویی را حتماً بگویید
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی، دیابت یا کمآبیِ بدن را اطلاع دهید، چون این ماده میتواند به کلیه فشار بیاورد
- اگر متفورمین یا داروهای دیگرِ دیابت مصرف میکنید، حتماً به پزشک بگویید
- سابقهٔ بیماریِ تیروئید، بهویژه پرکاریِ تیروئید، را یادآوری کنید
- در صورتِ بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی، پیش از تصویربرداری با پزشک مشورت کنید
- سابقهٔ آسم، بیماریِ قلبی یا مصرفِ داروهای بتابلوکر را نیز بگویید
عوارض احتمالی
- احساسِ گرمای گذرا یا گرگرفتگی هنگامِ تزریق
- طعمِ فلزی در دهان بلافاصله پس از تزریق
- تهوعِ خفیف یا حالتِ دلِبههمخوردگی
- سردرد یا سرگیجهٔ گذرا
- درد یا ناراحتیِ خفیف در محلِ تزریق
- در نوعِ خوراکی یا تنقیهای: دلِدرد و اسهالِ گذرا
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانند کهیرِ گسترده، تورمِ صورت، لب یا زبان، یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- کاهشِ چشمگیرِ ادرار یا احساسِ ناخوشیِ شدید در ساعاتِ پس از تصویربرداری که میتواند نشانهٔ فشار بر کلیه باشد — به پزشک اطلاع دهید
- قرمزی، تورم یا دردِ فزایندهٔ محلِ تزریق که ممکن است نشانهٔ نشتِ دارو به بافتِ اطراف باشد — به کادرِ درمان بگویید
- ضربانِ نامنظمِ قلب، افتِ شدیدِ فشارِ خون یا غشِ ناگهانی که نیازِ فوری به رسیدگیِ پزشکی دارد
- در افرادِ دارای زمینهٔ تیروئیدی: بیقراری، تپشِ قلب یا تعریقِ غیرِعادی در هفتههای پس از تصویربرداری — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلِ شناختهشدهٔ این ماده، تداخل با متفورمین است: اگر پس از تزریق، عملکردِ کلیه موقتاً افت کند، تجمعِ متفورمین در بدن میتواند خطرِ نادر اما جدیِ اسیدوزِ لاکتیک را بالا ببرد؛ به همین دلیل پزشک معمولاً دربارهٔ قطعِ موقتِ آن پیش و پس از تصویربرداری تصمیم میگیرد. مصرفِ همزمانِ داروهای مضر برای کلیه، مانند برخی مسکنهای ضدِالتهابیِ غیراستروئیدی، نیز میتواند اثرِ نامطلوب بر کلیه را تشدید کند. داروهای بتابلوکر هم ممکن است در صورتِ بروزِ واکنشِ آلرژیک، کنترلِ آن را دشوارتر کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را پیش از هر تزریق یا مصرفِ این ماده به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ این ماده در بارداری فقط زمانی در نظر گرفته میشود که ضرورتِ پزشکیِ روشنی وجود داشته باشد و پزشک، سودِ آن را بیش از خطرِ احتمالی بداند؛ ید موجود در این ماده از جفت عبور میکند و در مواردِ نادر ممکن است بر عملکردِ تیروئیدِ جنین اثر بگذارد. دربارهٔ شیردهی، مقدارِ بسیار کمی از این ماده وارد شیر میشود و بر اساسِ راهنماهای معتبر، معمولاً نیازی به قطعِ شیردهی نیست؛ با این حال تصمیمِ نهایی را پزشک با توجه به شرایطِ شما میگیرد.
نگهداری
این ماده معمولاً در بیمارستان یا مرکزِ تصویربرداری نگهداری و آماده میشود؛ اما اگر خودتان آن را از داروخانه تهیه کردهاید، ویال یا بطریِ آن را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید، از یخزدگی محافظت کنید و پیش از تحویل به کادرِ درمان، سالمبودنِ ظرف و تاریخِ انقضا را بررسی کنید. این ماده را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و از ویالِ بازشده یا آسیبدیده هرگز دوباره استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 66 % / 10 % |
| تزریقی | 52.1 % / 7.9 % |
| محلول | 66 % / 10 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا هنگامِ تزریقِ این ماده احساسِ گرما یا گرگرفتگی میکنم؟
۰۲آیا پیش از انجامِ تصویربرداری با این ماده باید ناشتا باشم؟
۰۳مصرفِ این ماده برای من که دیابت دارم و متفورمین میخورم خطرناک است؟
۰۴تفاوتِ نوعِ خوراکی، مثلِ گاستروگرافین، با نوعِ تزریقیِ این ماده چیست؟
۰۵اگر پیشتر به موادِ حاجبِ رادیولوژی واکنشِ آلرژیک داشتهام، باز هم میتوانم از این ماده استفاده کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۳ سازنده، در گروه V08AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.