دفروکسامین مزیلات
دفروکسامین مزیلات یک داروی تزریقی از گروه شلاتهکنندههای آهن است؛ به آهن اضافی میچسبد و به دفع آن از بدن کمک میکند.
بیشتر برای درمان کمکیِ مسمومیت حاد با آهن و کاهش اضافهبار مزمن آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون، مانند تالاسمی، به کار میرود. در برخی بیماران دیالیزی نیز برای اضافهبار آلومینیوم، با تشخیص متخصص، استفاده میشود.
تزریق وریدیِ سریع میتواند افت فشار شدید، شوک و واکنش حساسیتی ایجاد کند؛ مسیر و سرعت تزریق باید توسط کادر درمان تعیین شود. تغییر دید یا شنوایی، کاهش ادرار، تنگی نفس یا علائم حساسیت شدید نیازمند اقدام فوری است.
اگر بیماری شدید کلیه یا کاهش ادرار، بیماری قلبی یا کبدی، عفونت فعال، مشکل بینایی یا شنوایی دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، مصرف ویتامین ث یا هر دارو و مکمل دیگری نیز باید از ابتدا مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دفروکسامین مزیلات یک شلاتهکنندهٔ آهن است که به آهن آزاد و آهن ذخیرهشده در بدن متصل میشود و آن را به شکل ترکیبی پایدار برای دفع آماده میکند. این ترکیب عمدتاً از راه کلیه در ادرار دفع میشود و میتواند در شرایط خاص به آلومینیوم اضافی نیز متصل شود. هدف اصلی آن درمان مسمومیت با آهن و کنترل اضافهبار آهن در بیمارانی است که تزریق خون مکرر دارند. فرآوردهٔ موجود، پودر استریل برای تهیهٔ محلول تزریقی در ویال است و خوراکی نیست.
موارد مصرف
- درمان کمکی مسمومیت حاد با آهن
- درمان اضافهبار مزمن آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون، از جمله در تالاسمی و برخی کمخونیهای مزمن
- درمان اضافهبار آلومینیوم در برخی بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفتهٔ کلیه و تحت دیالیز، با شواهد آزمایشگاهی یا بالینی
روش مصرف
این دارو باید فقط توسط کادر درمان و طبق نسخه، وضعیت بیمار و دستور فرآورده آماده و تزریق شود؛ برای مصرف خوراکی نیست. بسته به علت درمان، ممکن است بهصورت تزریق زیرجلدی، عضلانی یا وریدی داده شود، اما تزریق وریدی باید آهسته و تحت پایش باشد. غذا زمانبندی مصرف تزریقی را تعیین نمیکند؛ با این حال برنامهٔ جلسات، آمادهسازی محلول، مسیر و سرعت تزریق را خودسرانه تغییر ندهید. جلسات درمان طولانیمدت را بدون هماهنگی حذف یا قطع نکنید و برای پایش آهن، کلیه، چشم و شنوایی طبق برنامه مراجعه کنید. در صورت فراموش شدن یک جلسه، نوبت جبرانی را خودتان تعیین نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مسمومیت حاد با آهن
فقط در بیمارستان و همراه اقدامات استاندارد درمان مسمومیت مصرف شود؛ سرعت وریدی از ۱۵ میلیگرم/کیلوگرم/ساعت بیشتر نشود و مجموع مقدار از ۶۰۰۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت بیشتر نشود. طول درمان بر پایهٔ علائم و آزمایشها تعیین میشود.
اضافهبار مزمن آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون، از جمله در تالاسمی و برخی کمخونیهای مزمن
دوز بر اساس فریتین و میزان دفع آهن تنظیم میشود؛ در کودکان تا پایان رشد از ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم در روز بیشتر نشود. تزریق زیرجلدی باید بهصورت انفوزیون آهسته و مداوم باشد، نه تزریق سریع یا یکباره.
اضافهبار مزمن آلومینیوم در نارسایی پیشرفتهٔ کلیهٔ تحت دیالیز
فقط با شواهد بالینی یا آزمایشگاهی و پایش سطح آلومینیوم انجام شود؛ دورهٔ اولیه معمولاً ۳ ماه است، سپس ۴ هفته قطع و ارزیابی مجدد انجام میشود. در اختلال عصبی، خطر تشدید تشنج یا انسفالوپاتی وجود دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به دفروکسامین یا هر جزء ویال واکنش حساسیتی داشتهاید، سابقهٔ واکنش شدید را حتماً بگویید.
- بیماری کلیوی، بهویژه بیماری شدید کلیه یا بیادراری، و همچنین بیماری کبدی یا قلبی و کاهش ادرار را اطلاع دهید.
- سابقهٔ اختلال بینایی، بیماری چشم، کاهش شنوایی یا وزوز گوش را مطرح کنید؛ در کودکان خردسال و سالمندان نیز پایش چشم، شنوایی یا رشد اهمیت بیشتری دارد.
- در صورت عفونت فعال، تب، اسهال یا درد شکم، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان اطلاع دهید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه ویتامین ث و پروکلرپرازین، و نیز برنامهٔ تصویربرداری با گالیوم-۶۷ را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی، خارش، سفتی یا تورم محل تزریق
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی شکم
- سردرد یا سرگیجه
- تب خفیف یا درد عضله و مفصل
- گرفتگی عضلات
- قرمز یا صورتی شدن موقت ادرار بهدلیل دفع ترکیب دارو و آهن
- تنگی نفس ناگهانی، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، افت فشار یا غش: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ اینها میتوانند نشانهٔ واکنش شدید یا شوک باشند.
- تاری دید، کاهش دید، دیدن لکه یا هاله، اختلال دید رنگی یا شبانه، وزوز گوش یا کاهش شنوایی: همان روز با پزشک تماس بگیرید؛ ممکن است نیاز به توقف یا تنظیم درمان و معاینه باشد.
- کاهش واضح ادرار، ورم، افزایش وزن ناگهانی یا ضعف شدید: برای بررسی آسیب کلیه فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تنگی نفس پیشرونده، سرفهٔ خشک شدید، تنفس سریع یا کبودی لبها، بهخصوص پس از تزریق وریدی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا یا مداوم، گلودرد شدید، درد شکم شدید یا اسهال مداوم: همان روز ارزیابی پزشکی لازم است و ممکن است پزشک درمان را موقتاً متوقف کند، چون عفونتهای جدی گزارش شدهاند.
- تشنج، گیجی شدید یا کاهش هوشیاری، بهخصوص در بیمار دیالیزی که برای اضافهبار آلومینیوم درمان میشود: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ویتامین ث میتواند دسترسی آهن برای شلاتهشدن را بیشتر کند، اما مصرف مقدار زیاد آن، بهویژه در اضافهبار شدید آهن یا نارسایی قلبی، خطر اختلال عملکرد قلب را بالا میبرد؛ مکمل ویتامین ث را خودسرانه شروع نکنید. مصرف همزمان با پروکلرپرازین میتواند باعث اختلال موقت هوشیاری شود. اگر قرار است تصویربرداری هستهای با گالیوم-۶۷ انجام شود، پزشک و مرکز تصویربرداری را مطلع کنید، چون نتیجهٔ بررسی ممکن است مخدوش شود. در صورت دریافت خون، زمانبندی تزریق دفروکسامین باید با کادر درمان هماهنگ باشد. برای شکل تزریقی، تداخل غذایی مشخصی مطرح نیست؛ الکل میتواند سرگیجه یا افت فشار را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی انسانی برای ایمنی دفروکسامین مزیلات در بارداری وجود ندارد و در مطالعات حیوانی احتمال آسیب جنینی دیده شده است؛ در بارداری فقط پس از سنجش ضرورت درمان استفاده میشود. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، پزشک را مطلع کنید. مشخص نیست دارو وارد شیر میشود یا نه؛ توصیه میشود در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین تزریق شیردهی انجام نشود، مگر پزشک برنامهٔ دیگری تعیین کند.
نگهداری
ویال پودر را در دمای اتاق، دور از گرما، رطوبت و دسترس کودکان نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید؛ شرایط دقیق همان فرآورده را روی جعبه و بروشور بررسی کنید. محلول آمادهشده را فقط طبق دستور مرکز درمانی و بروشور همان محصول نگه دارید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید مصرف شود. تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا دفروکسامین مزیلات برای کمبود آهن هم تجویز میشود؟
۰۲چرا ادرار پس از تزریق دفروکسامین قرمز یا صورتی میشود؟
۰۳آیا میتوان دفروکسامین را سریعتر تزریق کرد؟
۰۴چرا در درمان طولانیمدت باید چشم و شنوایی بررسی شود؟
۰۵آیا هنگام مصرف دفروکسامین میتوان ویتامین ث مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۸ سازنده، در گروه V03AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.