دفراسیروکس
دفراسیروکس دارویی خوراکی از دستهٔ دفعکنندههای آهن (Iron Chelator) است که آهن اضافیِ بدن را به شکلی قابلدفع درمیآورد.
این دارو عمدتاً برای کاهش اضافهبار مزمن آهن در افرادی که بهدلیل بیماریهایی مانند تالاسمی یا برخی کمخونیها بهطور مکرر تزریق خون دریافت میکنند، تجویز میشود.
این دارو میتواند بر عملکرد کلیه، کبد و دستگاه گوارش اثر بگذارد؛ به همین دلیل انجام منظم آزمایشهای خون طی درمان ضروری است.
اگر کاهش حجم ادرار، زردی پوست یا چشم، درد شدید شکم، خون در مدفوع یا استفراغ، یا نشانههای واکنش آلرژیک شدید دیدید، بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دفراسیروکس دارویی خوراکی از گروه دفعکنندههای آهن است که در دستهٔ داروهای متفرقه برای مقابله با اضافهبار فلزات در بدن قرار میگیرد. این دارو به آهن اضافیِ بدن متصل میشود و مجموعهٔ حاصل را عمدتاً از راه مدفوع دفع میکند. کاربرد اصلی آن، کنترل اضافهبار مزمن آهنی است که در پی تزریقهای مکرر خون، برای نمونه در تالاسمی یا برخی بیماریهای خونی دیگر، در بدن انباشته میشود و در صورت رهاشدن میتواند به قلب، کبد و غدد درونریز آسیب برساند. مصرف منظم و طولانیمدت آن همراه با پایش دورهایِ آزمایشگاهی، بخش اصلی مدیریت این نوع اضافهبار آهن به شمار میآید.
موارد مصرف
- کاهش اضافهبار مزمن آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون
- کنترل آهن اضافیِ بدن در تالاسمیِ وابسته به تزریق خون
- کاهش آهن اضافی در سندرم میلودیسپلاستیک و برخی کمخونیهای مزمن نیازمند تزریق خون
- کاهش اضافهبار آهن در برخی بیماران تالاسمیِ غیروابسته به تزریق مکرر خون، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
دفراسیروکس بسته به شکل دارویی تجویزشده، روش مصرف متفاوتی دارد؛ نوع حلشونده برای سوسپانسیون باید در آب یا برخی آبمیوهها حل و بدون جویدن نوشیده شود و معمولاً دستکم نیم ساعت پیش از غذا و با معدهٔ خالی مصرف میگردد، درحالیکه برخی قرصهای معمولیِ جدیدتر را میتوان با یک وعدهٔ غذاییِ سبک نیز خورد. حتماً روش دقیق مصرف همان شکل دارویی تجویزشده را از پزشک یا داروساز خود بپرسید و آن را رعایت کنید. سعی کنید این دارو را هر روز در یک ساعت مشخص مصرف کنید تا اثرش پایدار بماند، و بدون هماهنگی با پزشک، مصرف را قطع نکنید؛ زیرا قطع خودسرانه میتواند به بازگشت اضافهبار آهن و آسیب به اندامهایی مانند قلب و کبد بینجامد. اگر نوبتی را فراموش کردید، طبق راهنماییِ پزشک یا داروساز خود دربارهٔ نحوهٔ جبران آن عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اضافهبار مزمن آهن ناشی از تزریقهای مکرر خون
درمان دوره ثابت ندارد و تا وجود اضافهبار آهن ادامه مییابد؛ فریتین خون و عملکرد کلیه و کبد باید منظم پایش شود. قرص برای سوسپانسیون را نجویید یا کامل نبلعید؛ آن را در مایع حل کنید.
اضافهبار آهن در تالاسمی وابسته به تزریق خون
فریتین معمولاً ماهانه و آهن کبدی بهصورت دورهای بررسی میشود؛ با کاهش بیش از حد ذخایر آهن، دوز کاهش مییابد یا درمان موقتاً متوقف میشود. دوز دو شکل دارویی همارز نیست.
اضافهبار آهن در سندرم میلودیسپلاستیک و برخی کمخونیهای مزمنِ نیازمند تزریق خون
فقط برای اضافهبار مزمن ناشی از تزریق خون استفاده میشود؛ در سندرم میلودیسپلاستیک پرخطر مصرف نشود.
اضافهبار آهن در تالاسمی غیروابسته به تزریق خون
درمان فقط پس از تأیید اضافهبار آهن با فریتین و اندازهگیری آهن کبدی آغاز میشود؛ با رسیدن فریتین به کمتر از ۳۰۰ میکروگرم در لیتر یا آهن کبدی به کمتر از ۳ میلیگرم بهازای هر گرم وزن خشک کبد، درمان معمولاً موقتاً متوقف میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به دفراسیروکس یا اجزای دیگر دارو
- بیماری کلیوی یا هرگونه اختلال در عملکرد کلیه
- بیماری کبدی یا سابقهٔ اختلال کبدی
- سابقهٔ زخم یا خونریزی گوارشی، یا شمارش پایین پلاکت خون
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی (NSAID)، کورتیکواستروئیدها، ضدانعقادها یا داروهای کاهندهٔ قند خون
- بارداری، برنامه برای بارداری، یا شیردهی
عوارض احتمالی
- حالت تهوع، استفراغ یا درد شکمی
- اسهال یا یبوست
- بثورات پوستی
- سردرد
- افزایش خفیف و گذرا در آنزیمهای کبدی یا کراتینین خون که با آزمایش مشخص میشود
- نشانههای مشکل کلیوی مانند کاهش چشمگیر ادرار، تورم دست و پا یا خستگی غیرعادی — به پزشک اطلاع دهید و آزمایشهای خواستهشده را انجام دهید.
- نشانههای مشکل کبدی مانند زردی پوست و چشم، ادرار تیره یا درد شدید شکم — نیازمند بررسی فوری پزشک است.
- نشانههای خونریزی گوارشی مانند مدفوع سیاه یا خونی، یا استفراغ خونی — اورژانسی است؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- بثورات پوستیِ شدید، تاول یا پوستهپوستهشدن پوست — باید سریعاً به پزشک اطلاع داده شود.
- نشانههای واکنش آلرژیکِ شدید مانند تورم صورت یا گلو، تنگی نفس یا سرگیجهٔ شدید — اورژانسی است؛ بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید.
- تغییرات شنوایی یا بینایی مانند وزوز گوش، کاهش شنوایی یا تاریِ دید — به پزشک اطلاع دهید تا معاینهٔ لازم انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
دفراسیروکس میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد؛ برای نمونه، مصرف همزمان با داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی، کورتیکواستروئیدها یا داروهای رقیقکنندهٔ خون میتواند خطر خونریزی گوارشی را افزایش دهد. این دارو همچنین ممکن است غلظت خونیِ برخی داروهای دیگر، مانند تئوفیلین یا برخی داروهای کاهندهٔ قند خون مانند رپاگلینید، را تحت تأثیر قرار دهد. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ ایمنیِ دفراسیروکس در بارداریِ انسان در دست است؛ از آنجا که اضافهبار آهنِ درماننشده نیز میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد، تصمیم دربارهٔ ادامه یا توقف موقتِ دارو در دوران بارداری باید حتماً و بهطور اختصاصی با پزشک متخصص، بهویژه پزشک خون، گرفته شود. دربارهٔ ورود این دارو به شیر مادر نیز اطلاعات کافی وجود ندارد؛ بنابراین مصرف در دوران شیردهی تنها با نظر پزشک انجام شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلیِ خود نگه دارید و دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و از مصرف داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 360 mg |
| قرص | 90 mg |
| قرص | 125 mg |
| قرص | 180 mg |
| قرص | 500 mg |
| قرص برای سوسپانسیون | 125 mg |
| قرص برای سوسپانسیون | 250 mg |
| قرص برای سوسپانسیون | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید طیِ مصرف دفراسیروکس مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۲آیا دفراسیروکس بیماریِ زمینهای مانند تالاسمی را درمان میکند؟
۰۳اگر یک نوبت مصرف دارو را فراموش کنم، چه کنم؟
۰۴آیا اکسجید (Exjade) همان دفراسیروکس است؟
۰۵آیا مصرف دفراسیروکس همراه با غذا مشکلی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۱۴ سازنده، در گروه V03AC03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.