دکسمدتومیدین
دکسمدتومیدین یک آرامبخش تزریقی از گروه داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی است که آرامش و خوابآلودگی ایجاد میکند. این دارو معمولاً در بیمارستان و با پایش مداوم به کار میرود.
بیشتر برای آرامسازی بیماران در بخش مراقبتهای ویژه و هنگام برخی اعمال جراحی یا اقدامات پزشکی استفاده میشود. در بعضی شرایط بیمارستانی برای کودکان نیز با نظر متخصص کاربرد دارد.
دکسمدتومیدین میتواند فشار خون و ضربان قلب را کاهش دهد و در مواردی تنفس را مختل کند. شکل غلیظ آن باید طبق دستور فرآورده رقیق و با تزریق کنترلشده و پایش مداوم داده شود.
سابقهٔ ضربان قلب پایین، اختلال هدایت قلب، افت فشار خون، بیماری کبدی یا مصرف داروهای آرامبخش و قلبی را پیش از دریافت اطلاع دهید. غش، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا ضربان بسیار کند نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دکسمدتومیدین یک آرامبخش تزریقی از گروه داروهای اثرگذار بر دستگاه عصبی است. با تحریک گیرندههای آلفا-۲ در مغز، آزادسازی نورآدرنالین و فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک را کاهش میدهد و آرامش و خوابآلودگی ایجاد میکند. بیمار معمولاً با صدا یا تحریک ملایم قابل بیدار شدن است، اما افت فشار خون و کندشدن ضربان قلب ممکن است رخ دهد. فرآوردهٔ غلیظ ۱۰۰ میکروگرم در ۱ میلیلیتر باید طبق دستور فرآورده آماده و رقیق شود و با پمپ تزریق به کار رود. این دارو در ایران با نامهای تجاری پریسیدکس، سدودکس، مدونکس و آرو-میدین نیز دیده میشود.
موارد مصرف
- آرامسازی بیماران بزرگسالِ لولهگذاریشده و تحت تهویهٔ مکانیکی در بخش مراقبتهای ویژه
- آرامسازی کوتاهمدت بیماران بزرگسالِ بدون لولهٔ تنفسی پیش از یا هنگام برخی اعمال جراحی و اقدامات پزشکی
- آرامسازی در برخی اقدامات غیرتهاجمی کودکان، فقط در محیط مجهز و طبق نظر متخصص
روش مصرف
این فرآورده برای تزریق مستقیم، مصرف خوراکی یا استفاده در منزل نیست. شکل غلیظ آن باید طبق دستور فرآورده آماده و رقیق شود و با پمپ تزریق کنترلشده در محیط مجهز داده شود؛ مقدار، سرعت و مدت درمان را پزشک بر اساس وضعیت بیمار تعیین میکند. فشار خون، ضربان قلب، سطح هوشیاری و تنفس باید در طول دریافت پایش شود. دارو به غذا وابسته نیست، اما اگر برای عمل یا اقدام پزشکی آماده میشوید، دستور ناشتا بودن یا خوردن همان مرکز را رعایت کنید. پس از دریافت تا برطرفشدن خوابآلودگی رانندگی و مصرف الکل ممنوع است؛ کاهش یا قطع درمان طولانیتر نیز باید طبق برنامهٔ تیم درمانی انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آرامسازی بیماران بزرگسالِ لولهگذاریشده و تحت تهویهٔ مکانیکی در بخش مراقبتهای ویژه
در بیماران بدحال معمولاً بدون دوز بارگیری آغاز میشود. پایش مداوم فشارخون، ضربان قلب و تنفس ضروری است.
آرامسازی کوتاهمدت بیماران بزرگسالِ بدون لولهٔ تنفسی پیش از یا هنگام اعمال جراحی و اقدامات پزشکی
دوز بارگیری فقط با نظر پزشک انجام شود؛ پایش مداوم قلبی، فشارخون و تنفس و دسترسی به تجهیزات حمایت از راه هوایی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت قبلی به دکسمدتومیدین یا هر جزء فرآورده را اطلاع دهید.
- سابقهٔ ضربان قلب پایین، بلوک یا اختلال هدایت قلب، اختلال ریتم، افت فشار خون یا نارسایی شدید قلبی را بگویید.
- اگر کمآبی یا کاهش حجم خون، خونریزی، دیابت یا فشارخون مزمن دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- در صورت بیماری کبدی، ممکن است دفع دارو کاهش یابد و پایش و تنظیم درمان دقیقتری لازم باشد.
- فهرست همهٔ داروها، بهویژه داروهای آرامبخش، خوابآور، بیهوشی، مسکنهای قوی، کاهندهٔ فشار خون و کندکنندهٔ ضربان قلب را ارائه کنید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را مطرح کنید؛ در کودکان و سالمندان نیز پایش دقیقتر اهمیت دارد.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی و آرامبخشی
- کاهش فشار خون
- کندشدن ضربان قلب
- خشکی دهان
- تهوع یا استفراغ
- افزایش گذرای فشار خون، بهویژه هنگام شروع تزریق
- افت شدید فشار خون، غش، ضعف ناگهانی یا گیجی: فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید؛ اگر بیرون از مرکز درمانی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربان بسیار کند، مکث طولانی در ضربان، ضربان نامنظم یا درد قفسهٔ سینه: فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تنفس بسیار کند، وقفهٔ تنفسی، کبودی لبها یا بیدار نشدن با صدا: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تورم صورت یا گلو، خسخس سینه، بثورات گسترده یا مشکل در تنفس: احتمال واکنش آلرژیک شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا یا افزایش شدید دمای بدن که با اقدامات معمول پایین نمیآید: فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید.
- پس از دریافت طولانی و قطع سریع، بیقراری شدید، تعریق، سردرد، تهوع یا استفراغ، تپش قلب یا افزایش فشار خون: فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون دکسمدتومیدین وریدی است، تداخل غذایی معمولی برای آن مطرح نیست؛ اما داروهای بیهوشی، آرامبخش، خوابآور، ضداضطراب و مسکنهای قوی میتوانند اثر خوابآلودگی، افت فشار، کندشدن ضربان و اختلال تنفس را بیشتر کنند. داروهای کاهندهٔ فشار خون یا کندکنندهٔ ضربان نیز نیازمند احتیاطاند. الکل تا بازگشت کامل هوشیاری نباید مصرف شود. از نظر مسیر تزریق، این فرآورده نباید خودسرانه با خون، پلاسما یا برخی داروهای تزریقی در یک مسیر مخلوط شود. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات انسانی دربارهٔ مصرف دکسمدتومیدین در بارداری محدود است و بیشتر به زمان زایمان مربوط میشود؛ دارو از جفت عبور میکند و در مطالعات حیوانی نگرانیهایی دربارهٔ اثر بر جنین دیده شده است. مصرف در بارداری فقط در صورت ضرورت و پس از ارزیابی متخصص انجام میشود. دکسمدتومیدین در شیر انسان گزارش شده و اثر آن بر شیرخوار کاملاً روشن نیست؛ در صورت شیردهی، تیم درمانی را مطلع کنید و شیرخوار را از نظر بیقراری یا خوابآلودگی غیرعادی زیر نظر داشته باشید.
نگهداری
فرآورده را در بستهبندی اصلی، دور از نور و در دمای معمول اتاق، معمولاً ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و مطابق بروشور همان برند، نگهداری کنید؛ از یخزدگی و گرمای زیاد محافظت شود. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و از محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات استفاده نشود. فرآوردهٔ غلیظ و محلول رقیقشده شرایط مصرف متفاوتی دارند؛ تاریخ انقضا و مدت استفاده پس از بازکردن یا رقیقسازی باید توسط کادر درمان بررسی شود و باقیمانده برای نوبت بعد نگهداری نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دکسمدتومیدین همان بیهوشی کامل است؟
۰۲آیا ویال ۱۰۰ میکروگرم در ۱ میلیلیتر را میتوان مستقیم تزریق کرد؟
۰۳چرا هنگام دریافت دکسمدتومیدین فشار خون یا ضربان قلب پایین میآید؟
۰۴آیا پیش از دریافت دکسمدتومیدین باید ناشتا باشم؟
۰۵آیا قطع ناگهانی دکسمدتومیدین مشکلساز میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۷ سازنده، در گروه N05CM18. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.