دزوکسیکورتیکوسترون استات
دزوکسیکورتیکوسترون استات یک هورمون مینرالوکورتیکوئیدی مصنوعی است که جایگزین هورمونی میشود که در نارسایی قشر فوقکلیه بهاندازه کافی ساخته نمیشود.
این دارو بیشتر برای جایگزینی هورمونی در بیماری آدیسون (نارسایی مزمن قشر فوقکلیه) و برخی موارد هیپرپلازی مادرزادی غدد فوقکلیوی با فرم نمکریز به کار میرود.
مهمترین نکته، پایش منظم سدیم، پتاسیم و فشار خون در طول درمان است، چون این دارو میتواند احتباس آب و نمک و افت پتاسیم خون ایجاد کند.
اگر تورم فزاینده، افزایش وزن ناگهانی، تپش یا بینظمی قلب، ضعف عضلانی شدید یا فشار خون بسیار بالا احساس کردید، حتماً و سریع با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دزوکسیکورتیکوسترون استات پیشساز آلدوسترون و یکی از هورمونهای استروئیدی قشر فوقکلیه است که به شکل فرآورده تزریقی برای جایگزینی هورمونی مینرالوکورتیکوئید ساخته شده است. برخلاف کورتیزون یا هیدروکورتیزون، این دارو تقریباً فقط اثر مینرالوکورتیکوئیدی دارد، یعنی در کلیه بر بازجذب سدیم و دفع پتاسیم اثر میگذارد و به این ترتیب به حفظ تعادل آب و نمک بدن و فشار خون طبیعی کمک میکند. در بدن سالم این تعادل را آلدوسترون طبیعی برقرار میکند، اما در نارسایی قشر فوقکلیه بدن بهاندازه کافی آلدوسترون نمیسازد و این دارو آن کمبود را جبران میکند. مصرف آن همیشه باید زیر نظر مستقیم پزشک متخصص غدد باشد.
موارد مصرف
- درمان جایگزینی مینرالوکورتیکوئیدی در نارسایی مزمن قشر فوقکلیه (بیماری آدیسون)
- کنترل فرم نمکریز هیپرپلازی مادرزادی غدد فوقکلیوی در نوزادان و کودکان
- جبران کمبود آلدوسترون در برخی نارساییهای اولیه قشر فوقکلیه که پزشک تشخیص دهد
- استفاده در مواردی که فرم خوراکی جایگزین مینرالوکورتیکوئید برای بیمار مناسب یا در دسترس نباشد
روش مصرف
این دارو بهصورت تزریق عضلانی است و معمولاً توسط پزشک یا پرستار در محیط درمانی تزریق میشود؛ خودتان اقدام به تزریق نکنید مگر اینکه پزشک آموزش لازم را داده و اجازه داده باشد. فاصله و برنامه تزریقها را پزشک بر اساس آزمایش سدیم و پتاسیم خون، فشار خون و علائم بالینی شما تنظیم میکند، نه یک برنامه ثابت و یکسان برای همه. در طول درمان لازم است بهطور منظم آزمایش خون بدهید و فشار خونتان کنترل شود. چون این دارو جایگزین هورمونی است که بدن شما دیگر بهاندازه کافی نمیسازد، هرگز بدون هماهنگی با پزشک تزریق را قطع یا نامنظم نکنید. رژیم غذایی و مصرف نمک را نیز طبق توصیه پزشک یا داروساز تنظیم کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نارسایی مزمن یا اولیهٔ قشر فوقکلیه با کمبود مینرالوکورتیکوئید (بیماری آدیسون و کمبود آلدوسترون؛ بهویژه وقتی فرم خوراکی مناسب یا در دسترس نیست)
همراه جایگزینی گلوکوکورتیکوئید لازم است؛ فشار خون، وزن، سدیم و پتاسیم پایش شود و از تزریق وریدی خودداری شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به دزوکسیکورتیکوسترون یا هر یک از اجزای این فرآورده حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقه فشار خون بالا، بیماری قلبی یا نارسایی احتقانی قلب را با پزشک در میان بگذارید.
- سابقه نارسایی کلیه یا مشکلات کبدی را اطلاع دهید.
- هر داروی دیگری از جمله دیورتیکها (قرصهای ادرارآور)، مکملها و داروهای گیاهی که مصرف میکنید را به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامه درمان حتماً با پزشک مشورت کنید.
- اگر سابقه تورم، احتباس مایعات یا اختلال سدیم و پتاسیم خون دارید، به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تورم خفیف دست و پا به دلیل احتباس آب و نمک
- افزایش وزن جزئی در ابتدای درمان
- سردرد
- بالا رفتن خفیف فشار خون
- درد یا سفتی محل تزریق
- علائم افت شدید پتاسیم خون مانند ضعف شدید عضلانی، گرفتگیهای مکرر یا ضربان قلب نامنظم؛ در صورت بروز سریع با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم فزاینده، افزایش وزن سریع یا تنگی نفس که میتواند نشانه احتباس شدید مایعات باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- فشار خون بسیار بالا همراه با سردرد شدید یا تاری دید؛ نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، تورم صورت یا گلو و تنگی نفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم نارسایی قلبی مانند تنگی نفس فزاینده و خستگی شدید در افراد مستعد؛ سریع با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای مهم این دارو بیشتر به تعادل سدیم و پتاسیم بدن مربوط است. مصرف همزمان با دیورتیکهای دفعکننده پتاسیم یا برخی ملینها میتواند افت پتاسیم خون را تشدید کند و همین افت پتاسیم خطر مسمومیت با دیگوکسین را نیز افزایش میدهد. مصرف همزمان با سایر کورتیکواستروئیدها یا داروهایی که خودشان باعث احتباس آب و نمک میشوند، ممکن است تورم و فشار خون را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و پایش لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، نارسایی درماننشده قشر فوقکلیه برای مادر و جنین خطرناک است. به همین دلیل، در صورت نیاز بالینی، این دارو زیر نظر دقیق پزشک متخصص غدد و با پایش منظم ادامه مییابد و دوز یا برنامه تزریق ممکن است در دوران بارداری تغییر کند. اطلاعات محدودی درباره عبور این دارو به شیر مادر در دست است، به همین دلیل تصمیم برای ادامه شیردهی باید با نظر پزشک و با در نظر گرفتن ضرورت درمان گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در مراکز درمانی نگهداری و تزریق میشود. اگر نسخهای برایتان تجویز و در اختیارتان قرار گرفته، آن را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم، گرما و رطوبت نگهداری کنید. همیشه دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید. اگر رنگ محلول تغییر کرد یا ذرات معلق در آن دیدید، از مصرف آن خودداری کنید و با داروساز مشورت کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم این دارو را خودم در خانه تزریق کنم؟
۰۲تفاوت این دارو با هیدروکورتیزون چیست؟
۰۳چرا در طول درمان باید مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۴اگر نوبت تزریق را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵آیا این دارو باعث افزایش وزن میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه H02AA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.