دکسمدتومیدین
دکسمدتومیدین یک آرامبخش تزریقی از گروه فعالکنندههای گیرندهٔ آلفا-۲ در دستگاه عصبی است. فعالیت عصبی تحریککننده را کم میکند تا بیمار هنگام اقدام پزشکی آرام و قابلکنترل باشد.
بیشتر برای آرامبخشی کوتاهمدت بزرگسالان در بخش مراقبتهای ویژه یا پیش و هنگام عمل و اقدامات تشخیصی و درمانی به کار میرود. برای برخی اقدامات غیرتهاجمی کودکان نیز در محیط تخصصی استفاده میشود.
افت فشار خون و کند شدن ضربان قلب از خطرهای اصلی آن هستند و ممکن است شدید شوند. دارو فقط بهصورت انفوزیون وریدی کنترلشده و با پایش پیوستهٔ فشار، نبض، تنفس و اکسیژن تجویز میشود.
سابقهٔ ضربان قلب کند، اختلال هدایت قلب، فشار خون پایین، کمآبی، بیماری قلبی یا کبدی، سالمندی، بارداری و شیردهی را پیش از تزریق مطرح کنید. فهرست داروهای آرامبخش، مخدر، پایینآورندهٔ فشار و کندکنندهٔ ضربان را نیز در اختیار تیم درمان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکسمدتومیدین یک داروی آرامبخش تزریقی از گروه فعالکنندههای گیرندهٔ آلفا-۲ در دستگاه عصبی است. با کاهش فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک، آرامبخشی ایجاد میکند و بیمار ممکن است با تحریک بیدار شود؛ بنابراین هدف آن آرامسازی کنترلشده است، نه ایجاد بیهوشی کامل یا درمان مستقل درد. شکل موردنظر، محلول تزریقی با قدرت ۴ میکروگرم در هر میلیلیتر است که بهصورت انفوزیون وریدی در محیط درمانی داده میشود. این دارو در ایران با نامهای تجاری پرسیدکس و دکسمدتومیدین نیز عرضه میشود.
موارد مصرف
- آرامبخشی کوتاهمدت بزرگسالان لولهگذاریشده و متصل به دستگاه تنفس در بخش مراقبتهای ویژه
- آرامبخشی بزرگسالان پیش از عمل یا هنگام اقدامات جراحی، تشخیصی و درمانی
- آرامبخشی هنگام لولهگذاری با فیبر نوری در بیمار بیدار، در صورت انتخاب متخصص بیهوشی
- آرامبخشی کودکان از یکماهگی تا زیر ۱۸ سال برای اقدامات غیرتهاجمی، در مرکز مجهز و با نظر متخصص
روش مصرف
دکسمدتومیدین خوراکی نیست و بیمار نباید آن را خودش تزریق کند. این فرآورده فقط از راه ورید و با دستگاه کنترلکنندهٔ سرعت، توسط تیم درمان داده میشود؛ فشار خون، ضربان قلب، تنفس و سطح اکسیژن در طول تزریق و مدتی پس از آن پایش میشود. محلول با قدرت ۴ میکروگرم در هر میلیلیتر در بسیاری از بستهها آمادهٔ مصرف است، اما رقیقسازی یا آمادهسازی باید طبق برچسب همان فرآورده انجام شود و تزریق سریع یا یکباره مناسب نیست. مقدار، سرعت و مدت انفوزیون بر اساس شرایط بیمار و سطح آرامبخشی تنظیم میشود؛ پس از انفوزیون طولانی، کاهش یا قطع آن باید با برنامهٔ تیم درمان انجام شود. چون دارو وریدی است، غذا تداخل مستقیمی با روش مصرف آن ندارد، اما دستور ناشتا بودن پیش از عمل را رعایت کنید و تا برطرف شدن کامل خوابآلودگی رانندگی یا کار خطرناک انجام ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آرامبخشی کوتاهمدت بزرگسالان لولهگذاریشده و متصل به دستگاه تنفس در بخش مراقبتهای ویژه
فقط در بخش مراقبتهای ویژه و با پمپ انفوزیون و پایش پیوستهٔ فشار خون، ضربان قلب و تنفس؛ از تزریق سریع وریدی پرهیز شود، زیرا افت فشار خون و کندی ضربان قلب ممکن است رخ دهد.
آرامبخشی بزرگسالان پیش از عمل یا هنگام اقدامات جراحی، تشخیصی و درمانی
با پمپ انفوزیون و پایش مداوم تنفس، فشار خون و ضربان قلب انجام شود؛ اثر آرامبخشها، خوابآورها و داروهای مخدر همزمان ممکن است تشدید شود.
آرامبخشی هنگام لولهگذاری نای با فیبر نوری در بیمار بیدار
فقط با انتخاب و نظارت مستقیم متخصص بیهوشی و آمادهبودن تجهیزات کنترل راه هوایی؛ از تزریق سریع وریدی پرهیز شود، زیرا افت فشار خون و کندی ضربان قلب ممکن است رخ دهد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به دکسمدتومیدین یا اجزای فرآورده و سابقهٔ واکنش شدید به داروهای تزریقی را اطلاع دهید.
- ضربان قلب کند، بلوک یا اختلال هدایت قلب، بیماری قلبی یا نارسایی شدید قلب، فشار خون پایین یا ناپایدار، غش، کمآبی یا کاهش حجم خون را مطرح کنید.
- دیابت، فشار خون مزمن و بیماری کبدی یا کلیوی را اطلاع دهید؛ در سالمندان و افراد کمتوان، افت فشار و کندی ضربان ممکن است شدیدتر باشد و در بیماری کبدی تنظیم مقدار لازم شود.
- همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای خوابآور و آرامبخش، مسکنهای مخدر، داروهای بیهوشی، پایینآورندهٔ فشار خون و کندکنندهٔ ضربان را اعلام کنید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از دریافت دارو بگویید.
- در کودکان، سن دقیق و نوع اقدام مهم است؛ ایمنی در نوزادان زیر یک ماه و کاربرد برای آرامبخشی در بخش مراقبتهای ویژهٔ کودکان بهطور کامل تثبیت نشده است.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- تهوع یا استفراغ
- خوابآلودگی، سنگینی سر یا سرگیجه
- افت خفیف فشار خون یا کندی ضربان قلب
- افزایش گذرای فشار خون
- تب یا لرز
- افت شدید فشار خون، کندی شدید ضربان، وقفه یا نامنظمی ضربان، غش یا ضعف ناگهانی: فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنفس بسیار آهسته یا سطحی، وقفهٔ تنفسی، کبودی لبها، افت اکسیژن یا بیدار نشدن غیرعادی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لبها، صورت یا زبان، خسخس یا تنگی نفس ناگهانی: احتمال واکنش آلرژیک شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا و ماندگار، گرمی شدید بدن، گیجی یا بیقراری غیرعادی: تزریق باید فوراً توسط تیم درمان بررسی شود و بیمار مراقبت فوری دریافت کند.
- ادرار بسیار زیاد و رقیق، تشنگی شدید، سرگیجه یا گیجی، بهویژه هنگام یا پس از تزریق: فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ این نشانهها نیاز به بررسی مایعات و املاح بدن دارند.
- پس از انفوزیون طولانی، بیقراری، تعریق، تهوع یا استفراغ، سردرد، تندی ضربان یا افزایش فشار خون: سریع به تیم درمان اطلاع دهید، زیرا ممکن است با قطع دارو مرتبط باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی دکسمدتومیدین با داروهای بیهوشی، آرامبخش و خوابآور، مسکنهای مخدر یا الکل میتواند خوابآلودگی، افت فشار و کندی یا کاهش تنفس را بیشتر کند؛ میدازولام و پروپوفول از نمونههای شناختهشدهاند. داروهای کندکنندهٔ ضربان و پایینآورندهٔ فشار خون نیز ممکن است این اثرها را تشدید کنند. برای محلول وریدی، تداخل غذایی مهمی مطرح نیست، اما نباید بدون بررسی سازگاری از یک مسیر وریدی با خون یا پلاسما داده شود و با دیازپام و آمفوتریسین ب ناسازگار است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ مصرف دکسمدتومیدین در بارداری محدود است و دارو از جفت عبور میکند؛ گزارشهای موجود عمدتاً مربوط به پس از سهماههٔ اول و هنگام سزارین بودهاند. در بارداری یا احتمال آن، ضرورت مصرف و زمانبندی آن باید توسط متخصص بررسی شود. دارو در شیر انسان گزارش شده و اثر آن بر نوزاد و تولید شیر بهخوبی مشخص نیست؛ در صورت شیردهی، نوزاد را از نظر تحریکپذیری غیرعادی یا بیقراری زیر نظر بگیرید.
نگهداری
شرایط درجشده روی جعبه و برچسب فرآورده را رعایت کنید. محلول ۴ میکروگرم در هر میلیلیتر معمولاً در دمای اتاق کنترلشده، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد، دور از یخزدگی و نور مستقیم نگهداری میشود؛ آن را در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان بگذارید. محلول تغییررنگداده، کدر یا دارای ذرات و فرآوردهٔ تاریخگذشته را استفاده نکنید و باقیماندهٔ ظرف تکدوز را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکسمدتومیدین همان داروی بیهوشی کامل است؟
۰۲آیا دکسمدتومیدین درد را هم درمان میکند؟
۰۳چرا هنگام تزریق ضربان قلبم کند یا فشارم پایین میشود؟
۰۴آیا محلول ۴ میکروگرم در هر میلیلیتر باید رقیق شود؟
۰۵پس از قطع دکسمدتومیدین چه علائمی نیاز به توجه دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه N05CM18. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.